De Gouden Kooi was een Nederlands televisieprogramma waarin een groep kandidaten langdurig in een luxe villa werd opgesloten. De laatst overgebleven kandidaat kon die villa winnen en minimaal € 1 miljoen. Deelnemers konden afvallen doordat ze werden weggepest, om een persoonlijke reden, of doordat ze werden weggestemd door hun medespelers of door het publiek.
Het realityprogramma is ontwikkeld door John de Mol in 1997. Het programma telde 1 seizoen, dat liep van 2006 tot mei 2008. Oorspronkelijk was het te zien op de Nederlandse zender Tien (voorheen Talpa). Na het opheffen van Tien werd het op RTL 5 uitgezonden.Van Westerloo: "We zitten niet aan Gouden Kooi vast", Mediacourant, 3 juli 2007 Op 22 mei 2008 werd de finale uitgezonden."Einde van De Gouden Kooi live op RTL 5", NLActueel, 15 mei 2008 Deze werd gewonnen door Jaap Amesz.
Geschiedenis Oorsprong Het idee voor het programma ontstond op 4 september 1997 tijdens een brainstormsessie in het bedrijfspand van John de Mol. Hierbij waren aanwezig De Mol, Patrick Scholtze, Bart Römer en diens broer Paul Römer.
Het idee hield in dat men zes deelnemers een jaar lang zou opsluiten in een luxe villa, waarna de overgebleven winnaar een miljoen euro zou krijgen. Het was een smeltkroes van verschillende zaken: het toentertijd lopende Biosphere 2-experiment in de woestijn van Arizona (acht mensen opgesloten in een kunstmatige, zelfvoorzienende koepel), het Amerikaanse televisieprogramma The Real World (waarin een livesoap zich afspeelde met echte bewoners) en het van oorsprong Zweedse programma Expeditie Robinson (waarin een groep moest overleven op een onbewoond eiland en er één winnaar overbleef). Daarnaast wilde men het element van de webcam toevoegen, geïnspireerd door Amerikanen die deze in hun huis installeerden zodat de buitenwereld alles kon volgen.
Dit alles tezamen leidde tot een concept waarin een groep mensen ongeveer honderd dagen in een huis met camera's werd opgesloten. Zij konden worden gevolgd op internet en via een dagelijkse compilatie-uitzending op televisie. Het resulteerde in 1999 in de formule van Big Brother. In 2006 pakte De Mol het oorspronkelijke idee weer op. Hij haalde het oude idee weer uit de kast om een groep mensen langdurig in luxe op te sluiten. Zo werd vanaf oktober 2006 het oorspronkelijke idee van Big Brother onder de titel De Gouden Kooi uitgezonden.
Debat Producent Römer had er in 1999 mede voor gezorgd dat het concept van mensen een jaar lang opsluiten niet doorging, en dat enkel de "afgezwakte" Big Brothervariant van drie maanden werd uitgevoerd, omdat het anders ethisch onverantwoord zou zijn. De deelnemers zouden stapelgek worden en het programma verlaten. Op de vraag of dat dan geen fantastische televisie zou opleveren, antwoordde hij in het opinieblad De Groene Amsterdammer: "Nou, misschien wel, maar het levert ook nog eens tien zieke mensen op. En wij hebben altijd gezegd: wat we ook doen, mensen gaan gezond het huis in en ze moeten ook weer gezond het huis uit komen. Dat is zowel een menselijke als een economische overweging. Ongelukken zouden immers het einde van het programma betekenen.""Pathologische ijdeltuiten" Interview met Paul Römer, Fleur Boose, De Groene Amsterdammer, 7 juli 1999
Zeven jaar later lieten De Mol en Römer deze overweging los en stond niet langer de verantwoordelijkheid voor het welzijn van de deelnemers voorop. Dit leidde onvermijdelijk tot maatschappelijke commotie. Vanaf de lancering waren er vanuit de media en de maatschappij serieuze bedenkingen tegen het langdurig opsluiten van deelnemers. Ophef ontstond ook over het "wegpest"-element, omdat mensen tot elkaar veroordeeld waren en slechts degene die het over een periode van minimaal een jaar het langste uithield, de villa plus een royale som geld won.
Ook de deelnemersselectie was onderwerp van discussie. Deze leidde op 4 oktober 2006 zelfs tot kamervragen, omdat een van de deelnemers, een gescheiden vrouw, de zorg voor haar twee kleine kinderen overdroeg aan familie die geen voogdijschap bezat. Een andere deelnemer, docent Engels Eveline Klaassen, bleek haar opzegtermijn van drie maanden niet nagekomen te zijn en haar examenklassen op het Berechja College op Urk na twee weken in de steek gelaten te hebben. Tot slot rezen er problemen over de villa zelf - vóór afgifte van de bouwvergunning zou al gebouwd zijn en er zou geen gemeentelijke controle zijn over wat er verbouwd was.
Start De kick-off uitzending van De Gouden Kooi op zondag 1 oktober 2006, na het voetbalprogramma 'De Wedstrijden', trok 914.000 kijkers. Het programma begon met negen kandidaten, die de keuze kregen om uit drie personen die in het huis kwamen ter beoordeling er één toe te voegen. Dit werd Sylvia.
De eerste uitzendweek schommelden de kijkcijfers tussen de 350.000 en de 500.000 kijkers. De volgende maanden schommelden zij elke dag rond de 350.000. Vanaf 1 januari 2007 groeide de populariteit week na week. Tussen januari en augustus liepen de kijkcijfers op tot gemiddeld 500.000 kijkers. Het programma scoorde vooral goed onder jongeren: De Gouden Kooi was elke dag goed voor marktaandelen van 25-30 procent in de leeftijdsgroep van 20 tot 34 jaar. Onder 16- tot 24-jarigen liep dit aandeel zelfs op richting de 40 procent.
Ondanks deze groei bleef het programma kritiek krijgen. In juli 2007 riepen de regeringspartijen CDA en ChristenUnie bedrijven op geen reclamespotjes te plaatsen rond De Gouden Kooi. Tweede Kamerlid Joop Atsma van het CDA noemde het programma, waarin mensen elkaar het huis uit proberen te pesten, te walgelijk voor woorden: "Ik kan het niet verbieden, maar wel hopen dat het door gebrek aan adverteerders een stille dood sterft."
Op 24 juli 2007 begon er online een actie om De Gouden Kooi van de buis af te halen.Actie voor stopzetting Gouden Kooi NOS, 24 juli 2007 Een dag later, op 25 juli 2007, begonnen fans van het programma een tegengestelde actie om het zo lang mogelijk op televisie te houden.Telegraaf, 25 juli 2007 - Tegenactie: Red de Gouden Kooi (Internet Archive)
In de zomer van 2007 ging het televisiestation Tien over in RTL 8. De Gouden Kooi ging over naar RTL 5. In reactie op de acties voor en tegen het voortbestaan van De Gouden Kooi kwam RTL met het volgende compromisvoorstel: er zou in de uitzendingen geen verbaal of fysiek geweld meer te zien zijn, en zij zouden stoppen met live streams. Talpa Media hield de streams echter in stand, omdat de rechten bij haar lagen en niet bij RTL.
Op RTL 5 keken elke avond gemiddeld 500.000 mensen naar De Gouden Kooi. De herhaling vlak voor middernacht trokken dagelijks 300.000 kijkers. De kritiek verstomde, en onder jongeren verwierven het programma en zijn deelnemers een cultstatus. Het won de eerste MSN/Spits Award in de categorie meest populaire reallifesoap; meer dan 150.000 mensen stemden voor De Gouden Kooi.Telegraaf, 31 december 2007 - 'Gouden Kooi' populairste reallifesoap van 2007 (Internet Archive)
De finale Op 3 maart 2008 werd bekend dat De Gouden Kooi op 22 mei 2008 zou stoppen."De Gouden Kooi stopt..." degoudenkooi.tv, 3 maart 2008, zie ook Algemeen Dagblad, 4 maart 2008 - De Gouden Kooi stopt nu echt
De halve finale op 15 mei 2008 werd door 1,2 miljoen kijkers bekeken. De finale een week later werd door 1,6 miljoen kijkers bekeken. De finale werd gepresenteerd door Bridget Maasland en Rutger Castricum. Hoewel Brian Kubatz favoriet was en meer stemmen van het publiek kreeg,De uitslag werd voor de helft bepaald door de halve finale, waarbij de kandidaten elkaar punten moesten geven. De stand was hierna Jaap 17,14% en Brian 9,29%. Door de publieksstemmen haalde Brian deze achterstand vrijwel geheel in en eindigde Jaap met 51,88%. werd hij gewonnen door Jaap Amesz. Hij won ongeveer € 1,3 miljoen.
Deelnemers Finalisten PlaatsNaamGeboortedatumVerblijfWinnaarJaap6 september 198226 februari 2007 - 23 mei 20082e plaatsBrian14 april 198123 sep 2006 - 23 mei 20083e plaatsAmanda15 december 19871 feb 2007 - 23 mei 20084e plaatsHuub25 december 19812 okt 2006 - 2 okt 200611 dec 2006 - 4 feb 20079 feb 2007 - 23 mei 2008
Overige deelnemers Hieronder staat een lijst met de overige deelnemers van De Gouden Kooi, de persoon die het kortst eruit is staat bovenaan en wordt gevolgd door personen die er langer uit liggen.
BewonerGeboortedatumDuur verblijfReden vertrekClaire 5 januari 19845 jan 2008 - 13 mei 2008Vrijwillig vertrokken voor € 25.000Lieke 10 oktober 19832 mei 2007 - 23 jan 2008Vrijwillig vertrokkenNadia 11 juni 198529 juni 2007 - 3 dec 2007Vrijwillig vertrokkenDennis23 oktober 198221 juni 2007 - 29 nov 2007Wegens wangedrag gediskwalificeerdNatasia26 februari 197423 sep 2006 - 26 juli 2007WeggestemdEric19 juli 198113 februari 2007 - 19 juni 2007Vrijwillig vertrokkenNicolaas (Niels)27 november 196723 sep 2006 - 2 nov 20069 apr 2007 - 17 mei 2007Wegens wangedrag gediskwalificeerdWeggestemdSylvia 11 augustus 19772 okt 2006 - 29 apr 2007Vrijwillig vertrokkenBart25 mei 197923 sep 2006 - 22 feb 2007Vrijwillig vertrokkenIlona30 juli 196123 sep 2006 - 5 feb 2007Vrijwillig vertrokkenNathanael31 mei 197222 nov 2006 - 4 feb 2007Wegens wangedrag gediskwalificeerdNena31 maart 198723 sep 2006 - 1 feb 2007Wegens wangedrag gediskwalificeerdEveline10 oktober 198125 sep 2006 - 11 dec 2006Vrijwillig vertrokkenStephan22 augustus 196425 sep 2006 - 30 nov 2006WeggestemdAngelique13 november 196125 sep 2006 - 3 nov 2006WeggestemdNoussayr10 mei 19852 okt 2006 - 4 okt 2006Weggestemd
Verblijfstabel Deelnemer sep06 okt06 nov06 dec06 jan07 feb07 mrt07 apr07 mei07 jun07 jul07 aug07 sep07 okt07 nov07 dec07 jan08 feb08 mrt08 apr08 mei08 Jaap Brian Amanda Huub Claire Lieke Nadia Dennis Natasia Eric Nicolaas Sylvia Ilona Nena Bart Nathanael Eveline Stephan Angelique Noussayr
Verloop Natasia zorgde binnen en buiten het huis voor ophef, omdat zij haar twee kinderen had achtergelaten bij haar vriendArtikel in dagblad "De Stentor" van Dr. Huub Evers, media-ethicus en lector aan Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg. Bart werd vrij spoedig verliefd op de paardenverzorgster Lesley. Nicolaas zorgde voor commotie, omdat hij zich van meet af aan tegendraads opstelde en in de problemen kwam met de programmamakers toen Talpa zijn verdiende € 47.000 niet overmaakte op zijn rekening. Hij besloot in de nacht van 2 november het huis te verlaten. Een dag later werd Angelique weggestemd door haar medebewoners. Op 22 november kwam Nathanael in het huis. Op 30 november werd Stephan unaniem weggestemd. Op 11 december besloot Eveline het huis uit te gaan nadat zij zich geruime tijd niet goed voelde. Op dezelfde dag kwam Huub, die al eerder een dag in het huis was, terug in het huis.
Op 1 februari 2007 werd Nena door de productieleiding van het programma uit de villa verwijderd, omdat ze Brian een trap had gegeven nadat hij haar beledigde tijdens een ruzie over een gerucht dat ze seks met Huub zou hebben gehad. Slechts enkele dagen daarvoor had ze tijdens een dronken bui seks met Brian gehad. Nena werd ogenblikkelijk vervangen door haar vriendin Amanda. In de nacht van 4 februari hadden Nathanael en Huub ruzie met fysiek geweld, waarna de productie heeft bepaald dat Nathanael per direct zijn koffers moest pakken, zijn borg was hij kwijt. Even later werd ook Huub uit de villa gezet nadat hij had bekend Nathanael een schop te hebben gegeven, maar volgens sommige kijkers is dit niet het geval geweest. Ilona voelde zich door al het "geweld" in het huis niet meer op haar gemak en is op 5 februari vrijwillig vertrokken. Huub, gesterkt door een grote internet-achterban, verzocht bij de programmaleiding om een nadere bestudering van het voorval. Dit leidde ertoe dat hij op 9 februari 2007 weer werd toegelaten tot de villa.
Twee nieuwe deelnemers, studenten Eric en Jaap, maakten in februari hun entree in het huis. Deelnemer Jaap staat in De Gouden Kooi onder meer bekend om zijn excentrieke uitspraken, zoals "Dat is toch fokking niet normaal!".