Tschai

Tschai is een fictieve planeet uit de gelijknamige romanreeks van de sciencefictionschrijver Jack Vance. Tschai is een oude planeet op 212 lichtjaar afstand van de Aarde. Zij cirkelt rond de ster Carina 4269 en bezit twee manen: de roze maan Az en de blauwe maan Braz.

Bewoners Tschai wordt bewoond door een aantal buitenaardse rassen, maar er komen ook mensen en mensachtigen voor. Vrijwel elk buitenaards ras heeft een eigen menselijk "onderras". De rassen wantrouwen elkaar en hoewel grote conflicten tussen de drie ruimtevarende rassen niet voorkomen vanwege hun massavernietigingswapens, komen kleinere schermutselingen tussen hen of andere rassen veelvuldig voor. Ook staan verschillende menselijke en niet-menselijke volken vijandig tegen elkaar en zijn grote gebieden van Tschai wetteloos waardoor diefstal, geweld, moord en doodslag, overvallen en verkrachtingen schering en inslag zijn. Daarbij zijn er gevaarlijke dieren als nachthonden, ontvoeren de Pnume soms alleenreizenden in hun holen, en worden holen en ruines door Phung onveilig gemaakt.

Dirdir en Dirdirmannen De Dirdir zijn slanke, lange en bleke ruimtewezens. Ze wonen in een soort torens en hun passie is jagen, eventueel ook op mensen. De Dirdirmannen geloven dat ze, net als de Dirdir, van de planeet Sibol komen, en menen dat het hun goddelijke taak is de Dirdir te dienen. Sommige Dirdirmannen van hogere status hebben zich operatief Dirdir-voortplantingsorganen aan laten meten, en bejagen en eten ook mensen. Vaak worden menselijke gevangenen, alvorens ze tot maaltijd dienen, in de Glazen Doos (een biotoop van de Dirdir thuiswereld Sibol) nog eenmaal onder ruime belangstelling van uitzinnige Dirdir (en niet-Dirdir) toeschouwers bejaagd.

Vance beschreef hen aanvankelijk als op schapen lijkend, maar toen met het vorderen van de serie hun roofdiermentaliteit meer naar voren kwam, beschreef hij hen als luipaard-achtig.

Wankh en Wankhmannen (of Wannek en Wannekmannen) De Wankh zijn donkere, amfibische wezens. Ze wonen in zwarte glasachtige gebouwen en hun taal is een onbegrijpelijk gefluit. De Wankhmannen zijn de enigen die met behulp van een soort muziekinstrumenten met hen kunnen communiceren. Hun "onderdanige" positie buiten ze dan ook aardig uit, en ze zorgen er dan ook voor dat deze monopoliepositie goed beschermd wordt. Lokhaarse gastarbeiders die worden betrapt op het leren van de Wankhtaal worden direct ontslagen en weggestuurd, en ze gebruiken Wanktechnologie om te voorkomen dat de mensheid contact maakt met Tschai. Ook houden ze waarschijnlijk de oorlog met de Dirdir slepende opdat de Wankh op Tschai blijven en de diensten van de Wankhmannen nodig blijven hebben. Hun positie stelt hen zelfs in staat de massavernietigingswapens van de Wankh te gebruiken.

Vance wijzigde nadien de naam van de Wankh in Wannek, toen hij ontdekte dat ´to wank´ een obscene betekenis heeft in het Brits-Engels.

Chash en Chashmannen De Chash zijn in de Blauwe Chash en de Oude Chash onder te verdelen. Het zijn visachtige wezens die zeer goed kunnen ruiken, en ze hebben een hoornig uitsteeksel op hun voorhoofd waar ze hun larven in koesteren. Ze zijn berucht om hun "spelletjes" met hun gevangenen die voor hen altijd slecht aflopen. Hun steden zijn ruim opgezet met prettig ruikende planten en veel water. De Chashmannen zijn genetisch gemanipuleerd om op Chash te lijken, en ze geloven dat ze na hun dood zullen reïncarneren als Chash. Blauwe en Oude Chash staan vijandig tegenover zowel elkaar, de Groene Chash, en alle andere rassen. Hoewel de Chash massavernietigingswapens bezitten, zijn ze decadent en is de beschaving van zowel Oude als Blauwe Chash (althans op Tschai) op de retour. Hun gebied bestreek eens heel Kotan, maar is inmiddels beperkt tot kleinere gebieden in het westen.

Groene Chash Deze Chash leven in nomadische groepen en zijn zeer groot (ca. 3 m) en sterk. Ze hebben een lager beschavingsniveau dan Blauwe en Oude Chash, hoewel ze wel gereedschappen en wapens hebben (niet te hanteren voor de veel kleinere andere rassen). Alles en iedereen die hun in de weg komt wordt uit de weg geruimd, met uitzondering van Groene Chash van hun eigen horde. Daar staat tegenover dat Groene Chash meestal zonder meer worden gedood, hoewel de Peranen er ook een paar gevangen hielden om de locatie van hun horde te peilen (ze staan hier telepatisch mee in contact en keren hun gezichten altijd naar de moederhorde). Groene Chash hebben geen Chashmannen. Groene Chash waren door de beide Chashrassen ingevoerd om hen als stoottroepen behulpzaam te zijn in de onderlinge strijd, maar ze bleken te onbetrouwbaar en verspreidden zich over de steppen van Kotan die ze onveilig maken.

Pnume en Pnumekerels De Pnume zijn inheems op Tschai. Ze zijn een miljoenen jaren oud ras, en zijn ten tijde van de buitenaardse invasies ondergronds gaan wonen. Ze hebben rassen zien komen en gaan. Soms stelen ze voorwerpen en ontvoeren ze wezens voor de "Vereeuwiging", hoewel de andere rassen dit niet weten en menen dat de Pnume van "grapjes" houden. Ze zien Tschai als een groot museum en zichzelf als museumbewaarders; om deze redenen bemoeien ze zich dan ook niet met bovengrondse politiek. Hun tunnelstelsel is gigantisch en omvat de hele planeet. De ingangen zijn een zeer goed bewaard geheim, en alleen de Pnume en Pnumekerels kennen ze. Dirdir, Chash en Wankh pompen Pnumetunnels die ze ontdekken vol gifgas, maar aan de andere kant loopt een niet-Pnume die zich alleen buiten de steden bevindt een groot risico ontvoerd of gedood te worden.

Pnume zijn insect- of reptielachtig, met een lang hoofd dat aan een paardenhoofd doet denken, en een vreemde gang, als van een mens die achteruit loopt. Ze hebben waarschijnlijk exoskeletten en zijn veel sterker dan mensen. Omdat ze zwaar zijn kunnen ze niet zwemmen; hoewel Pnume soms met speciale hulpmiddelen in zee worden aangetroffen, zinken en verdrinken ze zonder die hulpmiddelen.

Pnumekerels stammen af van menselijke vluchtelingen die door de Pnume zijn opgenomen. De Pnume schrijven hen nederig gedrag voor en geven ze middelen die de geslachtsontwikkeling belemmeren, op een paar na voor de voortplanting. Deze vrouwen worden als een soort broedmachines gebruikt en omschreven als ´moedervrouwen die in het donker liggen te rollen.´ Contact met de andere sekse wordt niet op prijs gesteld en gezien als "onstuimig". Pnumekerels die wegens wangedrag verbannen worden, heten Gzhindra, wonen bovengronds. Ze dienen soms als geheim-agenten voor de Pnume. De Pnume worden met de respectvolle titel "zushma kastchai" aangeduid door de Pnumekerels, en nooit als Pnume.

Zowel Pnume, Phung, Pnumekerels als Gzhindra dragen brede zwarte hoeden omdat ze door het leven in de tunnels de oppervlakte als onbeschut ervaren.

Phung De Phung zijn eveneens inheems op Tschai. Ze zijn evenals Groene Chash groot (ca. 3 m lang), zeer sterk en hebben een reptielachtig uiterlijk. Ze zijn waarschijnlijk minder ontwikkeld dan de Pnume, en verder is er weinig over hen bekend (hun voortplanting is bijvoorbeeld nog een raadsel). Ze wonen solitair en dragen brede zwarte hoeden. Ze hebben simpel gereedschap en kleren, en wonen in sober ingerichte holen of in oude ruines. Ze zijn nog onvoorspelbaarder dan en even gewelddadig als de Groene Chash, hoewel aan de andere kant andere rassen een Phung zonder meer doden. Er bestaat waarschijnlijk geen menselijk onderras van de Phung. Het hoofd van een Phung kan nog dagen doorleven na onthoofding, maar droogt geleidelijk uit en wordt stijf.

Steppebewoners Deze mensen leven nomadisch op de steppen. Ze overvallen wel eens handelskaravanen en leven verder van de veeteelt. De Embleemnomaden zijn een van de vele stammen die de steppen bevolken.

Thang De Thang leven rond de noordkust van Kislovan. Zij worden beschreven als een ras van handelaren, dat de beruchte reputatie heeft iedere niet-Thang eindeloos te bedriegen. Hun belangrijkste stad heet Urmank; deze biedt allerlei vermaak maar wie daar verblijft loopt het risico zeer snel zijn geld kwijt te raken. Voorbeelden van attracties zijn de vele kroegen, bordelen, palingrennen waarop gewed kan worden (maar die gemanipuleerd zijn) en het Deugnietenhuis, een soort ballengooikraam waar men een uiterst vervelend treiterig jongetje met stinkende of pijnlijke objecten kan bekogelen.

Khor De Khor wonen evenals de Thang aan de noordkust van Kislovan. Ze staan erom bekend zeer licht ontvlambaar jegens vreemdelingen te zijn. Ze hebben een zeer bijzondere seksuele traditie.

Zwarten en Paarsen De Zwarten en Paarsen leven in de steden en landen rondom de Wanhkforten. Ze hebben een zwarte respectievelijk paarse huidskleur. Beide volken haten elkaar tot op het bot. Vreemdelingen die het wagen met beide volken tegelijkertijd zaken te doen komen in grote moeilijkheden.

Lokharen De Lokharen bewonen de centrale hoogvlakte van Kachan. Het zijn zwijgzame, slanke waarvan de mannen hun haar wit en huid zwart verven, en de vrouwen omgekeerd. Ze hebben een aantal steden en drijven handel met omringende volkeren. Ze zijn bekend om hun vele en uitstekende ambachtskunsten. Sommige Lokharen werken als gastarbeiders in de Wankhforten of in andere gebieden waar hun kunde goed van pas komt, zoals in Cath.

Gouden Yao De Gouden Yao brachten hun land Cath tot grote bloei en ontwikkelden een hoge technologie. Hier kwam een cultus tot ontwikkeling die geloofde dat de mens van een "Mensenwereld" stamde, waarschijnlijk geïmporteerd door ontsnapte Dirdirmannen. Ze begonnen radiosignalen de ruimte in te sturen, maar kort daarna grepen de Dirdir in en bombardeerden twee steden. Wellicht waren uiteindelijk niet de Dirdir maar de Wankhmannen verantwoordelijk voor deze daad. Na afloop kreeg de cultus de schuld van de aanval en werd tot een marginaal verschijnsel. Cath herstelde zich maar werd zeer conservatief en waakte zich ervoor de Dirdir of een ander ruimtevarend ras uit te dagen.

Ten tijde van Adam Reiths bezoek is het op het eerste gezicht een ontwikkeld land met auto's, telefoons en treinen, maar blijkt de uitvoering van de techniek erg gebrekkig: Yao zijn goede theoretici maar slechte ingenieurs. De elite is verenigd in een aantal huizen die soms op gespannen voet met elkaar staan. Ze zijn conservatief en extreem snobistisch: mensen van lagere status en vooral niet-Yao worden als boerenpummels gezien en verguisd.

Hoch Har De Hoch Har wonen rondom het Zwarte Bergmeer en de oorsprong van de rivier de Jinga, ten oosten van Cath. Ze koesteren een wrok tegen de Gouden Yao die hun rijk hebben vernietigd en hen uit de vruchtbare vlakten hebben verdreven. Iedere vijand van de Yao is een vriend van de Hoch Har. Als de groep dit verneemt kijkt Adam Reith met verbazing naar Helsse Isan die hen vanuit Settra vergezelt; achteraf blijkt Helsse geen Yao maar een Wankhman te zijn.

Geografie Tschai bezit zes continenten:

Kotan Dit continent bestaat voor een groot deel uit steppen, met in het midden de Ozjanalai-bergen. In het zuiden zijn moerassen. De steppe is bezaaid met ruïnes, en wordt overdag onveilig gemaakt door de Steppenomaden en de Groene Chash, en ´s nachts door de nachthonden. In het zuidwesten wonen de Blauwe Chash en ligt de vervallen mensenstad Pera. De Oude Chash komen er verspreid voor. In het oosten ligt de havenstad Coad en verder naar het noorden een stad genaamd Nerv. Eens was het continent hoogontwikkeld en hadden de Oude en Blauwe Chash steden over het hele continent, maar nu zijn deze grotendeels tot ruïnes vervallen. Ook deze ruines zijn gevaarlijk, omdat ze aantrekkelijke schuilplaatsen vormen voor Phung. Op de resterende steden van de Oude en Blauwe Chash na heerst er wetteloosheid in Kotan; moord, ontvoering, roofovervallen en verkrachting zijn er schering en inslag, bovendien leven er gevaarlijke dieren als nachthonden en berls.

Kislovan