Slowakije of SlovakijeVolgens de Nederlandse Taalunie is Slowakije gebruikelijker in Nederland en Slovakije gebruikelijker in Vlaanderen. Zie ook Buitenlandse Aardrijkskundige Namen, Nederlandse Taalunie en Slovakije, Team Taaladvies. (Slowaaks: Slovensko), officieel de Slowaakse of Slovaakse Republiek (Slowaaks: Slovenská Republika), is een land in Centraal-Europa. De hoofdstad en grootste stad van het land is Bratislava. In totaal telt Slowakije ongeveer 5,4 miljoen inwoners en heeft een oppervlakte van 49.036 km². Slowakije wordt begrensd door Oostenrijk in het westen, Tsjechië in het noordwesten, Polen in het noorden, Hongarije in het zuiden en Oekraïne in het oosten.
Het gebied van het huidige Slowakije maakte gedurende bijna een millennium deel uit van het Koninkrijk Hongarije en later van Oostenrijk-Hongarije. Van 1918 tot de vreedzame deling van Tsjecho-Slowakije en de onafhankelijkheidsverklaring op 1 januari 1993 vormde Slowakije het oostelijke deel van die staat. Slowakije is lid van de Visegrádgroep, de Verenigde Naties, de Europese Unie, de eurozone en de NAVO.
Geschiedenis
De eerste Westelijke Slaven kwamen aan in Slowakije vanaf de 5de eeuw en vormden hun eerste rijk in de 7de eeuw. In de 9de eeuw vormden de Slowaken samen met andere Slavische volkeren het Groot-Moravische Rijk, dat een groot deel van Centraal-Europa innam. Rond het jaar 1000 viel Groot-Moravië uiteen en kwam het grondgebied van het huidige Slowakije in de handen van het Koninkrijk Hongarije. In 1526 werd Boedapest ingenomen door het Ottomaanse Rijk en werd Bratislava tot 1723 de hoofdstad van Hongarije. De emancipatie van het Slowaakse volk begon in de eerste helft van de 19de eeuw, onder leiding van Ľudovít Štúr. In 1867, na de Ausgleich, werd Slowakije binnen het Koninkrijk Hongarije deel van de Oostenrijk-Hongaarse dubbelmonarchie. Door het Verdrag van Trianon, aan het einde van de Eerste Wereldoorlog, werd Slowakije deel van de Eerste Tsjecho-Slowaakse Republiek. Van 1939 tot 1945 was de Slowaakse Republiek, onder leiding van Jozef Tiso, een fascistische vazalstaat van nazi-Duitsland. In 1945 werd Slowakije, na de Slowaakse Nationale Opstand, bevrijd door het Rode Leger van de Sovjet-Unie en verschillende partizanenlegers. Van 1948 tot 1990 was het onderdeel van de communistische Tsjecho-Slowaakse Socialistische Republiek. Na de vreedzame Fluwelen Revolutie, het Tsjecho-Slowaakse democratiseringsproces, en de val van het communisme, werd de Tsjechische en Slowaakse Federale Republiek gevormd. Twee jaar later, op 1 januari 1993, viel Tsjecho-Slowakije vreedzaam uiteen in de Tsjechische Republiek en de Slowaakse Republiek.
Sinds de Vijfde uitbreiding van de Europese Unie op 1 mei 2004, is Slowakije lid van de Europese Unie. Een maand eerder, op 29 maart 2004, trad Slowakije toe tot de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO). Op 21 december 2007 trad Slowakije toe tot de Schengenzone, wat vrij verkeer mogelijk maakt tussen Slowakije en zijn buurlanden, met uitzondering van Oekraïne. Tevens trad het land in 2009 toe tot de eurozone.
Geografie thumb|links|De Hoge Tatra Slowakije bestaat voor het grootste gedeelte uit berggebieden, die allemaal deel uitmaken van de Beskiden en de Karpaten. Alleen in het zuidwestelijke deel en in het uiterste zuidoosten zijn er laaggelegen gebieden, die tot de Pannonische Vlakte behoren.
De berggebieden kunnen ruwweg in twee groepen verdeeld worden: die ten noorden van de vallei van de rivieren de Váh en de Hornád, en het gebied ten zuiden daarvan. Ten noorden ervan bevinden zich, van west naar oost: de Kleine Karpaten (op de grens met Tsjechië), (deels) de Kleine Fatra, de Tatra (op de grens met Polen), die weer wordt onderverdeeld in de Westelijke, Hoge en de Belianske Tatra. Ten zuiden van de vallei bevinden zich (deels) de Grote Fatra, Lage Tatra en het Slowaaks Ertsgebergte. In veel berggebieden bevinden zich populaire wintersportgebieden, vooral in de Hoge Tatra. In dit laatste gebergte bevindt zich ook de hoogste berg van Slowakije, de Gerlachovský štít (2.655 m), en de Kriváň, die voor Slowakije een belangrijke symbolische betekenis heeft.
Het land telt 9 nationale parken en 14 beschermde landschapsgebieden (CHKO).
De belangrijkste rivieren zijn de Donau, de Kleine Donau, de Váh, de Hron en de Hornád, alsmede de bronrivieren van de Bodrog in het zuidoosten.
Slowakije is een binnenstaat. De totale lengte van de landsgrenzen bedraagt 1.524 kilometer. Daarvan is 97 kilometer, de grens met Oekraïne, tevens de buitengrens van de Europese Unie. De overige landsgrenzen betreffen Oostenrijk (91 km), Tsjechië (215 km), Hongarije (677 km) en Polen (444 km). Door de Verdragen van Schengen is vrij verkeer mogelijk over alle landsgrenzen, met uitzondering van Oekraïne.
Klimaat Het klimaat heeft een sterk continentaal karakter met warme zomers en koude winters. In de bergen is het over het algemeen koeler. In januari is in Bratislava de gemiddelde temperatuur overdag -3 tot 2 °C en in juli 16 tot 34 °C.
De neerslag varieert sterk. In de beide Tatragebergtes komt neerslag tot 1.800 mm voor, in Bratislava gemiddeld 611 mm. De zomermaanden zijn het natst. De droogste periode is van januari tot en met april met een gemiddelde van 39-43 mm regen.
Steden
thumb|Bratislava is zowel de hoofdstad als grootste stad van Slowakije. thumb|Košice, in het oosten van Slowakije, is de tweede stad naar inwonertal. Bratislava is de hoofdstad en heeft 432.801 inwoners (31 oktober 2010).
De grootste steden zijn: Stad Kraj (regio) Inwoners (31-12-2004)Banská BystricaBanskobystrický kraj 81.704 Bratislava Bratislavský kraj428.672 Košice Košický kraj 235.006MartinŽilinský kraj 59.449NitraNitriansky kraj 85.742Nové ZámkyNitriansky kraj 41.469PopradPrešovský kraj 55.404Považská BystricaTrenčiansky kraj 42.320 Prešov Prešovský kraj 91.767 Prievidza Trenčiansky kraj 51.596TrenčínTrenčiansky kraj 56.850TrnavaTrnavský kraj 69.140ŽilinaŽilinský kraj 85.268 Zvolen Banskobystrický kraj 43.272
Demografie
thumb|Taalsituatie in Slowakije volgens Census van 2011.
In de volkstelling van 2001 werd het inwoneraantal van 5.379.455 geteld. In 2011 was de bevolking ongeveer op een gelijk niveau als in 2001. Met een geboortecijfer van 1,3 kinderen per vrouw heeft Slowakije een van de laagste geboortecijfers van Europa.
De officiële taal is Slowaaks. Deze taal wordt door 83,9% van de bevolking gesproken. De belangrijkste minderheidstalen zijn Hongaars (10,6%), Romani (1,8%), Oekraïens of Roetheens (1%). In het zuiden vormt het Hongaars van de Hongaarse minderheid in Slowakije de algemene omgangstaal. In gemeenten waar meer dan 20% van de bevolking behoort tot de Hongaarse minderheid, is het Hongaars een co-officiële taal.
De meerderheid van de bevolking (68,9 %) is katholiek. Trnava is een aartsbisdom. Verder zijn van de Slowaken 13,7 % atheïst, 6,9 % luthers, 4,1 % Grieks-katholiek (of Oosters-orthodox), 2,2 % niet bekend en 2 % zijn gereformeerd.
Politiek en bestuur thumb|links|De Nationale Raad van de Slowaakse Republiek, het nationale parlement, zetelt in de hoofdstad Bratislava. Slowakije is een parlementaire republiek met een meerpartijenstelsel. De president (sinds 2019 Zuzana Čaputová) is het staatshoofd en wordt direct gekozen voor een termijn van vijf jaar. De voornaamste macht ligt echter bij de regering, geleid door de minister-president (sinds 2023 Robert Fico). Het Slowaakse parlement, voluit de Nationale Raad van de Slowaakse Republiek, bestaat uit één enkele kamer met 150 leden, die volgens een systeem van evenredige vertegenwoordiging worden gekozen voor een termijn van vier jaar.
Tot de dominante politieke partijen in Slowakije behoren OĽaNO, SMER - sociálna demokracia, de Christendemocratische beweging (KDH), Vrijheid en Solidariteit (SaS), Most-Híd (Brug, Partij van Hongaren en Slowaken in Slowakije), de Slowaakse Nationale Partij (SNS) en SMK-MKP (Hongaarse coalitiepartij). Voormalige partijen zijn onder meer de Agrarische Partij, de Partij van de Slowaakse Wedergeboorte en de Slowaakse Vrijheidspartij.
Slowakije werd in 2004 lid van de Europese Unie en trad in 2009 toe tot de eurozone. Binnen Europa is het tevens deel van de Schengenzone, aangesloten bij de Raad van Europa en lid van de Centraal-Europese Visegrádgroep, die samenwerking tussen Tsjechië, Hongarije, Polen en Slowakije bevordert. Slowakije is internationaal onder meer vertegenwoordigd in de Verenigde Naties, de NAVO, de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO/OECD).
Bestuurlijke indeling
Slowakije bestaat uit acht regio's (kraj).
Parlementsverkiezingen De recentste Slowaakse parlementsverkiezingen vonden plaats in september 2023. De uitslag en de zetelverdeling waren als volgt: Naam Leider Resultaat in procenten Aantal zetels Rol in parlement SMER - sociálna demokracia Robert Fico 22,9% 42 Regeringspartij Progressief Slowakije Michal Šimečka 18% 32 Oppositiepartij HLAS – sociálna demokracia Peter Pellegrini 14,7% 27 Regeringspartij OĽaNO a priatelia Igor Matovič 8,9% 16 Oppositiepartij Christendemocratische beweging (KDH) Milan Majerský 6,8% 12 Oppositiepartij Vrijheid en Solidariteit (SaS) Richard Sulík 6,3% 11 Oppositiepartij Slowaakse Nationale Partij Andrej Danko 5,6% 10 Regeringspartij Republika Milan Uhrík 4,7% 0 Kiesdrempel niet gehaald Szövetség-Aliancia Krisztián Forró 4,4% 0 Kiesdrempel niet gehaald Democraten Eduard Heger 2,9% 0 Kiesdrempel niet gehaald Sme Rodina Boris Kollár 2,2% 0 Kiesdrempel niet gehaald Volkspartij Ons Slowakije (ĽSNS) Marian Kotleba 0,8% 0 Kiesdrempel niet gehaald Communistische Partij van Slowakije (KSS) Jozef Hrdlička 0,3% 0 Kiesdrempel niet gehaald Modrí, Most–Híd Mikuláš Dzurinda 0,3% 0 Kiesdrempel niet gehaald
Erfgoed Slowakije telt zeven inschrijvingen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.
Munteenheid Vanaf 1993, toen Slowakije een zelfstandig land werd, was de Slowaakse kroon de munteenheid. Vanaf 2009, vijf jaar na de toetreding tot de EU, werd in Slowakije de euro ingevoerd als officieel betaalmiddel.
Zie ook Slowakije van A tot Z
Externe links Website van de Slowaakse regering Slovakia.org