Sjahriaar en zijn broer is het kaderverhaal uit de verhalencyclus Duizend-en-een-nacht.
Het (kader)verhaal Sjah Sjahriaar (Sjah van Perzië) nodigt zijn broer, koning Sjahzamaan (van Samarkand), uit voor een bezoek. Vlak voor zijn vertrek (of als hij terugkeert om een geschenk op te halen dat hij was vergeten) betrapt Sjahzamaan zijn vrouw met "een (zwarte) slavenjongen uit de keuken". Na zijn vrouw en haar minnaar te hebben vermoord reist hij bedroefd naar zijn broer. Sjahzamaan: "Vrouwen zijn waarlijk niet te vertrouwen". Na weken zelfmedelijden (en ziekte) betrapt Sjahzamaan de vrouw van zijn broer ('s morgens vroeg in de tuin) op overspel. Sjahzamaan knapt op en wordt door zijn broer gedwongen om het overspel te verraden. Het overspel herhaalt zich voor de ogen van de beide broers. De koningin roept: "'Masoud, Masoud!' en terstond springt er een zwarte slaaf uit de boom op de grond. Hij snelt naar haar toe, tilt haar benen op, vlijt zich tussen haar dijen en heeft gemeenschap met haar.
Het meisje en de ifriet Verteerd door verdriet en woede vertrekken de beide bedrogen broers met onbekende bestemming. Bij de kust aangekomen, treffen ze een ifriet (een demon) aan. Na zich verstopt te hebben in een boom, zien ze een vrouw uit een kist van de ifriet tevoorschijn komen. De ifriet legt zich te slapen. De in haar bruidsnacht geroofde vrouw dwingt de beide koningen om seks met haar te hebben, anders zal zij de ifriet wakker maken die hen vervolgens zal doodslaan. Dan vraagt ze hun beider ringen; ze had er reeds 98 en nu dus 100. Er is één ring voor elk overspel.
In een andere versie gaat het om de donker getinte Geest van Salomo, die met een kristallen hutkoffer op zijn hoofd als een cycloon vol rook uit de zee oprijst en onder de boom, waar de twee koningen in zijn gevlucht, gaat slapen. De jonge vrouw, die uit de koffer komt nadat het hoofd van alle geesten deze met een gouden sleutel heeft geopend, blijkt 348 zegelringen te hebben verzameld van de mannen met wie zij de geest heeft bedrogen en voegt er de twee van de broers aan toe.Van der Molen, E. (2004), 1001 Nacht Vertellingen, Libro Boeken
De waanzin van Sjahriaar Overtuigd van de in- en in slechtheid van de vrouw in het algemeen ("Jullie sluwheid is waarlijk ontzaglijk") vermoordt Sjah Sjahriaar als hij thuisgekomen is zijn vrouw en alle slavinnen in zijn paleis. Hij zweert dat hij nooit langer zou huwen dan een enkele nacht en dat hij de vrouw 's ochtends zou doden, opdat haar boosaardigheid en arglistigheid hem bespaard zouden blijven. ("'Er is op de hele aarde geen kuise vrouw te vinden"). Als de stad en het land in diepe rouw zijn vanwege dit voortdurende bloedbad, bedenkt de oudste dochter van de Perzische vizier, Sjeherazade, een list. Zij biedt zich bij haar vader aan om de volgende vrouw van de koning te worden. Haar vader wil dit echter voorkomen. Om haar te waarschuwen vertelt hij Het verhaal van de ezel en de os en Het verhaal van de koopman en de echtgenote.
De eerste nacht Als de vizier Sjeherazade niet kan overtuigen van haar idee af te zien, brengt hij haar naar de koning, die haar aanvaardt. Voor zij het bruidsvertrek ingaat, geeft Sjeherazade haar jongere zus Dinarazade de opdracht om 's nachts – na de seks – om een verhaal te vragen dat de koning ertoe moet bewegen zijn handelwijze te staken. En zo gebeurt; de eerste nacht vertelt zij Het verhaal van de koopman en de djinn.
Het begin van het kaderverhaal Nadat de nacht voorbij is en de tijd voor de dagelijkse executie aanbreekt, is de koning zo benieuwd naar de afloop van het door Sjeherazade half afgemaakte verhaal, dat hij haar spaart. Sjeherazade verklaart dat het volgende verhaal nog mooier en wonderlijker zal zijn. De Sjah neemt zich voor om haar dan maar een dag later dan voorzien te doden. Dit herhaalt zich zodoende elke nacht vanaf dat moment, tot de cyclus van dood door Sjeherazade is verbroken op het einde van alle nachten en verhalen.
Plaats binnen de verhalencyclus Verhalen binnen dit verhaal:Het verhaal van de ezel en de os en Het verhaal van de koopman en de echtgenote.
Deze twee verhalen zijn niet echt een deel van het kaderverhaal, omdat ze, in tegenstelling tot alle andere verhalen, niet door Sjeherazade zelf, maar door haar vader, de vizier van de koning, worden verteld.
Volgend verhaal (op dit verhaalniveau):Het verhaal van de koopman en de djinn.
Verhalenstructuur van Duizend-en-een-nacht Hieronder volgt de structuur van de verhalen volgens de Franse vertaling door Joseph-Charles Mardrus. Zoals gezegd vormt het verhaal van koning Sjahriaar en zijn broer het kaderverhaal.