thumb|De annunciatie, 1552 Pieter Jansz. Pourbus, Poerbus of Poerbusse (Gouda, circa 1523 – Brugge, 30 januari 1584) was een Nederlands-Vlaams kunstschilder, beeldhouwer, tekenaar en cartograaf.
Levensloop Hij vestigde zich al op jonge leeftijd in Brugge en trouwde daar de dochter van zijn leermeester Lanceloot Blondeel. Zelf was hij de leermeester van zijn zoon Frans Pourbus de Oudere en zijn kleinzoon Frans Pourbus de Jongere.
Werk De werken van Pourbus en zijn leermeester Blondeel behoren tot het maniërisme. Veel van zijn werken bevinden zich in het Groeningemuseum te Brugge. Het Museum Gouda bezit enkele werken van hem, waaronder een luik met de annunciatie.
Historicus Ignatius Walvis beschrijft het schilderij met St. Hubrecht dat de schilder voor de Sint-Janskerk in Gouda vervaardigde. Het werk is na de reformatie in Delft terechtgekomen en ook door Karel van Mander beschreven. Ook in de Sint-Jakobskerk, de Onze-Lieve-Vrouwekerk en de Sint-Gilliskerk in Brugge zijn werken van hem te bezichtigen.
Cartograaf Hij verwierf niet alleen betekenis als schilder, maar was ook een verdienstelijk cartograaf en landmeter. Hij kreeg tijdens zijn carrière minstens 27 opdrachten om kaarten te maken. Vaak gebeurde dit in het kader van conflicten tussen territoriale entiteiten. Zo kreeg Pourbus in 1561 de opdracht van het Brugse Vrije om een geschilderde kaart te maken van het Brugse Vrije. Dit gebeurde na de beëindiging van een lang aanslepend territoriaal dispuut tussen het Brugse Vrije en Watervliet. Dit olieverfschilderij op doek mat oorspronkelijk 620 op 335 cm en werd afgeleverd in 1571.MMMV, Pieter Pourbus als cartograaf, 't Pallieterke, 29 december 2022
Afbeeldingen
Werken van Pourbus thumb|Epitaafschilderij voor Zeghere van Male en zijn gezin (1578), door Pieter Pourbus de Oude (Sint-Jakobskerk, Brugge) 1545: De Zeven Blijdschappen van Maria (Doornik, kathedraal Notre-Dame) 1551: Het Laatste Oordeel (Brugge, Groeningemuseum) 1552: Luik met Annunciatie (Gouda, Museum Gouda) 1556: Confrerie van het Heilig Bloed (2 luiken), Brugge (Museum van de Edele Confrerie van het Heilig Bloed) 1556: Van Belle-triptiek (Brugge, St.-Jacobskerk) 1559: Triptiek van Sacraments-broederschap van de Sint-Salvatorskerk 1561-1571: Heraldische kaart van het Brugse Vrije 1562: Het Laatste Avondmaal 1564: Veelluik van de abdij van Hemelsdaele (Brugge, St. Gilliskerk) 1570: Triptiek met de Kruisafneming voor 1572: Doop van de Heilige Eustachius 1571: Fragment van de Grote Kaart van het Brugse Vrije (Brugge, Stadsarchief) 1574: Damhouder-triptiek (Brugge, Onze-Lieve-Vrouwekerk) 1578: Epitaafschilderij van Zeghere van Male 1580: Plan van de Duinenabdij
Portretten thumb|Pieter Pourbus.Portret van een jonge edelvrouw.ondertekend en gedateerd 1554.privécollectieminiatuur|Portret van een man (Dominicus Lampsonius?), 1565, The Phoebus Foundation
1551: Portretten van Jan van Eyewerve en Jacquemyne Buuck 1554: Portret van een jonge edelvrouw 1555: Portret van J. van den Heede 1555: Portret van een jonge geestelijke 1558: Portretten van Pieter Dominicle en Livina van der Beke 1560: Portretten van Christoffel Ghuys en Elisabeth van Male 1565: Portret van een zesentwintigjarige vrouw 1565: Portret van Jacob Reyvaert (?) 1565: Portret van een man (Dominicus Lampsonius?) (The Phoebus Foundation) 1565-1570: Portretten van Remigius Ommejaghere en Petronella Heve en kinderen 1568: Portretten van Juan Lopez Gallo en zijn zonen 1567: Portret van François van der Straten 1573: Portretten van Anselmus de Boodt, echtgenote Johanna Voet en kinderen 1574: Portret van Christian van der Goes, schout van Delft 1575: Portret van lid van de familie Busdin 1583: Portret van Jacob van der Gheenste (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten)
Tentoonstellingen Van 13 oktober 2017 tot 22 januari 2018 organiseerde het Groeningemuseum in Brugge de tentoonstelling Pieter Pourbus en de vergeten meesters. Daarna organiseerde het Museum Gouda van 17 februari 2018 tot 17 juni 2018 de tentoonstelling Pieter Pourbus. Meester-schilder uit Gouda. Ter gelegenheid van deze tentoonstelling verscheen een gelijknamige publicatie. Voor Nederland was dit de eerste maal dat het werk van Pourbus tentoongesteld werd. In 2022-2023 was er een tentoonstelling over het cartografisch werk (Pieter Pourbus, Master of Maps) in het Groeningemuseum in Brugge. Hier werden alle zeven bewaard gebleven kaarten van Pourbus getoond.
Literatuur Paul HUVENNE, Pieter Pourbus 1524-1584, Gemeentekrediet, Brugge, 1984, 335 blz. Maximiliaan P. J. MARTENS en Paul HUVENNE (olv), Van Memling tot Pourbus. Brugge en de Renaissance, 2 delen. Ludion/Stichting Kunstboek, Brugge/Gent, 1998, 320 blz (dl. 1) en 256 blz (dl.2). Vergeten meesters. Pieter Pourbus en de Brugse schilderkunst 1525-1625, Catalogus, Snoeck Publishers, 2017. Hanna DE VOS, Pieter Pourbus en de vergeten meesters, in: Brugge die Scone, 2017. Paul ABELS [et al.], Pieter Pourbus. Meester-schilder uit Gouda/Master painter of Gouda, Gouda, 2018. Ludo VANDAMME, Pieter Pourbus en de stadsversterkingen van Brugge, in: Biekorf, 2010.
Varia In Brugge werd in 1900 de Koeisteertstraat omgedoopt in Pieter Pourbusstraat. In Gouda werd in 1960 de Pieter Pourbusstraat naar hem vernoemd. Ook in Antwerpen en Koksijde is een straat naar de kunstenaar vernoemd.
Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Zuid-Nederlands kunstschilder (voor 1830) Categorie:Zuid-Nederlands cartograaf (voor 1830) Categorie:Zuid-Nederlands beeldhouwer (voor 1830) Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 16e eeuw Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw Categorie:16e-eeuws kunstenaar