thumb|De naamgever van de prijs: Pieter Corneliszoon Hooft.De P.C. Hooft-prijs voor Letterkunde is een literatuurprijs in het Nederlands taalgebied.De naam was oorspronkelijk P.C. Hooftprijs. De in 1987 opgerichte "Stichting P.C. Hooft-Prijs voor Letterkunde" schrijft in de naam van de prijs een koppelteken. Zo ook meestal het Letterkundig Museum, waar de prijs sinds 1988 wordt uitgereikt. Deze oeuvreprijs wordt jaarlijks toegekend aan een Nederlandse auteur, afwisselend voor verhalend proza (verhalen, novelles en romans), beschouwend proza (essays) en poëzie. Het is de hoogste letterkundige onderscheiding die Nederland kent. De prijs bestaat uit een beeldje van de naamgever en een geldbedrag.

Achtergrond In 1947 werd de instelling van de P.C. Hooftprijs bekendgemaakt door de Minister van Onderwijs, Kunst en Wetenschappen, toen op 21 mei de 300e sterfdag van Pieter Corneliszoon Hooft werd herdacht. De eerste uitreiking vond in 1948 plaats, aan Amoene van Haersolte en Arthur van Schendel (postuum). Aanvankelijk was het een staatsprijs die werd toegekend op basis van een voordracht door een jury. Tot 1955 werd de prijs voor specifieke werken toegekend. Daarna werd het een oeuvreprijs, waaraan een geldbedrag van 60.000 euro verbonden is.

Weigering uitreiking door regering Lubbers (1984) In 1984 kwam de relatie tussen de Staat der Nederlanden en de jury onder druk te staan, toen door de gevarieerde jury unaniem was besloten Hugo Brandt Corstius voor de prijs beschouwend proza (essays) voor te dragen. Het kabinet-Lubbers, met Elco Brinkman als minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur, weigerde de prijs uit te reiken aan Hugo Brandt Corstius. Als reden werd gegeven dat de schrijver het kwetsen tot instrument heeft gemaakt en dat dit volgens het juryrapport een integrerend bestanddeel is van zijn literaire kwaliteiten.Kabinet weigert Hugo Brandt Corstius P.C. Hooftprijs, de Volkskrant, 13 februari 1985, voorpagina, cartoon op p. 2, brief regering aan jury p. 9 De daardoor omstreden literatuur mag niet met een blijk van waardering van overheidwege worden beloond. De regering besloot daarom de P.C. Hooftprijs 1984 niet uit te reiken. Als gevolg van dit besluit trad de jury af en nam de reeds voor de editie 1985 benoemde jury het werk niet op.Brandt Cortius kreeg alsnog de Busken Huetprijs van het Amsterdams Fonds voor de Kunst, die het juryrapport van de P.C. Hooftprijs overnam. Ook de afdeling Letteren van de Raad voor de Kunst (adviesorgaan regering) trad af en weigerde voor het jaar 1986 een nieuwe jury uit te kiezen.

De gedenkpenning die behoort bij de niet-uitgereikte prijs van 1984, is in januari 2005 door staatssecretaris Medy van der Laan geschonken aan het Literatuurmuseum (voorheen Letterkundig Museum).Machteld van Hulten, P.C. Hooftprijs Brandt Corstius museumstuk, de Volkskrant, 13 januari 2005Onderkrant – Penning 'PC Hooft' naar museum, Trouw, 13 januari 2005 Anton Korteweg, indertijd directeur van het Letterkundig museum, spreekt over een stuk dat zeer belangrijk is in de geschiedenis van de literaire prijzen.

Stichting P.C. Hooft-Prijs voor Letterkunde De weigering van de regering de essayprijs aan Brandt Corstius toe te kennen veroorzaakte brede golven van woede en protest in de letterenwereld. Medewerking aan het verlenen van een volgende staatsprijs voor literatuur werd breed geweigerd. Op voorstel van D'66, overgenomen door de jury voor de prijs 1986 en uiteindelijk door minister Brinkman, werd op 23 december 1987 de onafhankelijke Stichting P.C. Hooft-Prijs voor Letterkunde opgericht. Met subsidie van de overheid. Het bestuur van de stichting werd gevormd door vertegenwoordigers van drie landelijke letterkundige instellingen: de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, PEN-centrum Nederland en de Vereniging van Letterkundigen. De eerste door de stichting uitgereikte prijs ging in 1987 naar Hugo Brandt Corstius en werd door het stichtingsbestuur zelf toegekend. Daarna werd de prijs toegekend op voordracht van een jaarlijks wisselende jury.Over de stichting P.C. Hooft-prijs, Stichting P.C. Hooft-prijs voor Letterkunde

De P.C. Hooftprijs werd in het begin vaak uitgereikt in het Muiderslot, maar ook regelmatig elders, bijvoorbeeld in het Stadhuis van Rotterdam, op het Ministerie van CRM, in de Stadsschouwburg Amsterdam en in het Jeroen Bosch College. Sinds 1988 wordt de prijs doorgaans in het Literatuurmuseum (voorheen Letterkundig Museum) in Den Haag uitgereikt.

In 1991 werd de P.C. Hooft-prijs toegekend aan de Zuid-Afrikaanse dichteres Elisabeth Eybers, die vanaf 1961 in Nederland woonde en de Nederlandse nationaliteit had aangenomen. Ze dichtte evenwel in het Afrikaans. Daarmee werd bevestigd dat de prijs gekoppeld is aan 'paspoort' en niet aan 'taal'. Dit is in overeenstemming met het gegeven dat Vlamingen niet in aanmerking komen voor de prijs en Friestalige auteurs wel.

In 2019 ontstond een ongemakkelijke situatie, toen bleek dat de grootouders van stichtingsvoorzitter Gillis Dorleijn na de Tweede Wereldoorlog bezittingen van de ouders van laureaat Marga Minco hadden achtergehouden. In overleg werd besloten dat iemand anders Minco zou vertellen dat de prijs aan haar was toegekend. Dorleijn bood Minco later excuses aan voor het gedrag van zijn grootouders.Excuses door voorzitter PC Hooftprijs aan Marga Minco, NOS, 5 juni 2019

De stichting kent ook twee andere oeuvreprijzen toe: de driejaarlijkse Theo Thijssen-prijs voor kinder- en jeugdliteratuur en de eveneens driejaarlijkse Max Velthuijs-prijs voor Nederlandse illustratoren van kinderboeken.

Gender(on)gelijkheid De prijs is sinds zijn oprichting ruim vijf keer zo vaak aan mannelijke als aan vrouwelijke schrijvers toegekend (van alle prijswinnaars is meer dan 80% man). Dit is in lijn met de in Nederland bestaande situatie dat er (veel) meer boeken van mannelijke schrijvers worden uitgegeven dan van vrouwelijke. Ook bestsellerlijsten worden vaker gedomineerd door mannen.

In 1985 werd als "vrouwelijke tegenhanger" van de P.C. Hooftprijs de Anna Bijns Prijs ingesteld.

In 2025 werd de P.C. Hooft-prijs 2026 voor beschouwend proza (essays) toegekend aan Anja Meulenbelt; dat was de eerste keer dat de prijs in deze categorie werd toegekend aan een vrouw.

Gelauwerden thumb|thumbtime=0:46|F. Bordewijk (1953) (film) thumb|De P.C. Hooftprijs 1956 wordt uitgereikt aan Anna Blaman op 29 mei 1957 op het Muiderslot. thumb|Klompé kust Anton van Duinkerken (1966) thumb|Gerard Reve (1968) thumb|Remco Campert (1976) thumb|Hugo Brandt Corstius (1987) 1947 – Amoene van Haersolte voor Sophia in de Koestraat 1947 – Arthur van Schendel voor Het oude huis (postuum uitgereikt) 1948 – A.M. Hammacher voor Eduard Karsen en zijn vader Kaspar 1949 – Gerrit Achterberg voor En Jezus schreef in 't zand 1950 – Simon Vestdijk voor De vuuraanbidders 1951 – E.J. Dijksterhuis voor De mechanisering van het wereldbeeld 1952 – J.C. Bloem voor Avond 1953 – F. Bordewijk voor Studiën in de volksstructuur en De doopvont 1954 – L.J. Rogier voor In vrijheid herboren. Katholiek Nederland 1853 (hoofdstukken I, II, IV) 1955 – Adriaan Roland Holst voor Late telgen 1956 – Anna Blaman 1957 – Pieter Geijl 1958 – Pierre Kemp 1959 – niet uitgereikt 1960 – Victor E. van Vriesland 1961 – H.W.J.M. Keuls 1962 – Theun de Vries 1963 – Frits van der Meer 1964 – Leo Vroman 1965 – niet uitgereikt 1966 – Anton van Duinkerken 1967 – Lucebert 1968 – Gerard Kornelis van het Reve 1969 – niet uitgereikt 1970 – Gerrit Kouwenaar 1971 – Willem Frederik Hermans, prijs geweigerdW.F. Hermans weigerde de prijs nadat hem bij vergissing een te hoog prijzengeld was toegezegd. 1972 – Abel Herzberg 1973 – Hendrik de Vries 1974 – Simon Carmiggelt 1975 – Rudy Kousbroek 1976 – Remco Campert 1977 – Harry Mulisch 1978 – Cornelis Verhoeven 1979 – Ida Gerhardt 1980 – Willem Brakman 1981 – Karel van het Reve 1982 – M. Vasalis 1983 – Hella Haasse 1984 – niet uitgereikt 1985 – niet uitgereikt 1986 – niet uitgereikt 1987 – Hugo Brandt Corstius 1988 – Rutger Kopland 1989 – Jan Wolkers, prijs geweigerdJan Wolkers weigerde de prijs omdat hij geen vertrouwen had in de wijze waarop in Nederland en daarbuiten dit soort prijzen wordt toegekend. Zie Jan Wolkers weigert PC Hooftprijs, de Volkskrant, 9 december 1988.Niets deugt meer... P.C. Hooft of Sinterklaas, DBNL 1990 – Kees Fens 1991 – Elisabeth Eybers 1992 – Anton Koolhaas 1993 – Gerrit Komrij 1994 – J. Bernlef 1995 – Albert Alberts 1996 – K. Schippers 1997 – Judith Herzberg 1998 – F.B. Hotz 1999 – Arthur Lehning 2000 – Eva Gerlach 2001 – Gerrit Krol 2002 – Sem Dresden 2003 – H.H. ter Balkt 2004 – Cees Nooteboom 2005 – Frédéric Bastet 2006 – H.C. ten Berge 2007 – J.M.A. Biesheuvel 2008 – Abram de Swaan 2009 – Hans Verhagen 2010 – Charlotte Mutsaers 2011 – Henk Hofland 2012 – Tonnus Oosterhoff 2013 – A.F.Th. van der Heijden 2014 – Willem Jan Otten 2015 – Anneke Brassinga 2016 – Astrid Roemer 2017 – Bas Heijne 2018 – Nachoem WijnbergDichter Nachoem Wijnberg wint P.C. Hooft-prijs 2018, NU.nl, 12 december 2017 2019 – Marga Minco 2020 – Maxim FebruariMaxim Februari wint P.C. Hooft-prijs, Het Parool, 17 december 2019 2021 – Alfred SchafferAlfred Schaffer, winnaar P.C. Hooft-prijs: 'Ik wil juist níet zeggen: oh, wat is het erg', NRC, 9 september 2021 2022 – Arnon GrunbergP.C. Hooft-prijs voor schrijver Arnon Grunberg, NOS, 13 december 2021PC Hooftrijs 2022 voor Arnon Grunberg, literatuurmuseum.nl 2023 – Tijs Goldschmidt 2024 – Astrid LampeAstrid Lampe wint P.C. Hooft-prijs, 'een van de meest eigenzinnige dichters', NOS, 20 december 2023. 2025 – Maarten 't Hart 2026 – Anja Meulenbelt

Externe link Officiële website P.C. Hooft-prijs

Categorie:Nederlandse literatuurprijs