thumb|Buitenkant Top 2000 Café (in 2018) De NPO Radio 2 Top 2000 is een jaarlijks terugkerend radioprogramma van de Nederlandse publieke radiozender NPO Radio 2. In de week tussen Kerstmis en Oudejaarsavond worden de bij stemming tweeduizend populairst bevonden muzieknummers aller tijden achter elkaar gedraaid, waarbij iedereen mag meestemmen. De stemvraag is niet welk nummer of plaat beschouwd mag worden als beste ooit, maar welke niet in de lijst mogen ontbreken. Het maximum aan te dragen nummers per stemmer werd door de jaren heen in stappen verhoogd naar 35. Alleen in 2008 kon er niet gestemd worden en werd de lijst gebaseerd op die van alle voorgaande jaren.
De allereerste editie; de millennium Top 2000 in december 1999, werd een enorm succes. De radiozender, toen nog Radio 2 geheten, besloot hierop het programma voortaan jaarlijks te herhalen. In de jaren na 1999 werd er gebruikgemaakt van een steeds uitgebreidere keuzelijst en kon er gestemd gaan worden via internet, waarbij meestal van de keuzelijst kon worden afgeweken. De Top 2000 werd met afstand het best beluisterde radioprogramma van Nederland. De start was aanvankelijk op tweede kerstdag, maar werd uiteindelijk vervroegd naar eerste kerstdag. De radio-uitzendingen gaan non-stop door tot middernacht op oudejaarsavond. De te draaien nummers worden aan elkaar gepraat door een radio-dj en de uitzending wordt elk uur onderbroken door de Ster-reclameblokken, de verkeersinformatie van de ANWB en het NOS Journaal, eerst NOS Radionieuws geheten. De radio-uitzending wordt vanaf 2010 uitgezonden vanuit het jaarlijks tijdelijk opgebouwde Top 2000 Café in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid te Hilversum en inmiddels ook non-stop vanuit dit café met bewegende televisiebeelden.
In de 27 edities tussen 1999 en 2025 eindigde Bohemian Rhapsody van Queen 22 keer op nummer 1. In 2005 stond voor het eerst een ander bovenaan, namelijk Avond van Boudewijn de Groot. In 2010 en 2014 was dat Hotel California van de Eagles,"Hotel California op één in Top 2000", NOS Nieuws, 27 november 2010 (via Internet Archive) in 2015 Imagine van John Lennon"Imagine van John Lennon op eerste plaats in Top 2000", nu.nl, 27 november 2015 en in 2020 Roller Coaster van Danny Vera."Roller Coaster van Danny Vera verdringt Queen van nummer 1 in Top 2000", nos.nl, 7 december 2020
miniatuur|Top 2000-letters voor het Beeld en Geluid-museum tijdens de editie van 2018
Geschiedenis thumb|Overzicht van de vijf uitvoeringen die op nummer 1 hebben gestaan in de Top 2000
1999-2004 De luistercijfers van Radio 2 stortten in de kerstperiode altijd in, als gevolg van de kerstprogrammering van concurrent Sky Radio. Mede met het idee om hier iets tegen te doen bedacht toenmalig zendermanager Kees Toering in 1998 de Millennium Top 2000. Oorspronkelijk was dit programma bedoeld als een eenmalig initiatief rond de op handen zijnde millenniumwisseling. Het idee was om het jaar 1999 uit en 2000 in te luiden met de beste tweeduizend nummers van de twintigste eeuw (het aantal verwees naar het nieuwe millenniumjaar.Strikt genomen was het een jaar vóór de millenniumwisseling, want het 2000e jaar van de christelijke jaartelling werd afgesloten op 31 december 2000 en het nieuwe millennium begon dus op 1 januari 2001.) In eerste instantie leidde het idee tot weinig enthousiasme onder de dj's, omdat zij hun vaste programma die week ervoor moesten opgeven.
Aan luisteraars werd in de loop van 1999 gevraagd om een nummer uit te kiezen dat ze mee wilden nemen naar de volgende eeuw en waaraan ze een bepaalde herinnering hadden. Uiteindelijk werden er door de organisatie tweeduizend zogenaamde 'millenniumnummers' verzameld. Top 2000-projectleider van het eerste uur Fred Willems verklaarde achteraf in 2023 niet meer te weten of al die nummers ook daadwerkelijk alleen van luisteraars afkomstig waren. Hij sloot niet uit dat de organisatoren achter de Top 2000 zelf ook liedjes hadden aangedragen. Voor het opmaken van de lijstvolgorde werd een advertentie geplaatst in de gratis krant Sp!ts, die toen een oplage had van 450.000 exemplaren. Daarin werden alle tweeduizend liedjes afgedrukt. Belangstellenden konden maximaal tien nummers uitkiezen, op een in de krant afgedrukt formulier invullen en via de post opsturen.Vincent Bijlo De magie van een allegaartje aan muziek: al bijna een kwart eeuw is dat het succes van de Top 2000, NRC, 20 december 2023De magie van 25x Top 2000 (aflevering 1), npo.nl, november 2023
Voor de allereerste editie in december 1999 stond de EO zendtijd af, omdat zij niet achter de keuze van veel niet-christelijke nummers stonden. Bijzonder was verder dat de Top 2000 ook 's nachts doorging, terwijl Radio 2 indertijd in de nachtelijke uren normaal gesproken niet in de lucht was.TOP 2000, beeldengeluidwiki.nl De uitzending begon op tweede kerstdag 26 december 1999 om 00.02 uur (na het NOS radionieuws) met de plaat Thank God I'm a Country Boy van John Denver vanuit een neutrale radiostudioDe omroepen beschikten in deze periode nog over hun eigen radio- en televisiestudio's en moesten er niet aan denken deze met andere omroepen te delen. in het Videocentrum op het Media Park. Toen bleek dat de luistercijfers van Radio 2 tijdens de Millennium Top 2000 verviervoudigd waren, werd besloten dit evenement het jaar daarop te herhalen.
Bij de tweede editie in 2000 werd voor het eerst gebruikgemaakt van een volledig vrije keuze. Van dit concept werd echter bij de derde tot aan de zesde editie weer afgeweken; toen werd opnieuw gekozen voor een door Radio 2 samengestelde keuzelijst, die elk jaar licht groeide. Volgens Toering werden in de beginjaren langere nummers die niemand kende en die hetzelfde aantal stemmen hadden als kortere nummers opzettelijk 's nachts geprogrammeerd. Toering gaf in 2021 als reden hiervoor: "Om die prime time te draaien vonden we onhandig, want dan gaan luisteraars weg. Ook besloten we dat ieder uur met een uptempo nummer of plaat moest beginnen; dat was een van de radiowetten."Makers van de Top 2000 manipuleerden de lijst om luisteraars vast te houden, dvhn.nl, 25 december 2021
In 2004 werd op oudejaarsavond de finale voor het eerst uitgezonden vanaf de woonboot van radio-dj Hans Schiffers in Almere, een van de toenmalige presentatoren van de Top 2000.Alexander van Eenennaam & Jeroen Schmale 25 jaar de Top 2000: wat ooit begon als experiment is nu een nationaal eindejaarsfeest, ad.nl, 26 december 2023
2005 In 2005 was er na zes jaar een nieuwe nummer 1: Avond van Boudewijn de Groot. Het bereikte de eerste plaats dankzij een promotieactie van radio-dj Bert Kranenbarg van Radio 2.Robert van Gijssel Top 2000 leeft op Hollandse lied, de Volkskrant, 12 december 2009Vincent Bijlo De magie van een allegaartje aan muziek: al bijna een kwart eeuw is dat het succes van de Top 2000, NRC Handelsblad, 20 december 2023 Een jaar eerder stond het lied nog op plek vijf.
Ook de stemprocedure wijzigde: voorafgaand konden mensen hun favorieten die niet in de keuzelijst stonden, opgeven voor een tiplijst. Hierdoor kwamen enkele nieuwe, maar ook oude, nummers hoog binnen in de lijst. De hoogste nieuwe binnenkomer was Katie Melua met Nine Million Bicycles op nummer 23.
2006 De stemperiode duurde in 2006 drie weken.Miljoenen luisteraars stemprogramma Top 2000, de Volkskrant, 1 december 2006 De top 10 werd deze keer bepaald in een avondvullend belspelachtig televisieprogramma, hetgeen bij veel Top 2000-fans in het verkeerde keelgat schoot. Naar het programma met Mathijs van Nieuwkerk als presentator keken 1,8 miljoen mensen. Bohemian Rhapsody, dat na het internetstemmen de nummer 1-positie weer bleek te hebben ingenomen, hield deze positie gedurende de finale vast. Met steun van de fanclub van Marco Borsato kwam zijn dit jaar uitgebrachte lied Rood binnen op 17.Jan Vollaard De dichtgetimmerde Top 2000 van Radio 2, NRC Handelsblad, 14 november 2007
Meer dan zeshonderd verhalen over herinneringen die mensen aan een bepaald lied hebben en bij- en afkondigingen van de liedjes op de radio ten gehore werden gebracht, werden door het Nationaal Archief opgeslagen als uitwerksel van de Nederlandse cultuur aan het eind van de twintigste eeuw.Huub Wijfjes Top 2000 en de denkbeeldige gemeenschap, in: Douwe Draaisma, Huub Wijfjes, Ad Vingerhoets et al. (2011) De muziek zegt alles. De Top 2000 onder professoren, p. 58
2007 De Top 2000-organisatie weerde twee nummers die door lobbygroepen gepusht werden om ze in de top 10 te krijgen. Het ging om Tell the World van de christelijke band Hillsong United en 't Het nog nooit zo donker west, gezongen door Ede Staal. Dit laatste lied stond al jarenlang op nummer 1 van de vergelijkbare lijst van Radio Noord. Ard Mostert ontketende via e-mail en Hyves een grootschalige oproep om op Hillsong United te stemmen. Het Dagblad van het Noorden riep zijn lezers op om op dat van Staal te stemmen,"Makkelijk evangeliseren in Top 2000 werkt niet", Nederlands Dagblad, 21 november 2007 waardoor er volgens de organisatie oneerlijke concurrentie ontstond. Volgens Toering kregen de beide nummers het jaar ervoor respectievelijk nul en 'een paar' stemmen."Top 2000 weert twee platen", NOS Nieuws, 21 november 2007 (via Internet Archive) De lobby van Radio 2-dj's, zoals die waarin Avond in 2005 de nummer 1 was geworden, was wel acceptabel omdat dit als een lied van Radio 2 werd gezien. Ede Staal en Hillsong werden daarentegen zelden of nooit op deze radiozender gedraaid."Radio 2 schrapt nummers uit de lijst", Trouw, 21 november 2007
Veel groepen waar al lang voor gepleit was door fans kwamen dit jaar ook op de lijst terecht, onder andere Radiohead, Joy Division, Pearl Jam, Visage en The Clash. Ook kwamen er in verhouding veel Nederlandstalige nummers binnen.
Dit jaar werd op oudejaarsavond voor de vierde achtereenvolgende en laatste keer de finale uitgezonden vanaf de Almeerse woonboot van Hans Schiffers.
2008 Vanwege het tienjarig jubileum werd deze editie anders samengesteld. Alle aangedragen stemkeuzes van de eerste negen edities (volgens de organisatie 7,1 miljoen stemkeuzes in totaal) werden bij elkaar opgeteld, waarmee een nieuwe lijst werd samengesteld."Top 2000 houdt stembussen dit jaar gesloten", nu.nl, 3 november 2008 De lijst van 2008 kende hierdoor geen nieuwe binnenkomers.
2009 De uitzendtijd werd uitgebreid van 144 uur naar 156 uur: de uitzending van de Top 2000 begon vanaf nu op eerste kerstdag om twaalf uur 's middags. Er kon gestemd worden van 16 november tot en met 4 december.Top 2000 in tijdnood door langere nummers, de Volkskrant, 7 oktober 2009 Radio 2 liet weten dat er ruim 150 stemmen nodig waren om een lied een plek op de lijst te geven.Paul Vereijken Top 2000 bevat wel degelijk fouten, Eindhovens Dagblad, 27 december 2010
Dit jaar was de top 3 ongewijzigd en waren er 217 nieuwe binnenkomers, waarvan drie in de top 50: Viva la vida van Coldplay op plaats 11, Dochters van Marco Borsato op 25 en Make You Feel My Love van Adele op 28.
Dit jaar kwamen er vanwege de dood van Ramses Shaffy, drie dagen voor het einde van het tellen van de stemmen, drie nummers van hem in de top 10."Shaffy in top 10 van top 2000", radio2.nl, geraadpleegd op 4 december 2009 (via Internet Archive) Van de eveneens dit jaar overleden Michael Jackson stonden er drie keer zo veel nummers in de lijst als in 2008 (27 in 2009 tegen 9 in 2008).
2010 Het Eindhovens Dagblad concludeerde na eigen onderzoek dat op basis van de uitgebrachte stemmen in elk geval in 2009 en 2010 tientallen nummers ten onrechte niet op de lijst stonden of veel lager genoteerd waren.