Alexandrina Victoria van Hannover (Kensington Palace, Londen, 24 mei 1819 – Osborne House, Isle of Wight, 22 januari 1901) was koningin van het Verenigd Koninkrijk van 1837 tot 1901 en vanaf 1877 tevens keizerin van India.
Koningin Victoria regeerde 63 jaar, zeven maanden en twee dagen en was, tot ze op 9 september 2015 werd overtroffen door koningin Elizabeth II, de langst regerende monarch in de Britse geschiedenis. Haar regeerperiode staat zowel in het Verenigd Koninkrijk als daarbuiten bekend als het victoriaans tijdperk (the Victorian era).
Kort overzicht Hoewel Victoria de troon besteeg op een moment dat het Verenigd Koninkrijk al een constitutionele monarchie was, waar de koning(in) zeer weinig politieke bevoegdheden had en zijn/haar invloed alleen kon uitoefenen via de premier, groeide zij uit tot een zeer belangrijke symbolische figuur van haar tijd. Tijdens het Victoriaanse tijdperk kwam de industriële revolutie op een hoogtepunt. Het was ook een periode van grote sociale, economische en technologische vooruitgang binnen het Verenigd Koninkrijk. Victoria's regeerperiode werd gekenmerkt door een grote uitbreiding van het Britse Rijk; tijdens deze periode bereikte het zijn hoogtepunt, onder haar regering was het Britse Rijk het grootste rijk uit de geschiedenis. Ze regeerde over gebieden in alle werelddelen.
Victoria, als telg van een bijna geheel Duitse stamboom, was de enige dochter van prins Eduard August van Kent en prinses Victoria van Saksen-Coburg-Saalfeld. Via haar vader was ze een kleindochter van koning George III en koningin Sophia Charlotte en daarmee een nicht van haar voorgangers, koning George IV en koning Willem IV. Via haar moeder was ze een nicht van koning Leopold I van België.
Ze kreeg samen met haar man, Albert, negen kinderen en arrangeerde hun huwelijken. Uit die huwelijken werden tweeënveertig kleinkinderen geboren. Enkel dochter Louise bleef kinderloos. Haar kinderen en kleinkinderen gingen huwelijken aan die bijna alle Europese vorstenhuizen aan elkaar verbonden, ze kreeg daardoor de bijnaam the grandmother of Europe (de grootmoeder van Europa). Ze was de laatste vorst van het Verenigd Koninkrijk uit het Huis Hannover. Haar zoon en opvolger, koning Eduard VII, was een vorst uit het Huis Saksen-Coburg en Gotha.
Levensloop Achtergrond en vroege regering thumb|Prinses Victoria op vierjarige leeftijd, geschilderd door Stephen Poyntz Denning, 1823. Victoria was het enige kind van Eduard August van Kent (de vierde zoon van koning George III) en prinses Victoria van Saksen-Coburg-Saalfeld (een zuster van de latere Belgische koning Leopold I). Via haar moeder had ze een halfbroer en een halfzus: Karel (1804-1856) en Feodora (1807-1872). Haar eerste naam, Alexandrina, had ze te danken aan tsaar Alexander I van Rusland, die een peetoom van haar was. Andere peetooms en -tantes waren de Prince Regent, prinses Charlotte (een zus van haar vader) en haar grootmoeder aan moederskant, Augusta van Reuss-Ebersdorf en Lobenstein, de hertogin van Saksen-Coburg-Saalfeld.
Bij haar geboorte was Victoria slechts vijfde in rij voor de troon, na de vier oudste zonen van George III (George, Frederick, William en Victoria's vader Edward).
Haar jeugd was vrij roerig en de relatie tussen Victoria en haar moeder, de hertogin van Kent, was niet altijd gelukkig.
Willem IV, koning van het Verenigd Koninkrijk en Hannover stierf op 20 juni 1837 op 71-jarige leeftijd. Omdat hij geen wettige nakomelingen had gekregen werd Victoria de nieuwe koningin van het Verenigd Koninkrijk. 's Ochtends rond 6.00 uur werd zij wakker gemaakt door haar moeder. Zij vertelde Victoria dat William Howley, de aartsbisschop van Canterbury, en lord Conyngham waren gekomen om haar te spreken. Lord Conyngham vertelde Victoria dat haar oom rond 2.00 uur was overleden en dat zij de nieuwe koningin was. Haar kroning vond plaats op 28 juni 1838 in de Westminster Abbey. Koningin Victoria was de eerste monarch die Buckingham Palace in Londen permanent bewoonde.
Vanwege de Salische Wet die in Hannover van kracht was, werd Willem IV in Hannover opgevolgd door Victoria's oom, Ernst Augustus, de hertog van Cumberland en Teviotdale, als koning Ernst Augustus I van Hannover. Hij was de vijfde zoon van koning George III en koningin Charlotte. Tot de geboorte van het eerste kind van Victoria in 1840 was Ernst Augustus ook troonopvolger in het Verenigd Koninkrijk.
Rond de tijd van haar troonsbestijging werd de Britse regering gedomineerd door de Whig Party. Die partij was al aan de macht, behalve voor korte tussenpozen, sinds 1830. Victoria liet zich grotendeels leiden door eerste minister William Lamb, Lord Melbourne, eveneens van de Whig Party. Lord Melbourne was een belangrijke figuur in het jonge leven van Victoria, zij hechtte veel waarde aan zijn adviezen. Sommigen verwezen zelfs naar Victoria als "Mrs. Melbourne". De Melbourne-regering zou echter niet lang aan de macht blijven want ze werd almaar minder populair en had bovendien te kampen met aanzienlijke moeilijkheden met het regeren van de Britse koloniën, vooral tijdens de Opstanden van 1837 in Canada. Lord Melbourne diende zijn ontslag in nadat de radicalen en de Tories (aan beide partijen had Victoria op dat moment een hekel) hun krachten hadden gebundeld om een wetsvoorstel tegen te houden in het House of Commons, het Britse Lagerhuis.
De koningin gaf toen opdracht aan Robert Peel, een Tory, om een nieuwe regering te vormen. Dit resulteerde in mei 1839 in de Bedchamber Crisis. In die tijd was het gebruikelijk dat benoemingen in de koninklijke huishouding werden gebaseerd op het patronagesysteem (dat wil zeggen, dat de eerste minister leden van de koninklijke huishouding kon kiezen op basis van hun partij-loyaliteit). Vele hofdames van de koningin waren getrouwd met Whigs, maar Robert Peel wilde hen vervangen door echtgenotes van leden van de Tory-partij. Victoria was een fel tegenstander van de plannen van Robert Peel om deze hofdames te ontslaan. Met sommige hofdames had zij een sterke vriendschaps- en vertrouwensband opgebouwd. Zij zag deze vrouwen als vriendinnen en niet als leden van een ceremoniële instelling. Robert Peel vond dat hij niet kon regeren in het kader van de beperkingen die werden opgelegd door de koningin, en dus diende hij het ontslag in van zijn regering, zodat lord Melbourne terug kon keren naar de Houses of Parliament.
Een andere belangrijke figuur in het vroege leven van de koningin was haar oom, Leopold I, de koning der Belgen. Hij was een jongere broer van haar moeder en de weduwnaar van Victoria's nicht, prinses Charlotte Augusta van Wales, de dochter van koning George IV en koningin Caroline. Via Leopold I was Victoria familie van Leopold II, de koning der Belgen (regering: 1865-1909) en Charlotte, de keizerin van Mexico, vrouw van Maximiliaan van Mexico. Ook was de douairière-koningin, Adelaide van Saksen-Meiningen, weduwe van koning Willem IV, een zeer grote steun en toeverlaat voor Victoria. Zij bezocht haar tante vaak in Bentley Priory in Harrow. Het was ook in Bentley Priory dat koningin Adelaide stierf, in 1849. Dit was een zeer grote schok voor Victoria. De naam van de douairière-koningin bleef voortleven in de naam van Victoria's oudste dochter, Victoria Adelaide Mary Louise.
Huwelijk en kinderen Victoria maakte in 1836 voor het eerst kennis met haar neef, prins Albert van Saksen-Coburg en Gotha, en was van hem gecharmeerd. Koning Willem IV had graag gezien dat Victoria zou trouwen met prins Alexander der Nederlanden,, Koning Willem II: 1792-1849 (Derde druk; Amsterdam 2014), 350-351. tweede zoon van koning Willem II en koningin Anna Paulowna der Nederlanden. Haar vader vond ook haar neef George van Hannover, de hertog van Cambridge, een goede huwelijkskandidaat. Ze schreef in haar dagboek: Victoria koos dus resoluut voor prins Albert. Het huwelijk vond plaats op 10 februari 1840 in de Koninklijke Kapel van het St. James's Palace in Londen. De vader van Albert was een broer van Victoria's moeder. Beiden waren dus kleinkinderen van hertog Frans van Saksen-Coburg-Saalfeld. Het huwelijk werd gewenst door de wederzijdse ouders, maar ook door de beide partners zelf. Albert werd niet alleen de compagnon van de koningin maar ook haar belangrijke politieke adviseur. Op die manier vond zij een vervanger voor de dominante plaats die lord Melbourne in haar jonge leven had gekregen. In het begin van het huwelijk ontstond er niettemin enige wrijving tussen de twee omdat Albert een actieve rol wilde spelen in het landsbestuur. Dit geschil werd spoedig bijgelegd en het huwelijk groeide uit tot een groot succes.
thumb|Een portret van koningin Victoria, prins-gemaal Albert en hun eerste kind, prinses Victoria. Geschilderd door sir Edwin Landseer te Windsor Castle. Tijdens de eerste zwangerschap van Victoria, probeerde de achttienjarige Edward Oxford een moordaanslag te plegen op de koningin, terwijl zij samen met prins Albert in een rijtuig zat tijdens een rijtoer door Londen. Edward Oxford slaagde erin om twee schoten te lossen, maar beide kogels raakten niet het beoogde doel. Oxford werd aangeklaagd voor hoogverraad, maar hij werd vrijgesproken wegens ontoerekeningsvatbaarheid.
Het eerste kind van het koninklijke koppel, een dochter, werd geboren op 21 november 1840. Ze werd geboren als kroonprinses Victoria Adelaide Mary Louise, later de Princess Royal.
thumb|Victoria's eerste kind. De tweejarige Victoria, geschilderd door Franz Xaver Winterhalter, 1842. Nog geen jaar later, op 9 november 1841, werd de eerste zoon geboren. Hij werd geboren als prins Albert Edward, de latere koning Edward VII. Zijn zus Victoria verloor hiermee de titel kroonprinses, deze ging over als kroonprins op Albert Edward.
Koningin Victoria was drager van de bloederziekte (hemofilie). Omdat het een erfelijke ziekte is leden ook verschillende van haar nakomelingen eraan. Een aantal (vooral mannelijke) nakomelingen is vroeg gestorven ten gevolge van de ziekte.
De koningin haatte het om zwanger te zijn, walgde van borstvoeding en vond dat pasgeboren baby's lelijk waren. Desalniettemin kregen zij en Albert nog zeven kinderen: Alice (Londen, 25 april 1843 – Darmstadt, 14 december 1878) Alfred (Windsor Castle, 6 augustus 1844 - Rosenau bij Coburg, 30 juli 1900) Helena (Buckingham Palace, Londen, 25 mei 1846 – Schomberg House, Londen, 9 juni 1923) Louise (Londen, 18 maart 1848 – aldaar, 3 december 1939) Arthur (Londen, 1 mei 1850 – Bagshot Park, Surrey, 16 januari 1942) Leopold (Buckingham Palace (Londen), 7 april 1853 – Cannes, 28 maart 1884) Beatrice (Buckingham Palace, Londen, 14 april 1857 — Brantridge Park, West Sussex, 26 oktober 1944)
De moordaanslag die Edward Oxford op Victoria pleegde was niet de enige. Een tweede volgde op 29 mei 1842 in het St. James's Park te Londen. John Francis schoot op de koningin, terwijl zij in een rijtuig reed. Hij werd onmiddellijk aangehouden door politieagent William Trounce. Francis werd veroordeeld voor hoogverraad. Zijn straf was levenslange deportatie naar Australië.
Op 3 juli 1842 werd er opnieuw een aanslag gepleegd op de koningin, deze keer door de jonge John William Bean. Ook al was zijn geweer alleen geladen met papier en tabak, toch werd zijn daad veroordeeld, en hij kreeg de doodstraf. Prins Albert echter was het niet eens met deze straf en oordeelde dat de straf te zwaar was. Daarom stelde hij de Treason Act 1842 op, die werd goedgekeurd door het parlement. Onder de nieuwe wet werd een aanval met een gevaarlijk wapen in de aanwezigheid van de monarch met het oogmerk om de monarch te alarmeren, bestraft met zeven jaar gevangenisstraf en geseling. Bean werd veroordeeld tot 18 maanden gevangenisstraf, maar noch hij, noch enig persoon die de wet in de toekomst zou overtreden, werd nog gegeseld.