Paus Pius IX, geboren als Giovanni Maria Mastai-Ferretti (Senigallia, 13 mei 1792 – Rome, 7 februari 1878), was hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk en van de Kerkelijke Staten van 1846 tot 1878, en geldt daarmee na Petrus (35 jaar) als langstzittende bekleder van het ambt van paus.
Onder Pius IX kwam een einde aan de wereldlijke macht van de paus over de grondgebieden in het bezit van de Rooms-Katholieke Kerk, waar het hoofd van de kerk het souverein gezag had, inclusief de stad Rome. De gebieden werden veroverd door legers van het in 1861 ontstane koninkrijk Italië. De bevolking koos daarna voor aansluiting bij Italië. Na de inname van Rome in 1870 beschouwde Pius zich als de gevangene van het Vaticaan en zou hij elke samenwerking met de Italiaanse staat afwijzen.
In 1854 kondigde Pius IX het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria af. Als hoofd van de Kerk riep Pius het Vaticaans Concilie (1869-1870) bijeen, waarop de onfeilbaarheid van de paus als dogma werd goedgekeurd.
Tijdens zijn lange pontificaat werden 206 nieuwe bisdommen of vicariaten opgericht.
In 2000 werd Pius IX door paus Johannes Paulus II zalig verklaard. Dit lokte kritiek uit onder meer vanwege de door hem afgekondigde onfeilbaarheid van de paus en, vooral van Joodse zijde, zijn onverdraagzame houding ten opzichte van de Joden.
Vroege biografie In de beschrijving van zijn leven vóór het pausschap wordt zijn geboorte- en familienaam gebruikt: Giovanni Mastai-Ferretti.
Jeugd en roeping Giovanni was het negende kind uit het huwelijk van graaf Girolamo Mastai-Ferretti en Caterina Solazzei di Fano. De familie Mastai-Ferretti kwam oorspronkelijk uit Lombardije en had zich later in Senigallia binnen het hertogdom Urbino gevestigd. Giovanni’s vader was daar burgemeester van de stad.
Na de lagere school vervolgde Giovanni zijn opleiding aan het Collegio Scolpii in Volterra, een school die onder leiding stond van de Vaders van de Religieuze Scholen. Tijdens zijn studie blonk Giovanni vooral uit in wiskunde.Life of Pius IX, John R.G. Hassard, 1878, The Catholic Publication Society Co., p. 10 thumb|175px|Pius VII.
Deze paus had grote invloed op het kerkelijk leven van Mastai-Ferretti, die daarom – na zijn verkiezing tot paus – de naam Pius aannam In 1808 begon Giovanni aan de studies filosofie en theologie te Rome, waar hij verbleef bij zijn oom, Paolino Mastai-Ferretti. Deze was werkzaam aan het pauselijk hof en als kanunnik verbonden aan de Sint-Pietersbasiliek. De positie van de Kerk stond in die periode onder zware druk. Paus Pius VII was evenals zijn voorganger, paus Pius VI, door Napoleon gevangengenomen en uiteindelijk naar Frankrijk gebracht, waar hij in het kasteel Fontainebleau gevangen werd gehouden. Ook Giovanni’s oom Paolino werd uit Rome verdreven, en een andere oom, Andrea – op dat moment bisschop van PesaroAndrea Mastai-Ferretti, www.catholic-hierarchy.org – werd gevangen gehouden in Mantua, omdat hij de nieuwe Franse regering weigerde te erkennen.Life of Pius IX, p. 13 Uit veiligheidsoverwegingen besloot Mastai-Ferretti daarom terug te keren naar zijn geboorteplaats Senigallia.
In 1814 keerde Giovanni terug naar Rome, waar hij aanvankelijk een verzoek indiende om te worden toegelaten tot de Nobelgarde, een legereenheid opgericht door paus Pius VII ter bescherming van de paus. Hij werd hiervoor afgewezen op grond van zijn epileptische aanvallen.
Hierop vervolgde hij zijn studies aan de Accademia Ecclesiastica, de diplomatenopleiding van de Heilige Stoel. Als onderdeel van zijn studie hielp hij mee aan de heropbouw van de Kerk, in Rome, maar ook in Senigallia. Daardoor werd Giovanni op 18 december 1818 toegelaten als subdiaken.Life of Pius IX, p. 14 Het verhaal gaat dat in deze periode de later heilig verklaarde Vincentius Pallotti, nadat hij hem had ontmoet, voorspelde dat Giovanni Mastai-Ferretti te zijner tijd tot het pausambt geroepen zou worden en dat hij genezen zou worden van zijn ziekte door bemiddeling van de Maagd van Loreto.Verkorte biografie van Pius IX, www.vatican.vaGiovanni Mastai-Ferretti zou in die periode ook naar Loreto op bedevaart zijn gegaan. miniatuur|175px|De priester Mastai-Ferretti in het weeshuis Tata Giovanni
Op 10 april 1819 werd Giovanni Mastai-Ferretti priester gewijd. Vanwege zijn epileptische aanvallen was daar een speciale dispensatie voor nodig. Om deze te verkrijgen richtte hij zich rechtstreeks tot paus Pius VII. De paus besloot op het dispensatieverzoek in te gaan, waarbij hij Giovanni toewenste “dat de ziekte hem niet meer zou teisteren”. Hierbij werd wel de voorwaarde opgelegd dat Giovanni alleen de mis mocht opdragen als hij geassisteerd werd door een andere priester.Life of Pope Pius IX, p. 15Klaus Schatz, 'Pius IX', in: Das Papsttum II [=Gestalten der Kirchengeschichte 12] (Stuttgart: Kohlhammer, 1984), p. 184-202, aldaar 184.
Na zijn priesterwijding werd Giovanni aangesteld als spiritueel directeur van het weeshuis Tata Giovanni (“papa Giovanni”) te Rome. Het weeshuis was opgericht door de arme arbeider Giovanni Borgi, die zich bekommerd had om verweesde straatkinderen in Rome. Hij ving ze op in zijn eigen huis om ze te voorzien in levensonderhoud en gaf ze ook onderwijs. Via Giovanni Borgi’s bemiddeling vonden de kinderen op latere leeftijd ook leerplaatsen bij bedrijven in Rome.Life of Pius IX, p. 16
Giovanni Mastai-Ferretti was in de periode 1814-1818 al actief geweest binnen het weeshuis en had onder meer godsdienst aan de kinderen onderwezen. Het was ook in de bij het weeshuis gelegen kerk Santa Anna dei Falegnami, een kerk gewijd aan de heilige Anna, waar Giovanni zijn eerste mis na zijn priesterwijding was voorgegaan.
Missie naar Chili In 1823 werd het Vaticaan benaderd door Joseph Ignatius Cienfuegos, aartsdiaken van de kathedraal van Santiago de Chile, om een missie naar het Zuid-Amerikaanse land af te vaardigen om zo de kerkelijke hiërarchie in Chili te herstellen. Het land was in een onafhankelijkheidsstrijd gewikkeld met het voormalige moederland Spanje, dat elke vorm van zelfbestuur afwees. Bisschoppen in Chili waren ofwel overleden ofwel teruggekeerd naar Spanje, waardoor vele bisschopszetels vacant waren. Tussen de nieuwe republiek en de Heilige Stoel bestonden diplomatieke noch kerkelijke betrekkingen.The Life of Pope Pius IX and the Great Events in the History of the Church during his pontificate, p. 34Hoewel Chili zich op 12 februari 1818 officieel onafhankelijk verklaarde, zou Spanje de onafhankelijkheid pas in 1846 erkennen. (Catholic Encyclopedia)
Als apostolisch vertegenwoordiger werd Giovanni Muzi benoemd, die gewijd werd tot titulair aartsbisschop van Philippi. Giovanni Mastai-Ferretti werd aan de delegatie toegevoegd als auditor, dit onder meer op advies van kardinaal-staatssecretaris Ercole Consalvi. Al vanaf het begin van de onderneming kampte de afvaardiging met problemen. Zo werd het schip op weg naar Chili in de haven van Palma op het Spaanse eiland Mallorca aan de ketting gelegd en de kerkelijke vertegenwoordigers werden door de Spaanse autoriteiten ondervraagd over het doel van hun reis.The Life of Pope Pius IX and the Great Events in the History of the Church during his pontificate, p. 32 Na een kortstondige gevangenschap kon men de reis hervatten en op 31 december 1823 kwam de afvaardiging aan in Buenos Aires om van daaruit over land door te reizen naar Chili.
Hoewel de Chileense bevolking de delegatie uit Rome warm onthaalde, bestond er binnen de regering een sterke scepsis over de inmenging van de Heilige Stoel. Gedurende 1824 nam de Chileense regering diverse maatregelen die de positie van de Kerk ondermijnden: bezittingen van de Kerk werden in beslag genomen, geestelijken kwamen in dienst van de staat en kloosters werden opgeheven.Chile, Catholic Encyclopedia, 1913 Op 5 juni 1825 keerde de delegatie terug in Italië zonder dat er enig resultaat geboekt was.The Life of Pope Pius IX and the Great Events in the History of the Church during his pontificate, p. 40
Bij terugkomst in Rome werd Giovanni door paus Leo XII aangesteld als kanunnik van de Santa Maria in Via Lata en benoemd tot directeur van het Ospedale San Michele.Ospedale San Michele Deze instelling was in 1693 opgericht door monseigneur Odescalchi, een neef van paus Innocentius XII en gold als toevluchtsoord voor zowel wezen als oude mannen en vrouwen die in de prostitutie werkzaam waren geweest. Door wanbeleid ontbrak het het Ospedale aan de benodigde inkomsten, iets wat Giovanni in korte tijd recht wist te zetten.The Life of Pope Pius IX and the Great Events in the History of the Church during his pontificate, p. 41
Aartsbisschop en kardinaal Op 21 mei 1827 werd Giovanni benoemd tot aartsbisschop van Spoleto en vervolgens ook tot assistent bij de Pauselijke Troon op 1 juni. De wijding tot bisschop vond plaats op 3 juni 1827 en werd uitgevoerd in de Romeinse kerk Sint Petrus' Banden door kardinaal Francesco Xaverio Castiglioni, de latere paus Pius VIII.
Giovanni’s benoeming vond plaats in een periode van grote sociale en politieke onrust. Al tijdens de periode van de Franse Revolutie en de daaropvolgende bezetting van de Italiaanse gebieden door Franse troepen was het verlangen gegroeid tot de eenwording van een Italiaanse staat, vrij van enige buitenlandse inmenging en vrij van kerkelijke inmenging in het dagelijks bestuur van het land. Diverse geheime, revolutionaire groepen – waarvan de Carbonari de bekendste werd – verzetten zich in het bijzonder tegen de invloed van de Dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije, die enerzijds gebieden in Noord-Italië als hun eigen territorium beschouwden, maar anderzijds zich ook trouwe bondgenoten toonde van de Kerkelijke Staat. Doordat het de Kerkelijke Staat ontbrak aan goed opgeleide legers was zij afhankelijk van steun van buitenlandse grootmachten.
Spoleto gold als een van de centra van de revolutionaire groeperingen en Giovanni zag het als zijn taak om de verbondenheid met de Heilige Stoel te herstellen. Gebaseerd op de ervaring die hij had opgedaan in Rome besloot Giovanni zich te richten op het welzijn van zijn parochianen. Zo richtte hij een weeshuis op van waaruit de weeskinderen opgeleid werden voor diverse handelsberoepen.The Life of Pope Pius IX and the Great Events in the History of the Church during his pontificate, p. 44
In februari 1831, vlak na de verkiezing van paus Gregorius XVI, liepen de spanningen in Italië weer hoog op, beginnend in Romagna. Door het sterk antikerkelijk karakter van de opstand besloot Giovanni Mastai-Ferretti uit Spoleto te vluchten.Life of Pius IX, p. 27 Toen duidelijk werd dat Gregorius XVI de steun had ingeroepen van Oostenrijkse troepen keerde Giovanni terug naar zijn aartsbisdom, om van daaruit op te komen voor de belangen van de inwoners. Daar de Oostenrijkers er alles aan gelegen was om de rebellen op te pakken die zich tegen de pauselijke macht hadden gekeerd, zochten deze hun toevlucht in Spoleto. Door bemiddeling van Giovanni besloten de rebellen zich te ontwapenen en wist hij de Oostenrijkse legeraanvoerder te overtuigen geen represailles te ondernemen tegen de opstandelingen.The Life of Pope Pius IX and the Great Events in the History of the Church during his pontificate, p. 46 Uit deze periode stamt ook een anekdote over Giovanni Mastai-Ferretti met betrekking tot zijn opvatting over de eventuele vervolging van de rebellen. Toen een hoge politiefunctionaris een lijst van kopstukken van de opstand had samengesteld om voor te leggen aan de paus, werd deze lijst eerst aan Giovanni voorgelegd, die de functionaris antwoordde: “U begrijpt uw beroep of het mijne niet. Wanneer een wolf van plan is de schapen te verslinden, waarschuwt hij niet de herder.” Daarna wierp hij de lijst in de open haard.The Life of Pope Pius IX and the Great Events in the History of the Church during his pontificate, p. 47