De Zilveren Anjer was een Nederlandse onderscheiding die tussen 1950 en 2023 jaarlijks werd uitgereikt aan personen van onbesproken vaderlands gedrag, die in enigerlei vorm van onverplichte arbeid uitstekende verdiensten hebben verworven voor de Nederlandse cultuur of voor die van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden en voorheen de Nederlandse Antillen. Vanaf 2024 wordt de Cultuurfonds Onderscheiding uitgereikt.
Geschiedenis Op 29 juni 1940, de eerste verjaardag van prins-gemaal Bernhard der Nederlanden in bezettingstijd, werd geprotesteerd tegen de Duitse bezetting. Dit protest uitte zich in het dragen van een anjer in het knoopsgat. Deze dag zou later bekendstaan als 'Anjerdag'. Tien jaar later besloten de regent en het bestuur van het inmiddels opgerichte Prins Bernhard Fonds om een onderscheiding in te stellen als blijk van waardering voor personen van onbesproken vaderlands gedrag, die in enigerlei vorm van onverplichte arbeid uitstekende verdiensten hebben verworven voor de Nederlandse cultuur of voor die van de Nederlandse Antillen.
De onderscheiding werd elk jaar, rond de verjaardag van de prins, door hemzelf aan maximaal vijf personen uitgereikt. Na zijn dood nam zijn oudste dochter Beatrix deze taak over.
In 1999 werd de naam van het fonds veranderd in het Prins Bernhard Cultuurfonds; vanaf 7 november 2023 is de naam het Cultuurfonds.
Oorkonde Bij de onderscheiding hoort een oorkonde die wordt ondertekend door de voorzitter van het Fonds en de secretaris van de Zilveren Anjer. Op de oorkonde staan het besluit, de gronden van verlening en de materiële grondslag van de onderscheiding beschreven. Deze materiële grondslag wordt gevormd door het legaat van wijlen de soldaat Thijs Taconis, die als agent voor de Britse Special Operations Executive (SOE) boven bezet Nederland werd geparachuteerd en die in 1944 in het concentratiekamp Mauthausen de dood vond. Thijs Taconis wordt in de oorkonde gememoreerd met de woorden Quae Thijs Taconis - mortuus pro patria anno MCMXLIV legavit pro fundamento sunt (Hetgeen Thijs Taconis, gestorven voor het vaderland in 1944 heeft nagelaten, vormt de grondslag).
Medaille Eerste type (1950-1954) De eerste vorm was een klokvormige, zilveren medaille. Op de voorzijde stond een anjer afgebeeld, met op de steel een 'B' voor Bernhard. Langs dit tafereel, in een uitgespaarde rand, aan weerszijden stippellijnen. Langs de onderzijde liep een lint met daarop de tekst Tua res agitur (Het gaat om Uw zaak). De medaille was aan het lint verbonden door middel van een Koninklijke kroon.
Het lint was geel met aan weerszijden een smalle rode baan. Geel en rood zijn de kleuren van het Huis Lippe.
Tweede type (1954-heden) Dit is een zilveren medaille in de vorm van een rood geëmailleerde heraldische roos. Deze roos is die van het wapen van het Huis van Lippe. Op de voorzijde is een gekroonde gestileerde anjer afgebeeld, waaronder de 'B' van Bernhard. Het omschrift luidt Tua res agitur (Het gaat om Uw zaak). De keerzijde is vlak. Van dit type zijn miniaturen bekend. Deze miniatuur wijkt af van het modelkruis. De voorzijde vertoont een "B", waarboven een gestileerde anjer.
Het lint is oranje met aan weerszijden een smalle rode baan. Oranje staat voor het Huis Van Oranje en het rood voor het Huis Lippe.
Laureaten 1950-1959 1950 Dr. J.H. van Heek (1873-1957) - natuurbescherming, monumentenzorg; kocht het Huis Bergh P.J. de Kanter (1868-1953) - culturele band met landgenoten buiten de grenzen; richtte de vereniging 'Nederland in den Vreemde' op André Thijssen (1901-1976) - mede-initiatiefnemer Passiespelen Tegelen, later ook regisseur Jarig van der Wielen (1880-1950) - richtte in 1931 de eerste volkshogeschool op, het Allardsoog (nabij Bakkeveen)
1951 Prof. dr. Ph. (Philip) Kohnstamm (1875-1951) - volksonderwijs; onder meer oprichter Nutsseminarium voor Pedagogiek en het Nederlands Gesprekscentrum K. ter Laan (1871-1963) - vastlegging van het streekeigene in Groningen; onder andere het Nieuw Groninger Woordenboek (1929) W.J.H. (Pim) Mulier (1865-1954) - atleet en sportpionier, een van de grondleggers van de moderne sport in Nederland, richtte onder andere de eerste voetbalclub in Nederland op; zie ook Elfstedentocht
1952 Mej. M.Chr. (Maria) Schouwenaars (1907-1995) - was de initiatiefneemster en grondlegster van de opvoedingsformule van het "Mater Amabilis"-onderwijs ter voorbereiding van de taken van moeder, huisvrouw en echtgenote; daarnaast had ze aandeel in het meisjesvormingswerk onder de naam 'De Zonnebloem' Dr. Ernst Heldring (1871-1954) - cultuurconservering; onder andere voorzitter Vereeniging Rembrandt Hermanus Hendrikus Kiezebrink (1892-1965) - cultuurconservering; studie Walburgiskerk en librije te Zutphen E.P.C. van Vrijberghe de Coningh (pseudoniem Cruys Voorbergh) (1898-1963) - Nederlands Kostuummuseum, inmiddels opgegaan in Gemeentemuseum Den Haag
1953 Isaac de Bruyn (1873-1953) - verrijking museumbezit; onder andere belangrijke schenkingen aan het Rijksmuseum Amsterdam, waaronder Rembrandts Zelfportret als de apostel Paulus Mr. Bastiaan de Gaay Fortman (1884-1961) - geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Suriname; geschiedenis van het Reveil in Nederland A.M.J. (Auguste) Grégoire (1888-1971) - documentatie ontwikkeling der fotografie; de Universiteitsbibliotheek in Leiden bevat een collectie van 6000 foto's, door Grégoire bijeengebracht Leo Linssen (1888-1975) - kunstonderwijs; speelde een belangrijke rol bij de oprichting van de Jan van Eyck Academie in Maastricht
1954 R.F.W. (Rudolf) Boskaljon (1887-1970) - muziekleven op Curaçao; onder andere stichter en dirigent van het 'Eerste en Tweede Curaçaosche Philharmonisch Orkest' Jhr. W.H. de Beaufort (1881-1976) - natuurbescherming; oprichter 'Het Stichtse Landschap' Dr. P.C. (Piet) de Brouwer (1874-1961) - culturele ontplooiing in Noord-Brabant; onder andere oprichter St.-Odulphuslyceum te Tilburg, het eerste katholieke lyceum in Noord-Brabant Prof. dr. G.A. van Poelje (1884-1976) - jeugdherbergwerk
1955 Ir. V.W. van Gogh (1890-1978) - instandhouding collectie Vincent van Gogh Mr. K.P. van der Mandele (1880-1975) - onder meer betrokken bij opbouw tuindorpen in Rotterdam-Zuid en Kralingen, Rotterdams Philharmonisch Orkest, museum Boijmans, Diergaarde Blijdorp en het cultureel herstel van Rotterdam na de Tweede Wereldoorlog W.E.A. Scheelen (1909-1968) - initiatiefnemer en organisator van de eerste internationale Muziekconcours in Kerkrade Pater G.W.M. Ahlbrinck C.Ss.R. (1885-1966) - taalkunde en etnologie Suriname en Caraïben
1956 thumb|Uitreiking 1956 vlnr Blancquaert, Broekema, prins Bernhard, Westendorp-Osieck, Lugt Mevr. J.E. (Betsy) Westendorp-Osieck (1880-1968) - verrijking museumbezit; een van de Amsterdamse Joffers Prof. Edgar Blancquaert (1894-1964) - Vlaams-Nederlandse culturele integratie; bracht vanaf de jaren twintig de Reeks Nederlandse Dialektatlassen tot stand L.D. Broekema (1911-1979) - huisarts, was van 1946 tot 1979 drijvende kracht achter de Toneelvereniging Diever en het Shakespearetheater met jaarlijks voorstellingen in het Openluchttheater van Diever Frits Lugt (1884-1970) - onder meer oprichter Institut Néerlandais, Parijs; legde een collectie etsen van Rembrandt aan
1957 Johannes Martinus Coffeng (1887-1966) - catalogiseerde de uitgebreide verzameling van het Toneelmuseum Mr. S. Baron van Heemstra (1879-1960) - natuurmonumenten; richtte samen met P.G. van Tienhoven 'Het Geldersch Landschap' op en was voorzitter van de Nederlandse Heidemaatschappij Prof. dr. J. van der Poel (1888-1982) - bracht de collectie van het Belasting & Douane Museum bijeen Anna Singer-Brugh (1872-1962) - stichtte de Singer Memorial Foundation met een museum en een concertzaal (1956)
1958 Mr. Chr.P. (Chris) van Eeghen (1880-1968) - cultuurconservering; onder meer oprichter van de 'Vereniging Hendrick de Keyser' en voorzitter van de 'Vereniging Rembrandt' Hendrik Joan Calkoen (1894-1979) - (amateur)archeologie; stichter van de Archeologische Werkgemeenschap voor Westelijk Nederland P.T.A. (Piet) Swillens (1890-1963) - kunsthistorie; schreef standaardwerken over onder anderen Pieter Saenredam, Johannes Vermeer en Jacob van Campen Jan Hendrik Beaujon ("Jan Cultuur"; 1905-1989) - culturele leven op Aruba; onder meer voorzitter van de Stichting Cultureel Centrum Aruba
1959 Ida van Dugteren (1892-1961) - van 1918 tot 1959 leiding gevend aan de Rotterdamse Volksuniversiteit en aan de Bond van Nederlandse Volksuniversiteiten Prof. mr. dr. G. van den Bergh (1890-1966) - sterrenkunde, tijdrekening, boekdruk; onder meer ontwerper Euroklok en tweelingdruk Mr. Adolph Staring (1890-1980) - cultuurconservering; onder andere directeur van de Nederlandse Kastelenstichting
1960-1969 1960 D.J. (Doederus) Kamminga (1884-1977) - gewestelijk cultureel leven in Friesland; gaf leiding aan de Oudheidkamer in Dokkum, was voorzitter van de Federatie van Oudheidkamers in Friesland W.A.F. (Walter) Maas (1909-1992) - hedendaagse muziek; oprichter Stichting Gaudeamus Jobs Wertheim (1898-1977) - initiatiefnemer en oprichter van de stichting Openbaar Kunstbezit
1961 Mevr. M. (May) Henriquez-Alvarez Correa (1915-1999) - culturele activiteiten op Curaçao E.R. (Eddy) Wessels - culturele activiteiten in Suriname; onder andere oprichter en dirigent van het Surinaams Philharmonisch Orkest (1930-1970) Prof. mr. A. (Anne) Anema (1872-1966) - cultuurfilosoof; verder onder andere hoofdredacteur van De Standaard (1932-1937) en mede-oprichter van Stemmen des Tijds (1911) Piet van Beveren (1894-1970) - geologie en archeologie in Zeeland; oud-stadsarchivaris in Zierikzee
1962 Pater Piet Drabbe (1887-1970) M.S.C. - taalkunde en etnologie Nieuw-Guinea Dr. Maurits Van Haegendoren (1903-1994) - cultureel contact Nederland-België Mr. Gerrit Pieter van Tienhoven (1891-1969) - muziekleven in Utrecht; was onder meer voorzitter van het Utrechts Symfonie Orkest
1963 J.B.C.M. van de Mortel (1902-1990) - gildewezen Noord-Brabant; was onder meer lid van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap in 's-Hertogenbosch Mr. Willem van Elden (1899-1983) - onder meer vertalingen Shakespeare, Carmina Burana Hendrik Gerardus Petrus Kleijn (1892-1976) en Gerard Dirk Swanenburg de Veye (1897-1981) - biologie, natuurfotografie; verzorgden onder meer publicaties over paddenstoelen
1964 Prof. dr. A.D. Fokker (1887-1972) - muziek; ontwierp het later naar hem genoemde Fokker-orgel om in het 31-toonssysteem te kunnen spelen Jhr. mr. M. van der Goes van Naters (1900-2005) - natuurbescherming; was een van de eerste politici in Nederland die zich inzetten voor het behoud van het milieu M.B.B. Nijkerk (1894-1987) - verrijking museumbezit; bracht een collectie bibliofiele uitgaven uit de 20e eeuw bijeen, nu in het Stedelijk Museum Amsterdam; zette samen met Jan Greshoff en A.A.M. Stols de bibliofiele reeks Ursa Minor op
1965 A.P.M. Lafeber (1893-1972) - dialectologie (onder andere standaardwerk over het Goudse dialect) Jhr. F.J.E. van Lennep (1890-1980) - chroniqueur; cultuurconservering; schreef boeken en artikelen over het Amsterdamse patriciaat in de negentiende eeuw; was bestuurslid van de 'Vereeniging tot het vormen van een openbare verzameling van hedendaagsche kunst' (Stedelijke Museum Amsterdam) C.J.W. van Waning (1901-1989) - cultuurconservering; was een van de initiatiefnemers van de oprichting van de 'Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten'
1966 thumb|Uitreiking 1966 vlnr De Waard, prins Bernhard, Fennema-Zboray, broeder Erich (Bruno Ernst) Mevr. I.M. Fennema-Zboray (1914-2001) - kinderlectuur; richtte in 1954 het jeugdliteraire tijdschrift Kris Kras op J.A.F. (Hans) de Rijk, Broeder Erich (schrijvend onder de naam Bruno Ernst) (1926-2021) - volksontwikkeling; was onder meer mede-oprichter van de Volkssterrenwacht Simon Stevin te Hoeven en van het wiskundetijdschrift voor jongeren Pythagoras