thumb|Oudezijds Voorburgwal met de markante trapgevel van het Het Wapen van Riga (OZ Voorburgwal 14), een 17e-eeuws koopmanshuis. thumb|De Oude Kerk is het belangrijkste monumentale gebouw aan de Oudezijds Voorburgwal. thumb|De uitbreiding van het stadhuis met moderne gevel in Amsterdamse School-stijl naar ontwerp van N. Lansdorp uit 1926. De Oudezijds Voorburgwal, vaak afgekort tot OZ Voorburgwal, is een straat en gracht op De Wallen in het centrum van Amsterdam. De OZ Voorburgwal loopt van de Grimburgwal in het zuiden naar de Zeedijk in het noorden, waar hij overgaat in de Oudezijds Kolk, de uitwatering op het IJ.

De brug over de OZ Voorburgwal tussen Damstraat en Oude Doelenstraat (brug nr. 204) vormt een duidelijke scheidingslijn tussen het rumoerige noordelijke Wallendeel en het rustige zuidelijke deel. Aan de ene kant is het een van de bekendste straten van de Wallen, vol seksshops, raamprostituees, peepshows, bordelen, kroegen en coffeeshops (The Bulldog heeft hier zelfs meerdere filialen en een hotel). Aan de andere kant staat het ook vol monumentale grachtenpanden uit de Gouden Eeuw en overblijfselen van de vele kloosters die hier in de middeleeuwen stonden.

Geschiedenis Van oorsprong was de OZ Voorburgwal een kreek die verder uitgegraven werd tot een gracht om het oostelijke deel van de stad, de oude zijde. Voor 1385 deelde de Amstel de stad Amsterdam in twee vrijwel gelijke delen, de kerkzijde met de Oude Kerk en de windzijde of molenzijde. Toen in de 15e eeuw de Nieuwe Kerk verrees, werd de kerkzijde de Oudezijde en de windzijde de Nieuwezijde, met de Nieuwe Kerk. Ter bescherming van de stad werd aan elke zijde een gracht gegraven met daarachter een burgwal, een aarden wal, voorzien van een houten palissade ter afscherming. Toen achter deze wallen omstreeks 1385 nieuwe wallen werden aangelegd, werd de bestaande wal de Voorburgwal en de nieuwe wal de Achterburgwal, en dit zowel aan de oude als de nieuwe zijde. Zo ontstonden de Oudezijds Voorburgwal, Oudezijds Achterburgwal, Nieuwezijds Voorburgwal en Nieuwezijds Achterburgwal (nu Spuistraat).

In de 17e en 18e eeuw werd de gracht meestal de Fluwelenburgwal genoemd. Bij de bouw van de panden aan de Oudezijds Voorburgwal in de Gouden Eeuw werden ook grachtentuinen aangelegd achter de herenhuizen. Tegenwoordig zijn ze vrijwel allemaal verdwenen.

De Delftse Bierkaai was de kade aan de Oudezijds Voorburgwal, bij de Oude Kerk, waar de vaten met bier uit Delft aankwamen en sjouwers werkten die de zware vaten laadden en losten. De bewoners van dit deel van Amsterdam stonden bekend als onoverwinnelijke vechtersbazen. Daarvan is het spreekwoordelijke "vechten tegen de bierkaai" afgeleid: je inzetten voor een hopeloze zaak.'Bierkaai' op onzetaal.nl Een andere historische benaming van de Oudezijds Voorburgwal is Wortelmarkt.https://www.overstraatnamen.nl/2012/11/historische-straatnamen-van-amsterdam.html

Aan het einde van de Oudezijds Voorburgwal, met ingang aan de Grimburgwal, stond van 1647 tot 1874 het Oudezijds Heerenlogement, het gastenverblijf van de stad. Na de afbraak verrees hier een uitbreiding van het Binnengasthuis, welk bouwsel in de 21e eeuw dienst doet als faculteit kunstgeschiedenis en cultuurwetenschappen van de Universiteit van Amsterdam.

Bekende gebouwen Aan de Oudezijds Voorburgwal bevinden zich meer dan honderd rijksmonumenten. Enkele bekende bouwwerken aan de OZ Voorburgwal zijn: De Oude Kerk, het oudste gebouw van Amsterdam, aan het Oudekerksplein tussen OZ Voorburgwal en Warmoesstraat. Op nr. 14 staat het oudste stenen woonhuis van Amsterdam, sinds lang in gebruik bij het Leger des Heils en jarenlang de woning van majoor Bosshardt. Het Prinsenhof (OZ Voorburgwal 197), nu het vijfsterrenhotel Hotel The Grand. Dit voormalige klooster werd na de Alteratie in 1578 verbouwd tot het Prinsenhof. Toen koning Lodewijk I in 1808 zijn intrek nam in het Paleis op de Dam verhuisde het stadsbestuur naar het Prinsenhof. Het gebouw diende als stadhuis van Amsterdam tot in 1988 de Stopera in gebruik werd genomen. De uitbreiding van het stadhuis met moderne gevel in Amsterdamse School-stijl naar ontwerp van N. Lansdorp dateert uit 1926. De Agnietenkapel (OZ Voorburgwal 231), een kloosterkapel uit 1470, in 1631 verbouwd tot het Athenaeum Illustre, de voorloper van de Universiteit van Amsterdam. Sinds 1988 is hier het Universiteitsmuseum gehuisvest. Ons' Lieve Heer op Solder (OZ Voorburgwal 40), een voormalige schuilkerk, nu een cultuurhistorisch museum. De Gecroonde Raep (OZ Voorburgwal 57), een woonhuis gebouwd door Hendrick de Keyser. Dit is een bekend voorbeeld van een trapgevel in de Amsterdamse renaissancestijl van De Keyser. Het Wapen van Riga (OZ Voorburgwal 14), een 17e-eeuws koopmanshuis. Vredenburgh, een pand waarvan de oudste delen uit de 15e eeuw dateren Stadsbank van Lening (De Lommerd), Oudezijds Voorburgwal 300. Het Huis aan de Drie Grachten staat aan het zuidelijke einde van de Oudezijds Voorburgwal op het punt van samenkomst van deze gracht met de Oudezijds Achterburgwal en de Grimburgwal.

Bruggen De Oudezijds Voorburgwal wordt door acht bruggen overspannen:

Brugnummer Naam Gebruik Type Wijdte doorvaartopening Hoogte doorvaartopening Beheer208ArmbrugOudezijds ArmsteegVaste brug 8.00 1.80Centrum207LiesdelsluisLange NiezelVaste brug 5.43 1,80Centrum206OudekerksbrugOudekennissteegVaste brug 11.59 1.80Centrum205Sint-JansbrugSint JansstraatVaste brug 15,59 2,38Centrum204VarkenssluisDamstraatVaste brug 5,18 2,06Centrum203LommertbrugEnge LombardsteegVaste brug 6,60 1,94Centrum105MakelaarsbruggetjeSint BarberensteegVaste brug 6.90 1.98Centrum201SleutelbrugGrimburgwalVaste brug 6.96 1,92Centrum

Bij de doorvaarthoogtes in de tabel dient men rekening te houden met het feit dat de Oudezijds Achterburgwal net zoals alle andere grachten in de binnenstad op - 0,40 m van het NAP ligt. Met de drie noordelijke bruggen is iets bijzonders aan de hand: de Armbrug was nooit een welfburg, maar een platte brug en werd als zodanig gemoderniseerd de Liesdelburg was een welfbrug, werd een platte liggerbrug en werd teruggerestaureerd de Oudekerksbrug was een houten brug en werd pas laat 20e eeuw omgebouwd tot welfbrug ("architectonische leugen").

Bekende bewoners Op nr. 30 woonde de zeehandelaar Lambert van Tweenhuysen, oprichter van de Noordsche Compagnie. Op nr. 197 woonde van 1876 tot 1879 de arts Aletta Jacobs Op nr. 226 woonde en werkte van 1880 tot 1903 de Hoornse architect Adrianus Bleijs. Op huidig nr. 244 woonde van 1602 tot 1618 de blijspelschrijver Gerbrand Adriaensz. Bredero.

Wetenswaardigheden De Oudezijds Voorburgwal staat afgebeeld op de ruitenaas van het standaard kaartspel met Nederlands beeld.

Afbeeldingen

Zie ook Lijst van rijksmonumenten aan de Oudezijds Voorburgwal Blaauwlakenblok

Externe links Overzicht Oudezijds Voorburgwal even zijde - Amsterdamsegrachtenhuizen.info (gearchiveerd) Overzicht Oudezijds Voorburgwal oneven zijde - Amsterdamsegrachtenhuizen.info (gearchiveerd)

Categorie:Straat in Amsterdam-Centrum Categorie:Gracht in Amsterdam