miniatuur|Het monumentale hekwerk met beschildering van Peter Struycken miniatuur|Het beeld La Demeure Humaine van Ossip Zadkine bij De Nederlandsche Bank De Nederlandsche Bank N.V. (DNB) is de centrale bank van Nederland. De bank is gevestigd aan het Frederiksplein (bezoekadres Westeinde 1) in Amsterdam.
De bank werd in 1814 opgericht door koning Willem I en heeft het Nederlandse monopolie op de uitgifte van bankbiljetten. Tot Nederland in 1999 toetrad tot de Economische en Monetaire Unie stelde De Nederlandsche Bank tevens de rentetarieven in Nederland vast. Op Europees niveau maakt DNB sinds januari 1999 deel uit van het eurosysteem, dat belast is met de tenuitvoerlegging van monetair beleid voor de hele eurozone.
DNB is een naamloze vennootschap (nv) die als zelfstandig bestuursorgaan deel uitmaakt van het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB). De Staat der Nederlanden is sinds 1948 enig aandeelhouder van de nv. Het dagelijkse bestuur is in handen van de directie. DNB kent een raad van commissarissen die door de Kroon wordt benoemd op voordracht van de Gemeenschappelijke Vergadering van directie en commissarissen. De raad van commissarissen staat onder voorzitterschap van Wim Kuijken, de Bankraad onder voorzitterschap van Arnoud Boot. De bijeenkomsten en notulen van aandeelhoudersvergaderingen van DNB zijn geheim voor niet-aandeelhouders, zoals voor elke vennootschap.
De president van de bank is kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (SER), en een belangrijke adviseur van de regering op het gebied van economie en financiën.
Taken De kerntaak van DNB is zorgen voor financiële stabiliteit en daarmee een bijdrage te leveren aan de welvaart in Nederland, door: samen te werken met andere nationale centrale banken binnen het eurosysteem voor prijsstabiliteit ofwel lage inflatie; een soepele, betrouwbare en efficiënte afwikkeling van het betalingsverkeer te bewerkstelligen; erop toe te zien dat financiële instellingen, waaronder banken, verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen, voldoende vermogen hebben om aan hun verplichtingen te voldoen en een solide en integere bedrijfsvoering hebben en geeft (on)gevraagd economisch advies ten bate van goede (inter)nationale besluiten op de hierboven genoemde punten.
Splitsing verantwoordelijkheden DNB heeft in essentie twee hoofdtaken, maar één president. Voor de monetaire taak, om te zorgen voor stabiele prijzen, moet de centrale bank volledig onafhankelijk zijn van bijvoorbeeld de politiek. De huidige president van DNB, Olaf Sleijpen, moet als lid van het bestuur van de ECB vrij kunnen besluiten over het te voeren monetaire beleid. Als toezichthouder is DNB wel verantwoording schuldig aan de politiek. Jan Sijbrand is verantwoordelijk voor het bankentoezicht, het toezichtbeleid en het toezicht op de verzekeraars. Hij werd per 1 juli 2018 opgevolgd door Else Bos, voormalig bestuursvoorzitter van pensioenuitvoerder PGGM.NRC Handelsblad Else Bos treedt toe tot directie DNB, 11 juli 2017, geraadpleegd op 22 juni 2018
Toezicht Nederlandse banken Europees bankentoezicht Op 4 november 2014 is een deel van het toezicht op zeven grote Nederlandse banken overgegaan naar de ECB.Persbericht DNB Start Europees bankentoezicht markeert grote stap in vorming Bankenunie, 4 november 2014, geraadpleegd op 4 december 2014 Dit zijn ING Bank, ABN Amro, Rabobank, SNS Bank, BNG Bank, NWB Bank en RBS NV. De ECB zal in nauwe samenwerking met DNB verantwoordelijk zijn voor het toezicht op deze banken. DNB blijft toezicht houden op de minder grote Nederlandse banken waarbij wel de werkwijze wordt gelijkgetrokken met die van de ECB. Tot slot blijft DNB verantwoordelijk voor het integriteitstoezicht op alle banken. De nieuwe werkwijze heeft geleid tot een herinrichting van het toezicht bij DNB. Per 1 november 2014 zijn er vier nieuwe divisies gevormd, die qua structuur en samenhang aansluiten bij de wijze waarop samen met de ECB toezicht wordt gehouden. De vier divisies betreffen een divisie voor het toezicht op Europese banken, een voor het toezicht op nationale instellingen, een divisie voor het on-site toezicht bij banken en bancaire expertise, en een laatste divisie voor zogenoemde horizontale functies en integriteit. Op 1 april 2021 is Steven Maijoor aangetreden als directeur toezicht met als hoofdverantwoordelijkheden het toezicht op de integriteit in de Nederlandse financiële sector en het toezicht op banken. In die laatste hoedanigheid is hij lid van de Supervisory Board van de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt. Maijoor was van 2011 tot 2021 voorzitter van de European Securities and Markets Authority (ESMA).
Nationale resolutieautoriteit DNB is verder aangewezen als nationale resolutieautoriteit.Beurs.nl DNB wordt nationale autoriteit voor afwikkelen banken, 8 juli 2014, geraadpleegd op 29 juni 2015 Vanaf 1 januari 2015 is er een Europees resolutiemechanisme in werking getreden. De Europese autoriteit zit in Brussel en DNB werkt hiermee intensief samen. De eerste richt zich op grote internationaal actieve banken en DNB beperkt zich tot kleinere Nederlandse banken met weinig internationale activiteiten. Samen met de banken wordt een plan gemaakt voor het geval een bank in problemen raakt. De maatregelen kunnen ingrijpend zijn zoals het opsplitsen van de bank of de verplichting dat aandeelhouders en crediteuren meebetalen aan de financiële schade. De kans wordt kleiner dat de belastingbetalers in zo'n geval voor de schade opdraaien. Bij DNB is directielid Nicole Stolk als eerstverantwoordelijke aangewezen.
Kerncijfers Als grote N.V. brengt DNB jaarlijks in maart haar jaarcijfers uit.
Inkomsten van de bank zijn rentebaten op buitenlandse valuta en eurobeleggingen, provisies en inkomsten uit goud. Verder ontvangt de bank een vergoeding van de onder toezicht staande financiële instellingen, in 2025 was € 262 miljoen. Voor de uitvoering van al haar taken had de bank voor € 572 miljoen aan kosten in 2025. Dit betreft personeels- en huisvestingskosten, maar ook de productiekosten van bankbiljetten. In 2025 waren er gemiddeld 2368 voltijdsmedewerkers (2021: 1987).
Als enige aandeelhouder van DNB ontvangt de Nederlandse Staat een dividend. Het dividend is gelijk aan 95% van het totale resultaat, exclusief de winst op de verkoop van goud. De resterende 5% wordt toegevoegd aan de algemene reserve van de bank. In 2021 keerde DNB voor de laatste keer dividend uit van € 15 miljoen.
In 2022 leed de bank € 500 miljoen verlies door de sterk gestegen rente.Business Insider DNB lijdt bijna half miljard verlies door gestegen rente: mogelijk is er komende jaren extra geld nodig van de Staat, 23 maart 2023, geraadpleegd op 26 februari 2024 Door een onttrekking aan de voorziening krediet- en renterisico's van € 460 miljoen kwam het nettoresultaat uit op nihil. Het was het eerste verlies sinds 1931 en er werd geen dividend uitgekeerd aan de Staat. In 2023 was het resultaat van bijna € 3,5 miljard negatief.NRC Renteverhogingen drukken resultaten DNB zwaar in de min, 23 februari 2024, geraadpleegd op 26 februari 2024 Hiervan werd € 2,3 miljard opgevangen door een onttrekking uit de voorziening en de rest kwam ten laste van het kapitaal en reserves van de bank. Met deze onttrekking was de pot met voorzieningen leeg.
JaarDiverse DNB jaarverslagenBalans-totaal(× € miljard)Netto-inkomstenTot en met 2023 maakte de post "Voorziening voor Financiële Risico's" deel uit van de netto-inkomsten.Mutatie Voorzieningen voor Financiële Risico'sbetreft krediet- en renterisico, "-" is vrijval of onttrekking en anders een dotatie aan de voorziening.Netto-resultaatDividend aan Staat(× € miljoen)2015210518 5001831742016290422 50043 412017310503 4961211152018347597 49118817920193011609−177117663720204525278681515202151052212815152022488485−460002023396−6032346−113902024394−26430−319402025369−3950−9670
Goudvoorraad Sinds 1991 heeft DNB van de goudreserve van 1700 ton ongeveer 1100 ton verkocht. Destijds is vastgesteld dat DNB in vergelijking tot andere centrale banken relatief veel goud bezat. Besloten is de goudhoeveelheid meer in lijn te brengen met andere belangrijke goudhoudende landen. De verkoopopbrengsten zijn toegevoegd aan de algemene reserves van DNB en rentedragend belegd. Na de verkopen is de goudvoorraad geslonken naar 19,7 miljoen troy ounce ofwel zo'n 612 ton.
In 2014 heeft DNB in het geheim een deel van het goud dat opgeslagen lag in de Verenigde Staten teruggehaald. Voor deze actie lag 11% van het goud in Nederland en 51% was opgeslagen in New York.Het Financieele dagblad DNB haalt Nederlands goud terug uit de VS, 21 november 2014, geraadpleegd op 22 december 2014 Verder ligt 20% van het goud in Canada en 18% in het Verenigd Koninkrijk. Het aandeel van de goudvoorraad in Amsterdam is nu verhoogd tot 31%. De goudvoorraden in Ottawa en Londen waren onveranderd, dus lag nog 31% in New York.
In oktober 2016 maakte DNB bekend dat de goudvoorraad van Amsterdam naar Camp New Amsterdam (Vliegbasis Soesterberg) wordt verplaatst. Hiervoor is op de basis het 'Cash Center' gebouwd. Hier ligt de goudvoorraad, maar ook de sortering en distributie van bankbiljetten vindt vanaf 2022 daar plaats. Tussen maart en augustus 2026 is ongeveer 86 ton van de Nederlandse goud verhuisd van Verenigde Staten en Canada naar Londen. Dat is ruim een kwart van de ongeveer 313 ton goud die DNB in de Verenigde Staten en Canada had opgeslagen. Na de verhuizing is het aandeel in New York gedaald van 31,3% van de Nederlandse goudvoorraad naar 18,5%. In Canada daalde de voorraad minder, van 19,7% naar 18,5%.
De hoeveelheid goud is de laatste twee decennia constant en veranderingen in de goudvoorraad zijn een gevolg van prijsveranderingen op de wereldmarkt. In 2015 werd het goud gewaardeerd op € 973 per troy ounce, in 2020 op € 1544 en in 2025 was dit gestegen naar € 3669. De waarde van de goudvoorraad van DNB heeft zich vanaf 2008 aldus ontwikkeld:Diverse jaarverslagen van DNB
+Goudvoorraad in miljoen Jaar€ Jaar€ Jaar€ 200812.239 201419.450 202030.401 200915.090 201519.164 202131.693 201020.782 201621.622 202233.595 201123.961 201721.303 202336.780 201224.834 201822.073 202449.446 201317.234 201922.664 202572.249
Geschiedenis Van 1609 tot 1820 konden kooplieden bij de Amsterdamsche Wisselbank vreemd geld wisselen en betalingen afhandelen. Kredieten verstrekte de Wisselbank niet. Nederland had zwaar geleden in de Franse Tijd en een kredietverstrekker was nodig om de economie weer op gang te brengen. Op 25 maart 1814 tekende Willem I het besluit tot de oprichting van De Nederlandsche Bank (DNB).200 jaar DNB: vanuit Amsterdam het wijde Europa in. DNB Magazine, nummer 1, 2014, p.13 DNB kreeg een belangrijke rol als kredietinstelling, om leningen aan het bedrijfsleven te verstrekken, maar werd ook een circulatiebank, een bank die van de overheid het recht kreeg bankbiljetten uit te geven. DNB kreeg geen monopolie op de uitgifte van bankbiljetten, maar was als enige vrijgesteld van zegelrecht.200 jaar DNB, p.15 Dit was een belasting op bankbiljetten. Tot slot werd bepaald dat het namaken van biljetten van DNB strafbaar was. De aandelen van DNB werden niet alleen door de Staat gehouden, ook particulieren konden deze kopen.