Oostenrijk (Duits: Österreich), officieel de Republiek Oostenrijk (Duits: Republik Österreich), is een binnenstaat in Centraal-Europa. Het land grenst in het westen aan Zwitserland en Liechtenstein, in het noorden aan Duitsland en Tsjechië, in het oosten aan Slowakije en Hongarije en in het zuiden aan Italië en Slovenië.
Oostenrijk ligt in de Alpen en heeft een oppervlakte van , waarvan slechts 32% onder de 500 meter ligt. De hoofdstad is Wenen, die ook met afstand de grootste stad van het land is. Van de inwoners spreekt het merendeel Duits, dat ook de officiële taal is.
De geschiedenis van Oostenrijk gaat terug tot de Romeinse tijd, maar het huidige Oostenrijk is een overblijfsel van het Keizerrijk Oostenrijk, dat in de 19e eeuw tot de Europese grote mogendheden behoorde. Het land was van 1867 tot 1918 onderdeel van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije en na de kortstondige Republiek Duits-Oostenrijk ontstond in 1919 de Eerste Oostenrijkse Republiek. Na de Anschluss (de annexatie door het Derde Rijk) in 1938 en de bezetting door de geallieerden in de periode na de Tweede Wereldoorlog, werd Oostenrijk in 1955 door het Oostenrijks Staatsverdrag weer zelfstandig en werd de Tweede Oostenrijkse Republiek gevestigd.
Staatkundig gezien is Oostenrijk een federale parlementaire republiek met negen deelstaten. Het staatshoofd is de Bondspresident, de Bondskanselier is het regeringshoofd. Oostenrijk is lid van de Europese Unie, de Verenigde Naties en een groot aantal andere internationale organisaties. Echter is Oostenrijk sinds de Tweede Wereldoorlog militair neutraal en daarom geen lid van de militaire alliantie NAVO, net als haar buurland Zwitserland.
Geschiedenis
Nadat het land door Romeinen, Hunnen, Longobarden, Ostrogoten, Beieren en Franken veroverd en overheerst werd, werden de verschillende hertogdommen in Oostenrijk van de 10e tot de 13e eeuw geregeerd door de Babenbergers. De Babenbergers werden opgevolgd door de Habsburgers, die deze landen tot de 20e eeuw bleven regeren. De Habsburgers breidden hun macht vooral via erfopvolging uit over vele andere landen. Zodoende werden zij heersers over een grote staatkundige eenheid, die de Habsburgse monarchie wordt genoemd.
In 1804 werd het Keizerrijk Oostenrijk uitgeroepen, toen duidelijk werd dat het Heilige Roomse Rijk, waar Oostenrijk deel van had uitgemaakt, ten dode was opgeschreven. In 1848 kwamen de Hongaren in opstand tegen de Oostenrijkse regering. Deze opstand werd neergeslagen, maar na de Oostenrijkse nederlaag tegen Pruisen in de Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog werd er alsnog een compromis bereikt met de Hongaren. Door deze Ausgleich werd in 1867 het keizerrijk vervangen door de Oostenrijk-Hongaarse dubbelmonarchie. Dit rijk deelde één monarch, één leger, één buitenlandpolitiek en één ambtelijke taal, de Duitse.
Na de nederlaag in de Eerste Wereldoorlog werd deze dubbelmonarchie opgesplitst in verschillende onafhankelijke landen en bleef Oostenrijk uiteindelijk in zijn huidige vorm over, waarbij Vorarlberg, Burgenland en Karinthië via volksraadplegingen besloten bij Oostenrijk te willen blijven.
In 1918 werd Oostenrijk een republiek. Deze republiek, Deutschösterreich, hield stand tot 1919. Als gevolg van het Verdrag van Saint-Germain werd zij weer ontbonden en ontstond de Republiek Oostenrijk. Deze Eerste Republiek zou tot 1938 stand houden, hoewel kanselier Engelbert Dollfuss na 1933 als een dictator regeerde. 12 maart 1938 werd Oostenrijk vreedzaam bezet en daarna ingelijfd bij het Derde Rijk (de Anschluss).
Na de nederlaag van de nazi's werd Oostenrijk door de geallieerden bezet tot 1955. Het land werd toen een volledig zelfstandig land onder voorwaarde dat het altijd neutraal zou blijven. Na de val van het communisme in Oost-Europa werd Oostenrijk meer betrokken bij de Europese politiek. In 1995 werd het land lid van de Europese Unie en in 2002 voerde het de euro in.
Geografie
thumb|Uitzicht op het dorp Hallstatt in Centraal-Oostenrijk Oostenrijk is een binnenstaat, het heeft geen kustlijn. Wel heeft het land 2562 kilometer aan landsgrenzen, aan de volgende acht landen: Duitsland (784 km), Italië (430 km), Hongarije (366 km), Tsjechië (362 km), Slovenië (330 km), Zwitserland (164 km), Slowakije (91 km) en Liechtenstein (35 km).
De Alpen strekken zich over een groot deel van Oostenrijk uit: driekwart van het land behoort tot dit berggebied. De hoogste berg in Oostenrijk is de Großglockner met 3797 meter. Andere hoge bergen zijn de Wildspitze (3768 m), de Weißkugel (3739 m), de Großvenediger (3674 m), de Hintere Schwärze (3628 m) en de Similaun (3606 m). In het oosten langs de Donau kenmerkt het landschap zich door glooiende heuvels en vlaktes. Het laagste punt van Oostenrijk is Hedwighof in Burgenland met 114 meter boven zeeniveau. Het natuurschoon van bijvoorbeeld Tirol, Salzkammergut, Innsbruck, de Oostenrijkse Alpen, de stad Salzburg en de aantrekkelijkheid van Wenen tezamen met andere culturele centra, hebben Oostenrijk tot een Europees toeristencentrum gemaakt. miniatuur|Donau bij Linz De belangrijkste twee rivieren zijn de Donau en zijn zijrivier de Inn. Evenals de Inn stromen ook de Isar, Enns en Traun rechtstreeks in de Donau. De Lech is een bekende zijrivier van de Donau. Het grootste meer is het Neusiedler Meer, dat zich bevindt op de grens met Hongarije en op een hoogte van 115 m.
Het land telt zes nationale parken en meer dan veertig natuurparken.
Klimaat Het heuvelland, de laagvlakten en de dalen hebben een landklimaat. Boven de 1500 meter heerst een hooggebergteklimaat. Het westelijk deel van het land is aanzienlijk natter dan het oosten. Gebieden aan de zuidkant van de Alpen hebben mediterrane trekken. De föhnwind is van invloed op de temperatuur en weerverloop.
Grootste steden
De enige steden in Oostenrijk met meer dan 250.000 inwoners zijn Wenen en Graz, Wenen is veruit de grootste stad van het land en is goed voor ongeveer 22 procent van de totale bevolking van het land.
Naam Deelstaat Inw. 2025 Naam Deelstaat Inw. 2025 1 Wenen Wenen 2.028.289 11 Wiener Neustadt Neder-Oostenrijk 49.156 2 Graz Stiermarken 305.314 12 Steyr Opper-Oostenrijk 38.036 3 Linz Opper-Oostenrijk 213.557 13 Feldkirch Vorarlberg 36.708 4 Salzburg Salzburg 157.659 14 Bregenz Vorarlberg 29.476 5 Innsbruck Tirol 132.499 15 Leonding Opper-Oostenrijk 29.244 6 Klagenfurt Karinthië 105.256 16 Klosterneuburg Neder-Oostenrijk 28.152 7 Villach Karinthië 65.749 17 Baden bei Wien Neder-Oostenrijk 25.931 8 Wels Opper-Oostenrijk 65.482 18 Krems Neder-Oostenrijk 25.473 9 Sankt Pölten Neder-Oostenrijk 59.767 19 Traun Opper-Oostenrijk 25.345 10 Dornbirn Vorarlberg 52.108 20 Wolfsberg Karinthië 24.961
Bevolking thumb|De verspreiding van het Duits in West- en Midden-Europa
Taal 88,6% van de Oostenrijkers gebruikt het Duits als eerste taal en het Duits is tevens in het hele land een officiële taal. Daarnaast spreekt 2,3% Turks, 2,2% Servisch en 1,6% Kroatisch. Het Kroatisch (Burgenland-Kroaten) is samen met het Hongaars (Hongaarse minderheid in Oostenrijk) en Duits, een officiële taal in Burgenland. In Karinthië is daarnaast ook het Sloveens een extra officiële taal (Karinthische Slovenen).
Religie Volgens de volkstelling van 2021 was in dat jaar 55,2% van de Oostenrijkers geregistreerd als katholiek. Daarnaast was 3,8% protestant (voornamelijk luthers), 4,9% orthodoxe christen en 4,3% andere christenen (waarvan 0,1% oud-katholieken). Islam kende 8,3% volgelingen. Andere religies telden 1,2% waarvan boeddhisme 0,3%, jodendom en hindoeïsme elk 0,1%. Niet-religieuzen maakten 22,4% van de bevolking uit.Religionsbekenntnis Statistik Austria
De Katholieke Kerk in Oostenrijk telt twee kerkprovincies: de Kerkprovincie Salzburg (Aartsbisdom Salzburg en de bisdommen Feldkirch, Graz-Seckau, Gurk-Klagenfurt, Innsbruck) en de Kerkprovincie Wenen (Aartsbisdom Wenen en de bisdommen Eisenstadt, Linz, Sankt Pölten), één territoriale abdij onder rechtstreeks gezag van de Heilige Stoel (de Abdij Wettingen-Mehrerau) en het Militair Ordinariaat.
In 1933 werd de verhouding tussen de Katholieke Kerk en de staat geregeld in een concordaat. Dit concordaat werd buiten werking gesteld na de aansluiting bij Duitsland maar in 1957 in principe opnieuw erkend en daarna op verscheidene punten herzien en aangevuld.
Historisch verloop grootste religieuze groeperingen in OostenrijkStatistik Austria: jaar bevolking katholieken % luthers (Evangelische Kirche) % Islam % ongelovig % 1951 6.933.905 6.170.084 89,0%429.4936,2%- - 264.0143,8% 1961 7.073.807 6.295.075 89,0%438.6636,2% - - 266.0093,8% 1971 7.491.526 6.548.316 87,4%447.0706,0%22.2670,3%321.2184,3% 1981 7.555.338 6.372.645 84,3%423.1625,6%76.9391,0%452.0396,0% 1991 7.795.786 6.081.454 78,0%338.7095,0%158.7662,0%672.2518,6% 2001 8.032.926 5.915.421 73,6%376.1504,7%338.9884,2%963.26312,0% 2021 8.936.000 4.933.000 55,2%340.0003,8%746.0008,3%1.998.00022,4%
In het bisdom Wenen is het aantal katholieken in 2008 gedaald naar 51% van de bevolking (1,315.545 op een totale bevolking van 2,563.580).
De zondagse kerkgang is in 2008 gedaald naar 698.527 deelnemers (8% van de totale bevolking).Statistik der katholischen Kirche in Österreich 2003 - 2008
Ook het lutheranisme – de tweede veel kleinere kerk van Oostenrijk – loopt terug, tussen 2001 en 2008 nam het aantal lutheranen af met 50.000 – van 5 naar 4% van de Oostenrijkse bevolking.
Het lutheranisme boekte in de 16e eeuw in het tegenwoordige Oostenrijk grote successen, maar werd door de Katholieke Reformatie grotendeels teruggedrongen. In 1861 kregen de protestanten door het zogenaamde Protestantenpatent gelijke rechten als de katholieken. In 1925 sloten de luthersen en gereformeerden zich aaneen tot de Evangelische Kirche Augsburgischen und Helvetischen Bekentnisses Oesterreich met aan het hoofd ervan een bisschop. De Protestantenwet van 1961 verleende aan de Evangelische Kirche volledige autonomie en de garantie van financiële steun van staatswege.
Immigratie Sinds 1945 bood Oostenrijk onderdak aan bijna twee miljoen vluchtelingen van elders uit Europa, hoewel veel van deze vluchtelingen op doortocht naar andere streken zijn gegaan.
Demografie Onderstaande cijfers zijn schattingen voor 2008, met uitzondering van waar aangegeven.CIA World Factbook: Austria, people Leeftijdsstructuur:– 0-14 jaar: 14,8% (man 621.326; vrouw 592.131)– 15-64 jaar: 67,5% (man 2.783.531; vrouw 2.753.389)– 65 jaar en ouder: 17,7% (man 599.415; vrouw 855.741)Gemiddelde leeftijd: 41,7 jaar– mannen: 40,7 jaar– vrouwen: 42,8 jaar Bevolkingstoename: 0,064%Geboortecijfer: 8,66 geboortes per 1000 inwonersSterftecijfer: 9,91 sterfgevallen per 1000 inwonersNetto migratiesaldo: 1,88 migranten per 1000 inwonersVerhouding van geslacht: 0,95 man per vrouw mannelijk/vrouwelijk (2003)– bij geboorte: 1,05 man per vrouw– onder 15 jaar: 1,05 man per vrouw– 15-64 jaren: 1,01 man per vrouw– 65 jaar en ouder: 0,7 man per vrouwthumb|center|270px|Bevolkingsontwikkeling (duizenden)Zuigelingssterftecijfer: 4,48 sterfgevallen per 1000 levende geboorten– vrouwen: 3,44 sterfgevallen per 1000 levende geboorten– mannen: 5,48 sterfgevallen per 1000 levende geboorten Levensverwachting (bij geboorte): 79,36 jaar– mannen: 76,46 jaar– vrouwen: 82,41 jaarAantal geboortes per vrouw: 1,38 geboren kinderen per vrouwHiv/aids: 0,3% (2003)Hiv/aids - sterfgevallen: minder dan 100 (2003)
Overheid en politiek
Staatsinrichting thumb|Het Parlementsgebouw in Wenen Oostenrijk wordt geregeerd onder de herziene grondwet van 1929. Het land is een republiek met een gemengde presidentieel-parlementaire regeringsvorm. De bondspresident, die door stemming voor een termijn van zes jaar wordt gekozen, benoemt de bondskanselier. Het kabinet, dat door de bondskanselier wordt geleid, is verantwoording schuldig aan de Nationalrat van het parlement, dat algemeen volgens evenredige vertegenwoordiging wordt gekozen. De Bundesrat wordt gekozen door de provinciale assemblage.