thumb|160px|right|Virtuti Militari, 5e klasse De Orde Virtuti Militari (Latijn voor: "voor militaire deugd") is de hoogste militaire onderscheiding voor moed in oorlogstijd van Polen. De Virtuti Militari is te vergelijken met de Nederlandse Militaire Willems-Orde. Andere vergelijkbare onderscheidingen zijn het Britse Victoria Cross en de Amerikaanse U.S medal of Honor. De onderscheiding wordt in 5 graden toegekend ofwel voor persoonlijke moed ofwel aan commandanten voor blijk van leiderschap.
De Orde Virtuti Militari werd in 1793 ingesteld door de Poolse koning Stanislaus de Tweede. In 1795 hield evenwel het Pools-Litouwse Gemenebest op te bestaan. Tijdens deze Poolse Delingen werd het land door Oostenrijk, Pruisen en Rusland onderling verdeeld. Deze landen schaften de onderscheiding af en verboden het dragen ervan. Sindsdien is deze onderscheiding verschillende keren opnieuw ingevoerd, hernoemd, en weer verboden, waarmee zij het lot van de Poolse natie weerspiegelde.
De Orde is toegekend aan zowel Polen als niet-Polen, verschillende steden en één schip voor ofwel moed ofwel uitzonderlijk leiderschap ten tijde van oorlog. Sinds 1989 is de onderscheiding niet meer toegekend.
Ontstaan thumb|left|200px|Stanislaw August Poniatowski, Koning van Polen De orde Virtuti Militari werd op 22 juni 1792 door de koning van Polen, Stanislaus de Tweede, ingesteld om de overwinning in de Slag om Zieleńce te herdenken. Bij de oprichting bestond de orde uit twee graden, de gouden graad voor generaals en officieren, en een zilveren medaille voor onderofficieren en gewone soldaten. In augustus 1792 was een, op de Oostenrijkse Orde van Maria-Theresia gebaseerd, statuut voor de Orde geschreven waarin de vorm opnieuw werd vastgesteld. Het draagteken werd nu een kruis en is sinds de instelling nog weinig veranderd. De Orde kreeg vijf klassen. + Kapittel 1792 - 1794) Rang NaamLuitenant-generaalJózef PoniatowskiTadeusz KościuszkoGeneraal-majoorMichał WielhorskiStanisław MokronowskiJózef ZajączekBrigadegeneraalEustachy SanguszkoKolonelJózef PoniatowskiMichał ChomętowskiLuitenant-kolonelLudwik KamienieckiMajoorMikołaj BronikowskiJózef SzczutowskiLuitenantMichał CichockiLudwik MetzelSectiecommandantBartłomiej Giżycki De eerste leden van het kapittel van de orde waren ook de eerste ontvangers. Voor hun deelname aan de Pools-Russische Oorlog van 1792 werden in totaal 63 officieren en 290 onderofficieren en soldaten met de Virtuti Militari begiftigd. De instelling van de orde werd nooit volledig tot stand gebracht want snel na de introductie ervan trad de koning toe tot de Conferentie van Targowica, die op 29 augustus 1792 de onderscheiding afschafte en het dragen ervan verbood. Wie het kruis of de medaille desondanks droeg kon door de nieuwe Poolse autoriteiten worden gedegradeerd en ontslagen uit het leger.
Ondanks dat de laatste Sejm, die op 23 november 1793 in Grodno werd gehouden, de onderscheiding herintroduceerde, werd hij op last van Catharina de Grote van Rusland op 8 januari 1794 opnieuw afgeschaft. Slechts een jaar later deelde het Pools-Litouwse Gemenebest het lot van haar onderscheiding toen de overgebleven gedeeltes door haar buurstaten werden geannexeerd tijdens de Poolse delingen. Koning Stanislaus August Poniatowski trad hetzelfde jaar af. Gedurende zijn regering werden 526 onderscheidingen toegekend: 440 zilveren medailles en kruisen, 85 gouden medailles en kruisen en 1 commandeurskruis.
Onder de beroemdste ontvangers van de Virtuti Militari tijdens deze periode waren prins Józef Poniatowski (1763-1813) en Tadeusz Kościuszko (1746-1817), beide begenadigde militaire bevelhebbers gedurende de Pools-Russische Oorlog van 1792 en de Opstand van Kościuszko.
Hertogdom Warschau + gedecoreerden in het Hertogdom Warschau 1806-1815 Rang Naam Grootkruis - 2 benoemingen Prins Józef Poniatowski Maarschalk van Frankrijk Louis Nicolas Davout IIe Klasse – 10 benoemingen Józef Zajączek Jan Henryk Dąbrowski Karol Kniaziewicz Stanisław Fiszer Michał Sokolnicki Aleksander Rożniecki Józef Chłopicki Amilkar Kosiński Ludwik Pac Mikołaj Bronikowski IIIe Klasse 504 benoemingen IVe Klasse 23 benoemingen Ve Klasse 1130 benoemingen
In 1806 werd luitenant-generaal Józef Poniatowski gepromoveerd tot bevelhebber van alle strijdkrachten van het Hertogdom Warschau, de slechts kort levende staat die geallieerd was met Napoleon. Als een van de eerste ontvangers van de Virtuti Militari stond Poniatowski op de herintroductie van de onderscheiding. Ten slotte accepteerde Frederik August I van Saksen, koning van Saksen en hertog van Warschau het voorstel en herintroduceerde hij de Viruti Militari als hoogste militaire onderscheiding voor alle Poolse militairen die aan de zijde van Frankrijk in de napoleontische oorlogen vochten. De officiële naam van de onderscheiding werd veranderd in "Militaire medaille van het hertogdom Warschau", de militairen zelf bleven echter de oude naam gebruiken. Het Koninklijk Besluit introduceerde ook een nieuw klassensysteem voor de onderscheiding dat sindsdien in gebruik is gebleven. De klasse van het kruis hangt af van de rang van de militair aan wie het is toegekend:
Ie Klasse - Grootkruis (met ster) (Krzyż Wielki z Gwiazdą), voor opperbevelhebbers IIe Klasse - Commandeurskruis (Krzyż Komandorski), voor divisiecommandanten IIIe Klasse - Ridderkruis (Krzyż Kawalerski), voor brigadecommandanten, kolonels en majoors IVe Klasse - Gouden kruis (Krzyż Złoty) Ve Klasse - Zilveren kruis (Krzyż Srebrny)
200px|thumb|left|Józef Chłopicki met de commandeurskruisen van Virtuti Militari en Legioen van Eer. In het begin had iedere hoge legercommandant een quotum van Virtuti Militari's om aan zijn soldaten te verlenen. Het systeem werd echter al snel veranderd en sindsdien werd de orde gewoonlijk toegekend voor individuele daden van moed en werd zij verleend na een voordracht door hogere commandanten. Naar aanleiding van een besluit van 10 oktober 1812 had iedere drager van een gouden of zilveren kruis recht op een jaarlijks salaris, tot een promotie tot officier volgde of (indien de drager het leger verliet) voor de rest van zijn leven. Aanvullend hierop werd tijdens de napoleontische oorlogen de huidige traditie in het leven geroepen om de onderscheiding voor het front van de troepen uit te reiken. Tussen 1806 en 1815 werden 2569 kruisen uitgereikt aan Poolse soldaten die op alle fronten vochten: van Santo Domingo tot Rusland en van Italië tot Spanje.
Tot de beroemde ontvangers van de onderscheiding tijdens deze periode behoorde generaal Jan Henryk Dąbrowski (1755 - 1818), de organisator van de Poolse troepen in Italië gedurende de napoleontische oorlogen. Naar hem is het Poolse volkslied Mazurek Dąbrowskiego genoemd. Daarnaast ontving generaal Józef Chlopicki de Virtuti Militari. Op 20 mei 1809 ontving sergeant Joanna Żubr het kruis klasse V voor haar aandeel in de aanval op Zamość; zij werd hiermee de eerste vrouw die de onderscheiding ontving.
Congres-Polen + De verleende onderscheidingenin de jaren 1830 - 1831 Rang Naam Ie klasse - 1 benoeming. Generaal Jan Skrzynecki(voor de veldslagen bij Wawer en Dębe Wielkie) IIe klasse1 benoeming. IIIe klasse105 benoemingen. IVe klasse1794 benoemingen. Ve klasse1963 benoemingen.
In 1815, toen na afloop van de napoleontische oorlogen de Europese grootmachten bij het Congres van Wenen Europa opnieuw vorm gaven, werd het Koninkrijk Polen - onofficieel bekend als Congres-Polen - opgericht. Deze staat, bestaande uit een tiende van het grondgebied van het vroegere Polen-Litouwse gemenebest en een vijfde van haar vroegere bevolking, was nu in een personele unie verbonden met Rusland. In Congres-Polen werd de Virtuti Militari omgedoopt in Poolse Militaire Medaille. Zowel het statuut als de privileges van de dragers van de onderscheiding bleven bestaan. Er werd een speciale commissie opgericht om de onderscheiding toe te kennen aan veteranen van de napoleontische campagnes van 1812, 1813 en 1814. Tot 1820 werden er 1213 kruisen uit alle klassen toegekend. Een Koninklijk Besluit van 5 juni 1817 verhief alle officieren die het gouden kruis ontvingen in de adelstand.
Formeel was het Koninkrijk Polen een van de weinige constitutionele monarchieën uit die tijd, met de tsaar van het Russische Rijk als koning van Polen. Het land had een van de meest liberale grondwetten in 19e-eeuws Europa, hoewel de grondwet grondig verschilde van die van het voormalige Pools-Litouwse gemenebest. Het Poolse verlangen naar vrijheid en het respecteren van de Poolse voorrechten was een bron van constante wrijving tussen de Polen en de Russen. Het grootste probleem was dat de tsaren, die in Rusland de absolute macht hadden, een vergelijkbare positie in Polen nastreefden.
Nadat Nicolaas I in 1825 weigerde zichzelf tot koning van Polen te kronen, en in plaats daarvan de Poolse voorrechten verder inperkte, verwierp de Sejm in reactie op diens herhaalde beperking van de grondwettelijke rechten van het Poolse parlement in 1830 de tsaar als koning van Polen. Toen de novemberrevolutie uitbrak, reageerde de tsaar door Russische troepen naar Polen te sturen.
Na het uitbreken van deze opstand tegen Rusland, besloot de Poolse Sejm in een decreet van 19 februari 1831 dat de onderscheiding in zijn originele naam werd hersteld: de "Orde Virtuti Militari". Tussen 3 maart en oktober van datzelfde jaar werd de onderscheiding 3863 maal toegekend. Onder de ontvangers van het zilveren kruis waren drie vrouwen:
de hoofdarts van het 10e Infanterieregiment van Linie, Józefa Kluczycka; de hulparts van het 10e Infanterieregiment van Linie, Józefa Daniel Rostowska; een cadet in het 1e "Augustów" Cavalerieregiment, Bronisława Czarnowska.
Na het mislukken van de opstand schafte tsaar Nicolaas I de onderscheiding wederom af en hij verbood ook het dragen ervan. Op 31 december 1831 werd de onderscheiding vervangen door het "Poolse Teken van Eer" (Polski Znak Honorowy), een exacte kopie van het originele kruis dat alleen werd toegekend aan Russen voor verdiensten voor de Russische autoriteiten.
Poolse republiek + gedecoreerden na de Eerste Wereldoorlog Rang Naam Ie klasse - 6 benoemingen Maarschalk van Polen Józef Piłsudski Maarschalk van Frankrijk Ferdinand Foch Koning van Roemenië Ferdinand I van Roemenië Koning der Belgen Albert I van België Koning van Joegoslavië Alexander I van Joegoslavië Koning van Italië Victor Emanuel III van Italië IIe klasse - 19 benoemingen Veldmaarschalk Yakusata Oku Veldmaarschalk Kagheaki Kawamura Veldmaarschalk Armando Diaz Generaal Zygmunt Zieliński Generaal Stanisław Szeptycki Generaal Maxime Weygand Generaal Lucjan Żeligowski Generaal John Pershing Generaal Emanuel Filibert Hertog van Aosta Generaal Edward Rydz-Śmigły Generaal Stanisław Haller de Hallenburg Generaal Jan Romer Generaal Kazimierz Sosnkowski Generaal Leonard Skierski Generaal Władysław Sikorski Generaal Wacław Iwaszkiewicz Generaal Emmanuel Filibert Hertog van Turijn Brigadegeneraal Tadeusz Jordan-Rozwadowski IIIe klasse – 3 Poolse benoemingen en 11 vreemdelingen Kolonel Stefan Dąb-Biernacki Luitenant-kolonel Gustaw Paszkiewicz Majoor Zygmunt Piasecki IVe klasse - 50 benoemingen waarvan 7 in Polen. Ve klasse – 8300 waarvan 1700 postuum en 187 vreemdelingen
thumb|150px|Józef Haller. Nadat de Poolse natie in 1918 haar onafhankelijkheid had herkregen (Tweede Poolse Republiek), herintroduceerde de Poolse Sejm op 1 augustus 1919 de Virtuti Militairi onder een nieuwe officiële naam: de Militaire onderscheiding Virtutu Militari (Pools: Order Wojskowy Virtuti Militari). Tevens werd een nieuw statuut ingesteld, en het klasse-systeem dat tijdens het Hertogdom Warschau bestond werd opnieuw geïntroduceerd. Volgens het nieuwe statuut konden de kruisen van de verschillende klassen worden toegekend aan verschillende categorieën militairen en voor verschillende daden: