thumb|Frank Zappa (1977) Frank Vincent ZappaZappa dacht dat hij "Francis Vincent Zappa" was genoemd, naar zijn vader. Op sommige van zijn vroege albums staat hij dan ook als Francis vermeld. De naam op zijn geboorteakte is echter "Frank". (Baltimore, 21 december 1940 – Los Angeles (Californië), 4 december 1993) was een Amerikaans componist en uitvoerend musicus. Hij was zowel solo-artiest als musicus in bands, waarvan The Mothers of Invention het bekendst was. Hij dirigeerde orkesten en produceerde ook bijna alle van de 62 albums die onder zijn eigen naam en die van The Mothers tijdens zijn leven zijn uitgebracht.
Zappa's werk kan beschouwd worden als een mix van rockmuziek, doowop, psychedelische rock, jazz, jazzrock, improvisatie, experimentele muziek en eigentijdse klassieke muziek gecombineerd met een grote dosis satire, zelfspot en humor.
Zappa wordt beschouwd als een van de innovatiefste muzikanten van zijn generatie, werkend in een stilistisch grote diversiteit.
Zappa had een grote invloed op de rockmuziek, zowel door zijn composities, die gekenmerkt werden door stijlverwijzingen en ritmische diversiteit (maatwisselingen), als door zijn teksten. Deze teksten verwezen naar de popcultuur en actuele gebeurtenissen en waren vaak satirisch of zelfs dadaïstisch-absurd. Zijn hoofdinstrument was de elektrische gitaar, maar hij was ook vaak te horen als zanger en speelde drums, basgitaar en op keyboard. In zijn werk als onafhankelijk muziekproducent hield hij controle over alle stappen van het productieproces.
Zappa regisseerde ook speelfilms en muziekvideo's, die als voorbeeld kunnen worden gezien voor de visuele esthetiek van muziektelevisie, en hij ontwierp albumhoezen.
Jeugd Frank Zappa werd op 21 december 1940 in Baltimore geboren als eerste kind van de Siciliaanse immigrant Francis Zappa en zijn vrouw Rose Marie Colimore. Zijn moeder kwam uit een Napolitaanse immigrantenfamilie. Zijn grootvader was in 1906 in de Verenigde Staten aangekomen en begon daar in Maryland een kapperszaak. Francis Zappa speelde tijdens zijn studie voor geschiedenisleraar gitaar in een bandje. Hierna gaf hij les op het Loyola College in Maryland en leerde hij Rose Marie Colimore kennen. Op 11 juni 1939 traden zij in het huwelijk, zij kregen drie zoons (Frank, Bobby en Carl) en een dochter (Patrice). Francis werd uiteindelijk ingenieur en metaalkundige bij Lockheed en Convair en werkte op verschillende locaties voor het Amerikaanse Ministerie van Defensie, wat betekende dat het gezin vaak moest verhuizen. In de legerplaats Aberdeen Proving Ground in Maryland werkte Francis Zappa voor het U.S. Army Chemical Corps in de Edgewood Arsenal-faciliteit. Vanwege de nabijheid van het arsenaal, waar mosterdgas werd opgeslagen, werden gasmaskers in huis bewaard voor het geval er een ongeluk gebeurde. Deze woonsituatie had een diepgaande invloed op de jonge Zappa, en verwijzingen naar bacteriën, biologische oorlogsvoering, ziektes en de defensie-industrie komen veelvuldig voor in zijn werk. Tijdens zijn jaren aan de oostkust leed Frank aan ernstige verkoudheden en astma. Nasale beelden en verwijzingen komen voor in Zappa's muziek en teksten, evenals in de collages op de albumhoezen, meestal ontworpen door zijn jarenlange medewerker Cal Schenkel. Zappa geloofde dat zijn kinderziektes mogelijk te wijten waren aan blootstelling aan mosterdgas dat vrijkwam bij de nabijgelegen chemische oorlogsfaciliteit. Na een verhuizing naar Baltimore verslechterde zijn gezondheid. Dit bracht de ouders ertoe om in december 1951 naar het gunstigere klimaat aan de westkust te verhuizen, aanvankelijk naar Monterey in Californië, waar zijn vader metaalkunde doceerde aan de Naval Postgraduate School. Het gezin verhuisde al snel naar de wijk Clairemont in San Diego en vervolgens naar de nabijgelegen stad El Cajon, voordat zij uiteindelijk terugkeerden naar San Diego.
De jonge Zappa volgde in Monterey in 1953 aan de zomerschool les in (drum)rudiment en speelde een solostuk 'Mice' op snaredrum voor een afsluitingsconcert. In San Diego werd Zappa ingeschreven op Grossmont High School, waar hij zich aansloot als drummer bij de middelbare schoolband The Ramblers. Op de Mission Bay High School maakte hij kennis met de twaalftoonsmuziek. Zijn kennismaking met "Ionisation", een stuk voor 13 slagwerkersWaaronder 1 piano en een sirene. van de componist Edgard Varèse – wekte een interesse in geavanceerde ritmische experimenten die hem nooit meer losliet. In 1956 kreeg Zappa's vader een baan bij het Atlasprogramma's op de luchtmachtbasis in Lancaster, waar Frank Zappa zich inschreef op de Antelope Valley High School. De verlatenheid en de omgeving van deze locatie, samen met de activiteiten op de nabijgelegen luchtmachtbasis en de noodgasmaskers rond het huis, zouden een sterke invloed hebben op de geest van de jonge Frank Zappa.
In die tijd raakte Zappa ook gefascineerd door de elektrische gitaar, die hij zichzelf had leren bespelen. Hij begon R&B-platen te verzamelen met gitaarsolo's. Howlin' Wolf met Hubert Sumlin, Muddy Waters, Johnny "Guitar" Watson en Clarence 'Gatemouth' Brown werden zijn favorieten. Een middelbareschoolvriend, Don Vliet (die later 'van' aan zijn naam toevoegde en Captain Beefheart werd), deelde zijn interesse in andere bluesmuzikanten uit de Mississippi Delta en de avant-garde jazz van John Coltrane, Cecil Taylor en Ornette Coleman. Hij werd ook beïnvloed door de Egyptische componist Halim El-Dabh, een pionier in de electronische muziek, die in 1959 zijn electronisch muziekdrama Layla en Majnun uitbracht.Hetzelfde drama dat ook Eric Clapton zou inspireren tot Layla and Other Assorted Love Songs.
Tegen de tijd dat Zappa in 1958 afstudeerde van de middelbare school, was zijn familie al acht keer verhuisd. De herhaaldelijke verhuizingen en voortdurende ziektes in Zappa's jonge jaren hadden invloed op zijn persoonlijkheidsontwikkeling. Hij werd omschreven als iemand die moeite had met het maken van vrienden en werd gezien als een eenling en workaholic. Bovenal trok hij zich terug in zichzelf en volgde hij zijn artistieke verlangens. De grafisch getalenteerde student won twee ontwerpprijzen en in deze periode ontstonden zijn eerste composities. Op de middelbare school mocht Zappa het schoolorkest dirigeren en als student op de universiteit schreef hij de muziek voor een Hollywoodfilm.
Zappa verliet in 1959 zijn ouderlijk huis. Hij ontmoette Kathryn J. "Kay" Sherman en ging met haar samenwonen in Ontario. Zij trouwden op 28 december 1960. Zappa werkte korte tijd in de reclamewereld, onder meer als ontwerper van wenskaarten en als copywriter. Zijn verblijf in de commerciële wereld was kort, maar gaf hem waardevolle inzichten in de werking ervan. Gedurende zijn hele carrière had hij een grote interesse in de visuele presentatie van zijn werk. Hij ontwierp een aantal van zijn albumhoezen en regisseerde zijn eigen films en video's.
Eerste studiowerk Vanaf 1961 werkte hij in de Pal Recording Studio van Paul Buff in Cucamonga, waar hij een aantal van zijn toekomstige bandleden leerde kennen. De Pal Recording Studio was in het bezit van een zelfgebouwde 5-sporen recorder.In die tijd waren mono en 2-sporen recorders de standaard. Zappa nam er zijn eerste rock-'n-rollplaat op, "Breaktime", van de Masters, bestaande uit Zappa zelf, Paul Buff en Ronnie Williams. Met Ray Collins schreef hij het doowopnummer "Memories Of El Monte", uitgebracht door de "The Penguins Featuring Cleve Duncan". Zappa speelde in meerdere bandjes en schreef de muziek voor de lowbudgetfilmsThe World's Greatest Sinne (1962) van Timothy Carey en de western Run Home, Slow (1965). In maart 1963 verscheen Zappa in de late night show van Steve Allen, waarin hij een fiets speelde als muziekinstrument.Met drumsticks en een strijkstok tegen de spaken.
Zappa's huwelijk met Sherman duurde niet lang, het bleef kinderloos en het echtpaar scheidde begin 1964. Met het geld dat Zappa verdiend had met Run Home, Slow kocht hij de studio van Paul Buff en doopte deze om tot Studio Z.Kasper Sloots Frank Zappa's musical language. Hij woonde enkele maanden in het studiogebouw, waar hij 12 uur per dag experimenteerde met overdubbing en tape-manipulatie. Het gebouw werd in 1965 gesloten en daarna afgebroken om North Archibald Avenue te kunnen verbreden.
Om een aantal van Zappa's teksten te kunnen begrijpen, is een gebeurtenis van belang die zich in het voorjaar van 1965 afspeelde in Studio Z. Hem werd gevraagd een band te produceren met geluiden van seksuele activiteit als akoestische begeleiding voor een ‘mannenavond’. Zappa en zijn toenmalige vriendin zaten voor de studiomicrofoons en volbrachten de taak. Beiden werden enkele dagen later gearresteerd toen ze de band overhandigden – de opdrachtgever bleek een rechercheur van de districtspolitie te zijn. Zappa werd veroordeeld tot zes maanden gevangenisstraf voor ‘samenzwering met als doel pornografie te produceren’. Hij moest tien dagen gevangenisstraf uitzitten en kreeg voor de rest drie jaar voorwaardelijk. Rockjournalist Barry Miles beschrijft de gedenkwaardige episode voor Zappa in detail en concludeert: "Cell C was een levenslang trauma, en in veel opzichten bracht hij de rest van zijn carrière door met het steeds maar weer doorproppen van zijn pornografische tape in Amerika. Hij liet Amerikanen zien hoe hun land er werkelijk uitzag."
1965-1969:The (Original) Mothers of Invention
In 1964 was de band The Soul Giants op zoek naar een nieuwe gitarist. De groep, destijds bestaande uit de twee oprichters basgitarist Roy Estrada en drummer Jimmy Carl Black met David Coronado als saxofonist en Ray Hunt als gitarist, had Ray Collins op zang gevraagd. Gitarist Ray Hunt was hier niet gelukkig mee en verliet de groep, waarna Collins Zappa als gitarist vroeg. Zappa stemde in en werd bandleider. David Coronado verliet daarop de band. De band veranderde meerdere keren van naam, onder andere in "Captain Glasspack & His Magic Mufflers" en "The Blackouts", en daarna volgens de legende op moederdag 1964 in The Mothers.Het werd in jazzjargon gebruikt voor musici die motherfucking goed waren. Herb Cohen werd manager van de groep en bezorgde hen op 1 maart 1966 een platencontract voor 5 albums bij Tom Wilson van Verve Records, een jazzlabel van MGM Records, dat uitbreiding zocht in de rock- en popmuziek. Als eerste nam de band met Elliot Ingber als extra gitarist het dubbelalbum Freak Out! op. Voor de release van het album moest de groep onder druk van de platenmaatschappij zichzelf omdopen tot The Mothers of Invention. Het album bestond uit satirische songs met vreemde titels als "Hungry Freaks", "Daddy" en "Who Are The Brain Police?" en stond later bekend als een van de eerste conceptalbums.
De groep musici van de Mothers is van wisselende samenstelling geweest. De groep met de oprichters Roy Estrada en Jimmy Carl Black, zanger Ray Collins (die in 1967 vervangen werd door Lowell George), Don Preston en Ian Underwood wordt ook wel The Original Mothers genoemd.
Naast zijn werk met de Mothers was Zappa ook aan een aantal nevenprojecten bezig. In dezelfde periode als van We're Only in It for the Money werkte hij aan het album Lumpy Gravy. Lumpy Gravy bevat een aantal instrumentale orkeststukken, gespeeld door het "Abnuceals Emuukha Electric Symphony Orchestra", dat bestond uit een groep sessiemuzikanten onder leiding van Zappa. Zappa mocht om contractuele reden niet zelf meespelen.