Het Ossetisch (ирон æвзаг, iron ævzag) is een Iraanse taal, die wordt gesproken door de Osseten.
Verspreiding Het Ossetisch wordt gesproken door ongeveer 580.000 Osseten. Zij leven aan de beide zijden van de Kaukasus, in het opstandige Georgische gebied Zuid-Ossetië en in de Russische deelrepubliek Noord-Ossetië. De in Hongarije wonende Jász spraken ook een dialect van het Ossetisch. Hun taal stierf uit in de 17e eeuw.
Geschiedenis Het Ossetisch gaat terug op de taal van de Alanen, een Iraanse nomadenstam die deel uitmaakte van het volk der Sarmaten. Oorspronkelijk woonden de Osseten aan de oevers van de Don, maar in de Middeleeuwen trokken zij naar hun huidige woongebied om te ontsnappen aan invallen van de Mongolen. Er zijn al voor die periode enkele tekstfragmenten gevonden in het Ossetisch.
Tot de 18e eeuw bestond er geen Ossetische schrijftaal. De Ossetische legenden en verhalen werden mondeling van generatie op generatie overgeleverd. Toen de Kaukasus vanaf de late 18e eeuw onder Russische heerschappij kwam, begonnen orthodoxe missionarissen het cyrillisch schrift te gebruiken. Voordien werden alleen zeer sporadisch tekstfragmenten aangetroffen in het Ossetisch. Die fragmenten waren geschreven in het Georgische of het Griekse alfabet. In 1798 werd de eerste catechismus gedrukt in het Ossetisch.
Literatuur Ondanks het betrekkelijk geringe aantal sprekers bestaat er een eigen Ossetische literatuur. Een van de belangrijkste figuren die in het Ossetisch schreef, was Kosta Chetagoerov, die vandaag door de Osseten wordt gezien als hun nationale dichter en als de grondlegger van de moderne Ossetische literatuur. Een andere bekende Ossetische dichter was Arsen Kotsojev. Er waren ook Osseten die in het Russisch schreven, zoals Gaito Gazdanov.
Verwantschap Het Ossetisch behoort tot de Noordoost-Iraanse talen binnen de Indo-Europese taalfamilie. Daarmee is het Ossetisch verwant aan het Sogdisch en het Yaghnobi. Hogerop is de taal ook verwant aan het Perzisch (Zuidwest-Iraans) en het Koerdisch (Noordwest-Iraans). Het Ossetisch is bijgevolg ook verwant aan de meeste talen van Europa, waaronder het Nederlands.
+Vergelijking met andere Indo-Europese talen Nederlands vuur maand nieuw moeder zus nacht neus drie rood geel groen wolf Ossetisch арт art мӕй mæĭ нӕуӕг næwæg мад mad хо xo ӕхсӕв æxsæv фындз fındz ӕртӕ ærtæ сырх sırx бур bur цъӕх c'æx бирӕгъ biræg' Pasjtoe اور ōr مياشت myāšt نوی nəway مور mōr خور xōr شپه špah پوزه pōzah درې drē سور sur زيړ zyaṛ شين šin لېوه lēwə Koerdisch agir / ar meh/heyv nu mak/dayik xwişk şev poz sê sor zerd/bor kesk/şîn gur / wir Mazanderani tash mung nou mār khakher shu feni se serkh zard suz werg Perzisch آتش ātaš ماه māh نو now مادر mādar خواهر xwāhar شب šab بینی / پوزه pozeh / bini سه seh سرخ sorx بور/ زرد zard / bur سبز sabz گرگ gorg Sanskriet अग्नि॔ः agníḥ मा॔स/मा॔सः mā́s/mā́saḥ न॔वः/न॔व्यः návaḥ/návyaḥ मा॔ता mā́tā स्व॔सा svásā न॔क/न॔क्तिः nák/náktiḥ न॔स/ना॔सा nás/nā́sā त्र॔यः tráyaḥ रुधिर॔ः rudhiráḥ पि॔त pít ह॔रिः háriḥ वृ॔कः vṛ́kaḥ Duits Feuer Monat neu Mutter Schwester Nacht Nase drei rot gelb grün Wolf Latijn ignis mēnsis novus māter soror nox nasus trēs ruber flāvus, gilvus viridis lupus Grieks φωτιά fôtiá μήνας mếnas νέος néos μητέρα mêtéra αδελφή adelfế νύχτα nýhta μύτη mýtê τρία tría κοκκινός kokkinós κίτρινος kítrinos πράσσινος prássinos λύκος lýkos Armeens հուր hur ամիս amis նոր nor մայր mayr քույր k'uyr գիշեր gišer քիթ k'it' երեք yerek' կարմիր karmir դեղին değin կանաչ kanač գայլ gayl Litouws ugnis mėnuo naujas motina sesuo naktis nosis trys raudonas geltonas žalias vilkas Russisch огонь ogon' месяц mesâc новый novıĭ мать mat' сестра sestra ночь noč' нос nos три tri красный krasnıĭ жёлтый žëltıĭ зелёный zelënıĭ волк volk Iers tine mí nua máthair deirfiúr oíche srón trí dearg/rua buí glas faolchú
Klankleer +Medeklinkers labiaal dentaalalveolaar postalveolaarpalataal velaar uvulaar — lab. — lab. plosief stemh. b d ɡ ɡʷ steml. pʰ ~ p tʰ ~ t kʰ ~ k kʷʰ ~ kʷ q qʷ ejectief pʼ tʼ kʼ kʼʷ affricaat stemh. z ~ d͡z d͡ʒ steml. s ~ t͡s t͡ʃ ejectief t͡sʼ t͡ʃʼ fricatief stemh. v ʒ ~ z ʁ steml. f ʃ ~ s χ χʷ nasaal m n lateraal ɫ ~ l vibrant r approximant j w
+Klinkers voor centraal achter gesloten i u halfgesloten ɘ midden e o bijna-open ɐ open a
Schrift thumb|225px|Het eerste nummer van de krant Ræstdzinad (1923). Het Ossetisch wordt sinds 1844 geschreven in een aangepaste versie van het cyrillisch alfabet. Tussen 1923 en 1938 werd het Latijnse alfabet gebruikt. In Zuid-Ossetië was het Georgisch alfabet in zwang tussen 1938 en 1954.
Cyrillisch(1938-heden) Cyrillisch(Sjögren)(1844) Cyrillisch(Miller)(1881) Cyrillisch(lerarencongres)(1917) Latijns(1923-1938) Georgisch(Zuid-Ossetië)(1938-1954) IPA А а А а A a ა [a] Ӕ ӕ Ӕ ӕ Æ æ ჽ [æ] Б б Б б B b ბ [b] В в В в V v ვ [v] Г г Г г G g გ [g] Гъ гъ Ҕ ҕ Г̓ г̓ H h Ꜧ ꜧ, H h ღ [ʁ]/[ɦ] Д д Д д D d დ [d] Дз дз Ꚉ ꚉ Z z Dz dz ძ [d͡z] Дж дж Ԫ ԫ Џ џ G g Dž dž ჯ [d͡ʒ] Е е Е е E e ე [je] Ё ё — [jo] Ж ж Ж ж Ž ž ჟ [ʒ] З з З з Z z ზ [z] И и І і I i ი [i] Й й Ј ј J j ჲ [j] К к К к K k ქ [k] Къ къ Ӄ ӄ К̓ к̓ Ӄ ӄ Kh kh კ [kʼ] Л л Л л L l ლ [l] М м М м M m მ [m] Н н Н н N n ნ [n] О о О о O o ო [o] П п П п P p ფ [p] Пъ пъ Ҧ ҧ П̓ п̓ Ҧ ҧ Ph ph პ [pʼ] Р р Р р R r რ [r] С с С с S s ს [s] Т т Т т T t თ [t] Тъ тъ Ꚋ ꚋ Т̓ т̓ Ꚋ ꚋ Th th ტ [tʼ] У у У у, Ў ў U u, W w უ, ჳ [u]/[w] Ф ф Ф ф F f ჶ [f] Х х Х х X x ხ [χ] Хъ хъ Ԛ ԛ Q q ყ [q] Ц ц Ц ц C c ც [t͡s] Цъ цъ Ҵ ҵ Ц̓ ц̓ Ҵ ҵ Ch ch წ [t͡sʼ] Ч ч Ч ч Č č ჩ [t͡ʃ] Чъ чъ Ꚓ ꚓ Ч̓ ч̓ Ꚓ ꚓ Čh čh ჭ [t͡ʃʼ] Ш ш Ш ш — Š š შ [ʃ] Щ щ — [ɕ] ъ — Ы ы Ѵ ѵ Y y ჷ [ə] ь — Э э — [ɛ] Ю ю — [ju] Я я — [ja]
Tekstvoorbeeld De onderstaande tekst is een uittreksel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in het Ossetisch. Nederlands Ossetisch RomanisatieAlle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen. Адæймæгтæ се ’ппæт дæр райгуырынц сæрибарæй æмæ æмхуызонæй сæ барты. Уыдон æххæст сты зонд æмæ намысæй, æмæ кæрæдзийæн хъуамæ уой æфсымæрты хуызæн. Adæjmægtæ se ’ppæt dær rajguyrync særibaræj æmæ æmxuyzonæj sæ barty. Uydon æxxæst sty zond æmæ namysæj, æmæ kærædzijæn quamæ uoj æfsymærty xuyzæn.
Categorie:Ossetië Categorie:Iraanse taal Categorie:Taal in Georgië Categorie:Taal in Rusland Categorie:Taal in de Kaukasus