Unterwellenborn is een gemeente in de Duitse deelstaat Thüringen, en maakt deel uit van de Landkreis Saalfeld-Rudolstadt. Unterwellenborn telde op de peildatum van de meest recente statistiek inwoners.
Indeling van de gemeente De 10 Ortsteile van de gemeente Unterwellenborn zijn: Birkigt, 4 kilometer ten oosten van Unterwellenborn-dorp, direct ten noorden van Könitz en de B281 Bucha, direct ten oosten van Goßwitz Dorfkulm, wel 10 km ten noordwesten van Unterwellenborn-dorp Goßwitz, een oude nederzetting bij een ijzerertsmijn, ten zuidoosten van Unterwellenborn-dorp en Kamsdorf Kamsdorf, met de noordelijke buitenwijk Kleinkamsdorf , en een grote steengroeve Könitz; 1.520 inwoners; in het dorp staan twee verpleeghuizen en een historische, kleine porseleinmanufactuur. Könitz ligt enkele kilometers ten oosten van Unterwellenborn-dorp, aan de Bundesstraße 281 en heeft een klein station aan de spoorlijn Leipzig - Saalfeld op 4 km ten oosten van station Unterwellenborn. Langenschade, in het noorden van de gemeente, omgeven door beboste heuvels Lausnitz Oberwellenborn, een schilderachtig boerendorp direct tegen Unterwellenborn aan. Unterwellenborn (Unterwellenborn-dorp), 5 km ten oosten van Saalfeld/Saale, aan de B281; er is een klein station aan de spoorlijn Leipzig - Saalfeld op 5½ km ten oosten van Station Saalfeld.
Het gemeentehuis staat direct ten westen van Station Unterwellenborn.
Geschiedenis en economie
De meeste dorpen in de gemeente ontstonden in de middeleeuwen, rondom kerkjes of als mijnbouwnederzetting. Sedert de Reformatie, in de 16e eeuw, zijn de meeste christenen in de gemeente, en ook bijna alle kerkgebouwen, evangelisch-luthers.
In 1871 verkreeg de gemeente aansluiting op het spoorwegnet.
In 1872 opende de staalfabriek Maxhütte in Unterwellenborn-dorp haar poorten. In de nazi-tijd produceerde het bedrijf legermateriaal, onder inzet van meer dan 1.000 dwangarbeiders, die uitzonderlijk slecht werden behandeld, en van wie velen dit niet overleefden; te hunner gedachtenis zijn in de gemeente een aantal gedenktekens opgericht. In de DDR-periode (1949-1990) werkten hier tot wel 6.000 staalarbeiders. Het was toen een VEB, een socialistisch staatsbedrijf, dat ook grote invloed had op de sport en het cultureel leven in de gemeente. Zo liet het bedrijf in 1955 op 500 meter ten oosten van station Unterwellenborn een groots cultureel centrum bouwenHet gebouw is een pompeus, neoclassicistisch complex, met faciliteiten als een concert-, opera- en balzaal, een schouwburg, een bioscoop, een eenvoudig café-restaurant enzovoorts. Het eerder in een grote stad passende geheel was destijds voor een gehele landstreek met honderdduizenden inwoners ontworpen. Na de Duitse hereniging van 1990 werden de (sedert 1987 op de monumentenlijst staande) gebouwen verwaarloosd, wisselden regelmatig van eigenaar en liepen vooral tussen 2018-2021 veel extra water-, diefstal- en vandalismeschade op. Anno 2024 lijkt het voortbestaan van het voor een dorp als Unterwellenborn veel te grote complex zeer twijfelachtig. Vergelijk ook: Mestlin, waar een soortgelijk gebouw staat.. Het bedrijf voldeed niet meer aan de Westerse normen van economische rentabiliteit. Na een faillissement maakten de staalfabrieken, kleinschaliger, een doorstart als Stahlwerke Thüringen, met omstreeks 2020 nog slechts 700 medewerkers. Desondanks is het bedrijfsterrein van deze onderneming nog zeer uitgestrekt, van west (bij Gorndorf, gemeente Saalfeld) naar oost (Kleinkamsdorf) 3 kilometer.
Op 1 januari 2006 werden de toenmalige gemeenten Birkigt, Goßwitz, Könitz en Lausnitz bei Pößneck opgenomen in de gemeente Unterwellenborn. Op 6 juli 2018 volgde de gemeente Kamsdorf.
Algemeen Naburige steden zijn Pößneck en Saalfeld/Saale.
In Könitz staat het gemeentelijke Mijnbouw- en Heimatmuseum. In Kamsdorf bevindt zich een museum - mijn (Besucherbergwerk) in de voormalige mijn Vereinigte Reviere Kamsdorf die 400 jaar lang in bedrijf is geweest.
In de gemeente staan enkele oude, evangelisch-lutherse dorpskerken, die vanwege hun architectuur of waardevolle liturgische voorwerpen interessant zijn. Daartoe behoort de 12e-eeuwse Nicolaaskerk te Unterwellenborn-dorp.
Partnergemeentes De gemeente Unterwellenborn onderhoudt sedert 1993 twee jumelages: met Unterföhring, Beieren; uitgaande van het Ortsteil Kamsdorf met Metzingen in Baden-Württemberg.
Afbeeldingen