Bachelor is een graad die personen kunnen behalen na het met goed gevolg afronden van een opleiding aan een instelling voor hoger onderwijs; in Vlaanderen en Nederland is dat een hogeschool (professionele bachelor) of universiteit (academische bachelor).
Bij een hogeschool betreft het een beroepsgerichte opleiding en bij een universiteit een academische opleiding waar de student de basiskennis leert over een vakgebied. Het is in Vlaanderen en Nederland gebruikelijk na een academische bachelor de opleiding te voltooien met een masterprogramma. In bijvoorbeeld de Verenigde Staten en andere Engelstalige landen is dit minder vanzelfsprekend.
In Nederland kan men na afronden van veel opleidingen in zowel het hoger beroepsonderwijs als in het wetenschappelijk onderwijs achter de naam eenzelfde aanduiding voor de graad voeren, bijvoorbeeld BA, MSc of LLB. Men ziet aan deze graad-aanduidingen niet of iemand op hbo- of op wo-niveau is opgeleid. Alleen de master-opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs geven in Nederland het recht de titel ingenieur (ir.) te voeren na een masteropleiding op het gebied van landbouw en natuurlijke omgeving of techniek; de titel meester (mr.) na een masteropleiding op het gebied van het recht of de titel doctorandus (drs.) bij alle overige wo-masteropleidingen.
Geschiedenis Bachelor is een term die oorspronkelijk afstamt van het Latijnse woord baccalarius (9e eeuw). De betekenis hiervan was destijds "iemand van nobele of gegoede afkomst met een sociale of maatschappelijke status die niet al te hoog is maar ook niet de allerlaagste". Aangezien dit vaak jonge mensen betrof verbreidde de betekenis van het woord zich ook uit naar een ongetrouwde man of vrouw. De universiteiten gaven het Latijnse woord een eigen betekenis. Zo werd in de 13e eeuw voor het eerst de laagste universitaire graad aangeduid met de term baccalaureatus. Waarschijnlijk is deze term een samenvoeging van de Latijnse termen baccalarius en laureatus (wat gelauwerde betekent). In het Engels maakte men hier weer bachelor van. In tegenstelling tot de Engelstalige landen was de graad in Nederland (en Vlaanderen) geheel in onbruik geraakt. In Nederland en Vlaanderen bestond er een gelijkwaardige titel kandidaat voor de eerste graad aan de universiteit (2 of 3 jaar studie). Na 1980 werd deze in Nederland vervangen in propedeuse (1e jaar), terwijl in Vlaanderen de naam "kandidaturen" (2 of 3 jaar) bleef bestaan.
Titel baccalaureus Vóór de invoering van de bachelor-masterstructuur (BaMa) kende men in Nederland na een afgeronde vierjarige hbo-studie ook de titel van baccalaureus (bc) en tot begin jaren 1970 in het universitair onderwijs bij bepaalde vijfjarige studies die men (verkort) na 4 jaar afsloot met een zogeheten baccalaureaats-examen (bacc).
Bolognaverklaring In 1999 werd door 29 Europese landen de zogenaamde Bolognaverklaring ondertekend met de intentie een gezamenlijke Europese hogeronderwijsruimte te creëren. De praktische uitkomst hiervan was de geleidelijke invoering van de bachelor-masterstructuur BaMa in Nederland en Vlaanderen. Op die manier streefde men na de verschillende hogeronderwijsopleidingen in de deelnemende Europese landen op elkaar af te stemmen. Als gevolg van invoering van de BaMa is de graad "bachelor" gebruikelijk geworden.
Accreditatie bacheloropleidingen Alle Nederlandse en Vlaamse opleidingen dienen geaccrediteerd te zijn door de daarvoor wettelijk verantwoordelijke instantie, de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO).
In Nederland is er in de aanvangsjaren van het bachelor-masterprogramma een wildgroei aan bacheloropleidingen ontstaan waarvan niet alle ook daadwerkelijk recht gaven tot de graad hbo-bachelor. Nederlandse bacheloropleidingen die geaccrediteerd én erkend zijn door de overheid staan geregistreerd in de Centraal Register Opleidingen Hoger Onderwijs (CROHO) van de Dienst Uitvoering Onderwijs.
In Vlaanderen heeft de overheid strikt vastgelegd welke instellingen welke onderwijsbevoegdheid hebben. Bovendien mogen de instellingen deze opleidingen enkel blijven aanbieden indien zij op regelmatige tijdstippen een kwaliteitsevaluatie ondergaan en dan een accreditatie van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie verkrijgen. Accreditatie resulteert in de registratie van de opleiding in het Hogeronderwijsregister. Alleen de Bacheloropleidingen die voorkomen in dit register worden erkend door de Vlaamse overheid en mogen de graad van bachelor afleveren.
Academische bachelor Een academische bachelor wordt in Nederland een 'wo-bachelor' en in Vlaanderen een 'academisch gerichte' of 'academische bachelor' genoemd. De studieduur van zo'n academische bacheloropleiding is in Nederland en Vlaanderen 180 studiepunten of drie jaar. Na afronding van deze bacheloropleiding volgt men in de regel een (academische) masteropleiding.
Een professionele bachelor wordt in Nederland een 'hbo-bachelor' en in Vlaanderen een 'professioneel gerichte' of 'professionele bachelor' (vroeger: regent) genoemd. De studieduur in Nederland houdt in principe 240 studiepunten of vier jaar in, hoewel er via dispensaties in sommige gevallen studieduurverkorting van 60 studiepunten of één jaar wordt aangeboden. Het laatste kan het geval zijn als de student bijvoorbeeld een vwo-diploma, mbo-diploma, veel werkervaring heeft of de studie combineert met werk. De studieduur in Vlaanderen houdt in principe 180 studiepunten of drie jaar in.
Academische bacheloropledingen zijn de reguliere en wetenschappelijk georiënteerde bacheloropleidingen aan de universiteiten en, in associatie met een universiteit, aan de hogescholen in Vlaanderen. De student krijgt er een brede academische basisopleiding, met als bedoeling zich voor te bereiden op de te vervolgen en aansluitende academische masteropleiding.
In Nederland worden alleen degenen met een vwo, hbo-diploma of, eventueel met toegangseisen, een hbo-propedeuseVoorlichtingspagina bacheloropeleidingen Erasmus Universiteit Rotterdam toegelaten tot het volgen van een academische bacheloropleiding. In Vlaanderen is iedereen die houder is van een diploma secundair onderwijs vrij om aan een academische bacheloropleiding te beginnen.
Ter verduidelijking, en om onderscheid te kunnen maken met de professionele bachelor, worden er bij academische bachelors de internationaal herkenbare specificaties of Arts, of Science en of Laws gebruikt. Sinds 2014 zijn in Nederland ook Hogescholen gerechtigd om de titel BSc (Bachelor of Science) te verlenen, mits de opleiding is geaccrediteerd door NVAO.
In Vlaanderen bepaalt het Besluit van de Vlaamse Regering van 8 juli 2011 welke academische bachelors van deze specificaties gebruik mogen maken.
Afkorting Graad Omschrijving BA Bachelor of Arts Voor wo-studies in de geesteswetenschappen.BScBachelor of ScienceVoor wo- en bepaalde hbo-studies in toegepaste, exacte of sociale wetenschappen.LLBBachelor of LawsVoor de wo-basisopleiding in rechten aan een universiteit.Zie de Regeling titulatuur hoger onderwijs, artikel 1.
Professionele bachelor Een professionele bachelor wordt in Nederland een 'hbo-bachelor' en in Vlaanderen een 'professioneel gerichte' of 'professionele bachelor' (vroeger: regent) genoemd. De studieduur in Nederland houdt in principe 240 studiepunten of vier jaar in, hoewel er via dispensaties in sommige gevallen studieduurverkorting van 60 studiepunten of één jaar wordt aangeboden. Het laatste kan het geval zijn als de student bijvoorbeeld een vwo-diploma, mbo-diploma, veel werkervaring heeft of de studie combineert met werk. De studieduur in Vlaanderen houdt in principe 180 studiepunten of drie jaar in. De professionele bachelor is een volledig afgeronde beroepsgerichte opleiding met als bedoeling uit te stromen naar de arbeidsmarkt. Wel kan men nog één jaar (60 studiepunten) een bachelor na bachelor volgen voor een bijkomende vorming of specialisatie. De professionele bacheloropleidingen worden aangeboden door hogescholen. In Nederland duurt deze meestal 240 studiepunten (ECTS) of vier jaar omdat men in Nederland kan starten na 5 jaar havo of mbo als vooropleiding. In Vlaanderen duurt een Bachelor meestal drie jaar, (180 studiepunten). De bachelor in de verpleegkunde duurt vanaf het schooljaar 2016-2017 bijvoorbeeld 4 jaar of 240 studiepunten. Het secundair onderwijs in Vlaanderen duurt immers zes jaar: aso, tso, kso of zeven jaar voor het bso.
Vlaanderen In tegenstelling tot de academische bachelors heeft de Vlaamse overheid het hier echter niet nodig geacht om achter professionele bachelorgraden eveneens Engelstalige specificaties toe te voegen. Als "specificatie" wordt achter deze graad simpelweg de Nederlandstalige naam van een opleiding of specialisme toegevoegd (bijvoorbeeld Bachelor in het onderwijs, Bachelor in het bedrijfsmanagement, Bachelor in de elektromechanica etc.). Binnen deze opleiding kan de school nog differentiëren naar afstudeerrichting, maar dit is niet officieel, en wordt niet op het diploma vermeld.
De verschillende Bacheloropleidingen in Vlaanderen waren:
Studiegebied architectuur: Graad Omschrijving Bachelor in de architectuur-assistentieOpleiding tot architectuur-assistentBachelor in de interieurvormgevingOpleiding tot interieurvormgever of binnenhuisarchitectBachelor in de landschaps- en tuinarchitectuurOpleiding tot tuin- en landschapsarchitect
Studiegebied Audiovisuele en beeldende kunsten: Graad Omschrijving Bachelor in de beeldende vormgevingOpleiding tot kunstenaar
Studiegebied biotechniek: Graad Omschrijving Bachelor in de agro- en biotechnologieOpleiding in de dierenzorg, landbouw, tuinbouw,Groenmanagement of biotechnische wetenschappen
Studiegebied gezondheidszorg: Graad Omschrijving Bachelor in de bewegingstechnologieOpleiding tot bewegingstechnoloogBachelor in de biomedische laboratoriumtechnologieOpleiding tot laborant in de biomedische wetenschappenBachelor in de ergotherapieOpleiding tot ergotherapeutBachelor in de logopedie en de audiologieOpleiding tot logopedistBachelor in de medische beeldvormingOpleiding tot technoloog medische beeldvormingBachelor in de optiek en optometrieOpleiding tot optometristBachelor in de orthopedieOpleiding tot orthopeedBachelor in de podologieOpleiding tot podoloogBachelor in de voedings- en dieetkundeOpleiding tot voedingsdeskundige of diëtistBachelor in de verpleegkundeOpleiding tot verpleegkundigeBachelor in de vroedkundeOpleiding tot verloskundige, vroedkundige of vroedvrouwBachelor Sport en BewegenOpleiding tot bewegingsdeskundige
Studiegebied management, handelswetenschappen en bedrijfskunde: Graad Omschrijving Bachelor in het bedrijfsmanagementOpleiding tot bedrijfsmanager Bachelor in de bestuurskunde en het publiek managementOpleiding tot publiek manager voor de (semi)publieke sector en bestuurskundigeBachelor in de communicatiemanagementOpleiding tot communicatiemanagerBachelor in het hotelmanagementOpleiding tot hotelmanagerBachelor in het informatiemanagement en informatiesysteemOpleiding tot informatiemanagerBachelor in de journalistiekOpleiding tot journalistBachelor in de netwerkeconomieOpleiding tot netwerkeconoomBachelor in het office managementOpleiding tot officemanagerBachelor in het retailmanagementOpleiding tot retailmanagerBachelor in de toegepaste informaticaOpleiding tot Computerwetenschapper of IT-erBachelor in het toerisme en recreatiemanagementOpleiding voor carrière in de reisindustrie of de toeristisch-recreatieve sector
Studiegebied industriële wetenschappen en technologie, en nautische wetenschappen: Bachelor in de audiovisuele technieken: assistentie Bachelor in de audiovisuele technieken: beeld-geluid-montage Bachelor in de audiovisuele technieken: film, TV en video Bachelor in de audiovisuele technieken: fotografie Bachelor in de autotechnologie Bachelor in de bouw Bachelor in de chemie Bachelor in de elektromechanica Bachelor in de elektronica-ICT Bachelor in de verpakkingstechnologie Bachelor in de elektrotechniek