De vlinderbloemenfamilie (Leguminosae of Fabaceae: beide wetenschappelijke namen zijn toegestaan) is, met ruim negentienduizend soorten verdeeld over 727 geslachten, met 7% de op drie na grootste familie van bloemplanten. De familie komt over bijna de hele wereld voor. Enkele grote geslachten zijn Astragalus (ruim 2000 soorten), Acacia (meer dan 1000), Mimosa (ongeveer 500) en klaver (zo'n 250).Nick W. Ellison, Aaron Liston, Jeffrey J. Steiner, Warren M. Williams & Norman L. Taylor
De familie is van groot economisch belang omdat de peulvruchten ertoe behoren, eiwitrijke landbouwgewassen, zoals boon, erwt, tuinboon, pinda, keker en sojaboon, die belangrijk zijn voor onze voedselvoorziening.
Wetenschappelijke naam De vanouds gebruikte wetenschappelijke naam is Leguminosae (de peulachtigen). Deze naam is niet gebaseerd op het type van de familie, het geslacht Faba Mill. (= Vicia L.). De naam die dat wel is, is Fabaceae. Deze familie is een van de negen waarvoor de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN Shenzhen Code) in Art. 18.5 een uitzondering maakt op de regel dat een familienaam gebaseerd moet zijn op de naam van het type. Volgens de Code is Leguminosae een geldig gepubliceerde naam, die naast Fabaceae gebruikt mag worden.
De familie Leguminosae wordt veelal onderverdeeld in drie onderfamilies (Caesalpinioideae, Mimosoideae en Faboideae), die soms (bijvoorbeeld in het Cronquistsysteem) ook wel beschouwd werden als families (Caesalpiniaceae, Mimosaceae en Fabaceae). Het gevolg is dat de naam Fabaceae gebruikt mag worden voor twee groepen van aanmerkelijk verschillende grootte. Bij de naam Fabaceae is het dus altijd nodig na te gaan in welk van beide betekenissen ze gebruikt wordt.Een situatie die in de botanische nomenclatuur overigens heel gebruikelijk is: aan de lopende band worden grote families en grote geslachten gesplitst of kleine families of geslachten samengevoegd, waarbij er altijd een groep is die de naam draagt die op het type gebaseerd is en dus in bredere of in engere zin kan worden opgevat. Specialisten op het gebied van zo'n familie weten doorgaans ook heel goed welke auteurs welke opvatting aanhangen en raken zo zelden in verwarring. De naam Leguminosae is eenduidig en heeft altijd betrekking op de grote groep, aangezien de alternatieve naam Papilionaceae voor de Fabaceae sensu stricto een nomen conservandum is tegen de naam Leguminosae. De Faboideae mogen ook Papilionoideae genoemd worden.
Bloembouw De bloem bestaat uit een kelk van 5, doorgaans vergroeide, blaadjes en een kroon van 5 blaadjes, waarvan er twee volledig, en de andere alleen aan de voet met elkaar vergroeid zijn.
Aan de bloemkroon worden drie delen onderscheiden: de vlag (1 kroonblad), twee zwaarden (2 kroonbladen) en een kiel (2 vergroeide kroonbladen). Er zijn meestal 10 meeldraden (alle 10 vergroeid, of 9 vergroeid en 1 vrij), soms zijn er slechts 5 meeldraden. De stamper bestaat uit 1 bovenstandig vruchtbeginsel met 1 stijl.
miniatuur|none|300px|Bloem van de Lathyrus
Vrucht De vruchten worden peulen genoemd en komen in allerlei vormen voor. De gewone vorm vindt men bij de erwt en boon. Andere vormen zijn lidpeulen, gekromde, gedraaide of gewonden peulen of peultjes met haken eraan. Lidpeulen zijn in hokjes verdeelde peulen.
Blad Het blad is meestal samengesteld en vaak zijn er steunblaadjes aanwezig. De bladeren kunnen veelal 's nachts de zogenaamde slaaphouding aannemen.
Stikstoffixatie De meeste soorten vlinderbloemigen leven in mutualistische symbiose met stikstofbindende bacteriën van het geslacht Rhizobium. Deze bacteriën bevatten nitrogenase, het enzym dat het gasvormige stikstof (N2) uit de bodem met protonen laat reageren tot ammonium dat de plant kan gebruiken in z'n stofwisseling door aminering van α-ketoglutaraat tot glutaminezuur: N2 + 3H2 -> 2 NH3 gevolgd door NH3 + H+ -> NH4+ Dit is op zijn beurt een grondstof voor de synthese van andere aminozuren, van nucleotides en andere stikstofhoudende plantaardige verbindingen. In ruil voorziet de plant de bacteriën van koolhydraten, eiwitten en juist voldoende zuurstof om de stikstofbinding niet te remmen. Plantaardige hemoglobines helpen de Rhizobium om zuurstof voor hun celademhaling beschikbaar te hebben, terwijl de vrije zuurstofconcentratie laag genoeg is om niet het stikstofbindende enzym nitrogenase te remmen.
Soorten De volgende in Nederland voorkomende soorten hebben een eigen artikel in de Nederlandstalige Wikipedia: Nederlandse naamBotanische naamWondklaverAnthyllis vulnerariaBergerwtAstragalus cicerHokjespeulAstragalus glycyphyllosBremCytisus scopariusKruipbremGenista pilosaStekelbremGenista anglicaPaardenhoefklaverHippocrepis comosaGoudenregenLaburnum anagyroidesNaakte lathyrusLathyrus aphacaZeelathyrusLathyrus japonicusZwarte lathyrusLathyrus nigerGraslathyrusLathyrus nissoliaKnollathyrusLathyrus linifoliusVeldlathyrusLathyrus pratensisAardakerLathyrus tuberosusAsperge-erwtLotus edulisGewone rolklaverLotus corniculatusSmalle rolklaverLotus glaberMoerasrolklaverLotus pedunculatusBlauwe lupineLupinus angustifoliusGele lupineLupinus luteusGevlekte rupsklaverMedicago arabicaKleine rupsklaverMedicago minimaLuzerneMedicago sativaHopklaverMedicago lupulinaCitroengele honingklaverMelilotus officinalisWitte honingklaverMelilotus albusKlein vogelpootjeOrnithopus perpusillusBezemstruikSpartium junceumKattendoornOnonis repens subsp. spinosaKruipend stalkruidOnonis repensRobiniaRobinia pseudoacaciaHauwklaverTetragonolobus maritimusAkkerklaverTrifolium aureumLiggende klaverTrifolium campestreKleine klaverTrifolium dubiumAardbeiklaverTrifolium fragiferumBasterdklaverTrifolium hybridumInkarnaatklaverTrifolium incarnatumBochtige klaverTrifolium mediumRuwe klaverTrifolium scabrumGestreepte klaverTrifolium striatumOnderaardse klaverTrifolium subterraneumRode klaverTrifolium pratenseWitte klaverTrifolium repensPerzische klaverTrifolium resupinatumGaspeldoornUlex europaeusVogelwikkeVicia craccaTuinboonVicia fabaRingelwikkeVicia hirsutaGele wikkeVicia luteaHeidewikkeVicia orobusVoederwikkeVicia sativaHeggenwikkeVicia sepiumStijve wikkeVicia tenuifoliaVierzadige wikkeVicia tetrasperma subsp. tetrasperma
Overige soorten die behandeld worden zijn Nederlandse naamBotanische naamPindaArachis hypogaeaRooibosAspalathus linearisAstragalus bibullatusDividiviCaesalpinia coriariaPauwenbloemCaesalpinia pulcherimaIndische goudenregenCassia fistulaClianthus puniceusJohannesbroodboomCeratonia siliquaJudasboomCercis siliquastrumKikkererwtCicer arietinumNamnamCynometra caulifloraFlamboyantDelonix regiaValse christusdoornGleditsia triacanthosSojaboonGlycine maxHardenbergia violaceaLiparia splendensKruidje-roer-mij-nietMimosa pudicaEsparcetteOnobrychis viciifoliaOrmosia cruentaYamboonPachyrhizus erosusPronkboonPhaseolus coccineusSperzieboonPhaseolus vulgarisErwtPisum sativumKapucijnerPisum sativumKudzuPueraria lobataBont kroonkruidSecurigera variaSesbania tomentosaSesbania grandifloraBezemstruikSpartium junceumStrongylodon macrobotrysHoningboomStyphnolobium japonicaSwainsona formosa
Externe links
Familietyperingen - UvA - IBED
Noten
Categorie:Plantenfamilie