Dante (Durante) di Alighiero degli Alighieri (Florence, 1265 – Ravenna, 14 september 1321) was een Florentijnse dichter, schrijver, moraalfilosoofStanford Encyclopedia of Philosophy: Dante Alighieri Gearchiveerd op 30 mei 2023 en politieke balling. Het epische gedicht La divina commedia geldt als zijn magnum opus. Dit allegorische epos beschrijft in drie delen de spirituele reis van de schrijver door het hiernamaals. Na eerst in de Hel (Inferno) te zijn afgedaald, reist de dichter vervolgens door het Vagevuur (Purgatorio), om uiteindelijk in het Paradijs (Paradiso) te eindigen. Het dichtwerk geldt als een hoogtepunt van de wereldliteratuur.
Levensloop miniatuur|San Martino del Vescovo, parochiekerk van Dante Familie Dante stamde uit een Florentijnse familie. Zijn vader was Alighiero di Bellincione behorend tot de Welfische lagere adelSilvia Diacciati, Dante: relazioni sociali e vita pubblica, Reti Medievali Rivista, 15, 2 (2014), p. 245Jay Ruud, Critical Companion to Dante, Infobase Publishing 2008, pp. 4-5 en zijn moeder Bella (Gabriella) degli Abati, van een familie van rijke landeigenaars van Ghibellijnse strekking. De ouders woonden in het kwartier van S. Martino del Vescovo, in de buurt van de torre della Castagna, die men vandaag nog kan bewonderen in het historische centrum van Florence.Het zogenaamde 'huis van Dante' waarin het Dante Museum is gevestigd, lag wel in de buurt maar is niet het echte huis van Alighiero.
Van het geboortejaar zijn de onderzoekers nagenoeg zeker op basis van referenties in zijn werken. De datum kan afgeleid worden uit wat Dante zelf schreef in zijn Goddelijke komedie, namelijk dat hij geboren was onder de constellatie Tweelingen.Paradiso, XXII, 106–117
In de late dertiende eeuw stond de zon volgens de oude kalender in het sterrenbeeld Tweelingen tussen 15 mei en 14 juni,efemeriden voor 1300 wat dan ook als periode gezien wordt waarin Dante het levenslicht zag.
Dante werd gedoopt, met als doopnaam Durante, op 26 maart 1266, Stille Zaterdag van dat jaar. Het was namelijk een oude traditie in Florence dat alle borelingen van het afgelopen jaar gedoopt werden op de zaterdag van de Goede Week. Dante heeft evenwel zijn doopnaam nooit gebruikt en die werd ook niet gebezigd in de officiële documenten waarin hij genoemd werd.
Dante kreeg nog een jongere zus voordat tussen 1270 en 1275 zijn moeder overleed.1272 volgens Jay Ruud, 2008, p. 5 Kort daarop, tussen 1275 en 1278,1277 volgens Jay Ruud, 2008, p. 380 hertrouwde zijn vader met Lapa di Chiarissimo Cialuffi, afstammelinge van een rijke koopliedenfamilie. Met zijn tweede vrouw had Dantes vader nog drie kinderen, een zoon Francesco en twee dochters. Dantes vader Alighiero stierf tussen 1281 en 12821283 volgens Jay Ruud, 2008, pp. 4-5 en Dante werd verantwoordelijk voor de familie.
Huwelijk Alighiero verloofde zijn 11-jarige zoon Dante op 9 februari 1277Waarvan akte bij de notaris Oberto Baldovini. Het origineel is niet bewaard maar wordt vermeld in een document uit 1329 waarin Gemma de jaarlijkse rente op haar bruidsschat opeist uit de geconfisqueerde goederen van haar man. met de toen 10 jaar oude Gemma Donati, de dochter van Manetto Donati, hun buurman in Florence. Manetto was een welgestelde landeigenaar en rijk genoeg om voor zijn dochter een bruidsschat te voorzien die tweemaal zo groot was als toen gebruikelijk. De jongelui trouwden in 1285,Ook over deze datering zijn niet alle historici het eens. Giorgio Petrocchi, 1997, p. 13 en in 1287 zou volgens sommigen hun eerste kind Giovanni geboren zijn.Over het al of niet bestaan van deze zoon zijn niet alle bronnen het eens. Later volgden nog twee zoons, Pietro en Iacopo, en een dochter Antonia.Jay Ruud, Critical Companion to Dante, Infobase Publishing 2008, p. 8 Of het een gelukkig huwelijk was, is niet meer te achterhalen. Het is wel een feit dat Dante niet één vers aan zijn echtgenote heeft gewijd en er is geen enkele aanduiding gevonden dat zij hem zou gevolgd zijn tijdens zijn verbanning. Boccaccio schrijft woordelijk dat hij zijn vrouw en kleine kinderen achterliet in de handen van “fortuna”.Giorgio Petrocchi, 1997, p. 51
Opleiding Over de opleiding van Dante is weinig concreets bekend. Naar alle waarschijnlijkheid kreeg hij zijn basisopleiding, lezen, schrijven en Latijn, in het begin van de jaren 1270 bij een van de doctores puerorum in Florence.Giorgio Petrocchi, 1997, p. 11 Volgens Petrocchi kan men volgend op deze basisscholing drie fasen onderscheiden in de ontwikkeling van Dante. De studie van de grammatica en de retorica in de periode van 1275-1286, misschien onder de leiding van Brunetto Latini.Divina commedia, Inferno, canto XV:22-124 Daarna, van 1287 tot 1290 ging de dichter zich toeleggen op de filosofie en de letterkunde. Uit die periode dateert zijn vriendschap met Guido Cavalcanti en maakte hij kennis met de poëzie van Guido Guinizelli die hij later de Dolce stil novo zou noemen. In de jaren 1291-1294 à 1295, na de dood van Beatrice, hield Dante zich voornamelijk bezig met de studie van de theologie en de filosofie. Hij schreef zelf dat hij toen Boëthius en Cicero las en dat hij het Franciscaanse studium generale bij de Santa Croce en het Dominicaanse studium aan de Santa Maria Novella bezocht,In Il Convivio, 2,12,7 schreef Dante dat hij na de dood van Beatrice de scholen van de religieuzen bezocht: là dov’ella si dimostrava veracemente, cioè ne le scuole de li religiosi e a le disputazioni de li filosofanti; daar waar zij (vrouwe filosofie) zich echt toonde, in de scholen van de religieuzen en bij de discussies tussen de filosofen.C.T. Davis, Education in Dante’s Florence, Speculum 40, 1965, pp. 415-435 waar hij zich toelegde op de studie van Bonaventura, Aristoteles, Augustinus, Thomas van Aquino en Albertus Magnus en kennis maakte met de scholastiek en het averroïsme.C.T. Davis, Education in Dante’s Florence, Speculum 40, 1965, p. 421 Er is geen documentair bewijs dat hij ergens aan een universiteit gestudeerd zou hebben, ook al wordt dat geclaimd door de Universiteit van Bologna.website van de Universtá di Bologna. Gearchiveerd op 1 mei 2021
Politieke loopbaan links|miniatuur|Giotto di Bondone ca. 1335, fresco in de Podesta kapel van het Palazzo del Bargello, Florence Italië was verdeeld in stadstaten, die regelmatig in strijd met elkaar waren. Bovendien heerste er een onderlinge verscheurdheid tussen de Ghibellijnen en de Welfen. Sedert het verbod op de lekeninvestituur door Paus Gregorius VII, de vroegere bisschop Hildebrandt van Florence, ontstond het conflict tussen de koningen en keizers van het Heilige Roomse Rijk en de paus van Rome, de zogenaamde Investituurstrijd. Hieruit ontstond in de late middeleeuwen de politieke stroming van de Ghibellijnen, die zich tegen de wereldlijke macht van de paus keerden. De Ghibellijnen waren aanhangers van de Rooms-Duitse keizer en de gezworen tegenstanders van de Welfen, een stroming die ontstaan was rondom de tegen keizer Otto IV, uit de familie der Welfen, die door paus Innocentius III was aangesteld als vervanger van Frederik II. De rijke steden Florence en Lucca kozen voor de Welfen. Hun eeuwige rivalen, Siena, Pisa en Pistoia, kozen voor de Ghibellijnen.Deze namen kwamen pas in zwang ten tijde van Frederik II, 1220-1250. Ze zijn afgeleid, enerzijds, van de naam van de familie van Frederiks opponent, Otto IV, en anderzijds van "Waiblingen", de naam van een kasteel van de Hohenstaufen, die gebruikt werd als strijdkreet. zie: D.P. Waley, The Italian City Republics, Londen 1978, p. 116 Binnen deze steden was het meestal afhankelijk van afkomst of je Welf of Ghibellijn was.
In 1289 waren de Ghibellijnen in Florence definitief verslagen en hadden de Welfen de politieke macht gegrepen. Door de nieuwe verordeningen van Giano della Bella van 1295 werd de oude landadel uitgesloten van politieke ambten in de Republiek Florence. Daardoor konden de middenklassen deelnemen aan het bestuur, mits zij ingeschreven stonden bij een gilde (Arte). Dante koos het gilde van de artsen en apothekers (Arte dei Medici e Speziali), waarbij ook veel kunstenaars zich aansloten.
Omdat veel archieven van Florence verloren gingen, is het niet met zekerheid te zeggen welke ambten Dante bekleedde. Wel weten we met zekerheid dat hij lid was van de beperkte raad van de “Capitano del Popolo”Silvia Diacciati, Dante: relazioni sociali e vita pubblica, Reti Medievali Rivista, 15, 2 (2014), p. 254 (Il Consiglio dei Trentasei del Capitano del Popolo)De capitano del popolo was de vertegenwoordiger van de burgerij (handelaars, ambchtslui etc.) die een tegengewicht moest vormen voor de macht van de podestá, de vertegenwoordiger van de adel. Hij werd bijgestaan door een raad van zesendertig leden, zes uit elk van de zes wijken van de stad. In de tweede helft van de dertiende eeuw werd de functie overgenomen door de invloedrijke families en werd het een basis voor de vestiging van de Signoria’s. van november 1295 tot april 1296 en dat hij in december 1296 zetelde in de groep van “wijzen” (Gruppo dei Savi) die de regels voor de verkiezing van de priori vernieuwde. Ook zat hij van mei tot december 1296 in de Raad van Honderd (Consiglio dei Cento).De Raad van Honderd was een onderdeel van het stadsbestuur waar men zich voornamelijk bezighield met de economische aspecten van het stadsbestuur. Regelmatig was hij gezant voor de stad, zoals in mei 1300 toen hij naar San Gimignano werd gestuurd. In 1300 was hij van 15 juni tot 15 augustus prior, lid van het stadsbestuur.
De Welfen in Florence splitsen zich na de slag bij Campaldino in 1289 in twee facties, de witte en de zwarte Welfen. De oorsprong van deze splitsing was een vete tussen twee Florentijnse families, de zwarten steunden de aristocraat Corso Donati, de witten de bankier Vieri dei Cherci.Guy P. Raffa The complete Danteworlds: A Reader’s Guide to the Divine Comedy, The University of Chicago Press, 2009, p. 34 De witte Welfen leunden aan bij het volk, Dante zelf behoorde tot de witte Welfen, de zwarte Welfen kwamen uit de opperklasse van aristocratie, rijke handelaars en financiers hoewel die achtergrond zeer snel minder belangrijk werd. Uiteindelijk was vooral de steun aan de paus en aan het Angevijnse huis het belangrijkste ideologische twistpunt.
Dante zou ook als militair actief geweest zijn in de expeditie tegen Arezzo in 1285, maar de historici hebben hiervoor als enig argument een passage uit de Vita nuova (IX, 1-2) die niet zeer expliciet is.Giorgio Petrocchi, 1997, p. 15 ZekerheidHoewel dit door anderen betwist wordt: Princeton Dante Project is er wel over zijn deelname aan de slag bij Campaldino op 11 juni 1289 en aan de gevechten bij de inname van Caprona op 16 augustus van datzelfde jaar.Giorgio Petrocchi, 1997, p. 17
miniatuur|Dante Alighieri, detail van het fresco van Luca Signorelli in de kapel San Brizio van de dom van Orvieto Cathedra In zijn politiek-filosofisch traktaat, De Monarchia, dat hij schreef tussen 1310 en 1314, na zijn verbanning in 1302, pleit Dante voor een strikte scheiding van de wereldlijke macht, die volgens hem toekomt aan de keizer, en de kerkelijke macht die toekomt aan de paus. Hij ontzegt de wereldlijke macht aan de kerk die dit gezag opeiste op basis van de Donatio Constantini. Dante twijfelde niet aan de authenticiteit van dat document maar betwistte de aanspraken van de kerk op juridische gronden. Hij zou hieraan refereren in zijn Divina Commedia: "Ahi, Costantin, di quanto mal fu matre, / non la tua conversion, ma quella dote / che da te prese il primo ricco patre!" ("Ach, Constantijn, hoeveel kwaad ontstond, / niet van uw bekering, maar van de schenking / die de eerste rijke paus van u ontving!").Dante Alighieri. Inferno. XIX, 115–117