Leonard Salomon Ornstein (Nijmegen, 12 november 1880 - Utrecht, 20 mei 1941) was een Nederlands natuurkundige. Als onder meer organisator en opleider bracht hij de Utrechtse natuurkunde tot bloei.
Opleiding en loopbaan Ornstein studeerde van 1898 tot 1908 theoretische natuurkunde aan de Universiteit Leiden. Op 26 maart 1908 promoveerde hij bij Hendrik Lorentz op de dissertatie Toepassing der statistische mechanica van Gibbs op moleculair-theoretische vraagstukken. Hij werd assistent van Lorentz. In 1909 werd hij benoemd tot lector in de wiskundige natuurkunde aan de Universiteit van Groningen. In 1914 werd hij gewoon hoogleraar in de theoretische fysica aan de Universiteit Utrecht als opvolger van Peter Debye. Hij aanvaardde dit ambt op 25 januari 1915 met een oratie over Problemen der kinetische theorie van de stof. Wegens ziekte van Willem Henri Julius werd hij in 1920 tijdelijk directeur van het natuurkundig instituut te Utrecht en na de dood van Julius in 1925 directeur. Vanaf 1921 breidde hij het natuurkundig laboratorium uit, dat op 9 februari 1926 geopend werd.
Hij hield zich bezig met vele gebieden van de experimentele en theoretische natuurkunde, onder meer spectroscopie, vloeibare kristallen, statistische mechanica, biofysica en praktische zaken als verlichting van musea. Hij stimuleerde samenwerking met de industrie en leidde vele promovendi op.Dirk van Delft, "De promotiefabriek van L.S. Ornstein." NRC Handelsblad. Rotterdam, 04-08-1994. Geraadpleegd op Delpher op 25-07-2022. Voor zijn onderzoek op het gebied van de radiobiologie kreeg hij een grote subsidie van de Rockefeller Foundation.
Samen met Uhlenbeck leidde hij de formule voor het statistische Ornstein-Uhlenbeckproces af. Samen met astrofysicus Marcel Minnaert ontwikkelde hij een universitaire lerarenopleiding in de jaren 1930.
Jodendom Ornstein was Joods en was actief in de zionistische beweging. Hij werkte aan de organisatie van het congres van de Zionistische Wereldorganisatie, dat in 1908 plaatsvond in Den Haag en was lid van het bestuur van de Nederlandse Zionistenbond. Van 1918 tot 1920 was hij voorzitter.
Hij deed ook werk voor de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem. Hij was daar onder andere voorzitter van de natuurkundige sectie.
Tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog werd Ornstein wegens zijn Joodse afkomst in november 1940 als hoogleraar ontslagen en werd hem de toegang tot zijn laboratorium ontzegd. Hij stierf op 20 mei 1941 aan hartklachten.Ze bracht het universiteitsmuseum tot bloei, over Truus Eymers. door Margriet van der Heijden. Zie de mededeling onderaan de bladzijde, waarin de familie de doodsoorzaak van Ornstein bericht. Gearchiveerd op 23 mei 2022.
Eerbetoon Het Leonard S. Ornsteinlaboratorium op het Princetonplein 1 in het Utrecht Science Park is genoemd naar Ornstein. miniatuur|Muurschildering op de Oosterkade in UtrechtOp de Oosterkade in Utrecht is ter gelegenheid van het 100-jarige bestaan van de Nederlandse Natuurkundige Vereniging een muurschildering van Ornstein aangebracht met als tekst 'Prof. Ornstein onderzoekt de toevalsbeweging'.
Familie Ornstein was enig kind. Zijn ouders waren welvarend.
Hij is de grootvader van juriste en dijkgraaf Marijn Ornstein. Ook is hij grootvader van de gelijknamige journalist Leonard Salomon Ornstein en diens broer journalist Karel Jeroen Ornstein.
Publicaties Toepassing der statistische mechanica van Gibbs op moleculair-theoretische vraagstukken, dissertatie 26 maart 1908 Problemen der kinetische theorie van de stof, 1915 Strahlungsgesetz und Intensität von Mehrfachlinien, 1924 Intensität der Komponenten im Zeemaneffekt, 1924 On the theory of the Brownian motion, 1930 De beteekenis der natuurkunde voor cultuur en maatschappij, 1932
Promoties Alle 95 onderstaande promoties met Ornstein als promotor waren aan de Rijksuniversiteit Utrecht.Mathematics Genealogy Project Leonard Salomon Ornstein . Geraadpleegd op 20 november 2019. Gearchiveerd op 22 oktober 2019.