Het FIFA wereldkampioenschap voetbal 1990 was de veertiende editie van een internationaal voetbaltoernooi tussen de nationale mannenteams van landen die aangesloten zijn bij de FIFA. De eindronde van het evenement werd gespeeld in Italië van 8 juni tot en met 8 juli.
Kameroen zorgde tijdens dit toernooi voor een tropische verrassing. De Ontembare Leeuwen versloegen favoriet Argentinië in de eerste ronde, en werden pas in de kwartfinales na verlengingen door Engeland uitgeschakeld. Voor Nederland was het geen goed WK. De hooggespannen verwachtingen na het winnen van het Europees Kampioenschap werden niet waargemaakt: Oranje wist geen enkele wedstrijd te winnen, en werd in de achtste finales met 2-1 uitgeschakeld door de latere wereldkampioen West-Duitsland. Deze wedstrijd werd bovendien overschaduwd door een spuugincident tussen Frank Rijkaard en Rudi Völler, waarna beiden met een rode kaart van het veld werden gestuurd. België won in de eerste ronde twee wedstrijden, maar werd in de achtste finales uitgeschakeld door Engeland in de allerlaatste minuut van de verlengingen.
Sportief was het toernooi geen succes, er werd over het algemeen veel te hard en te defensief gevoetbald. Er werden zestien rode kaarten uitgedeeld (vorig WK acht) en het doelpuntengemiddelde is tot op het heden het laagste aantal van alle WK's. Illustratief was het spel in de finale, waar voor de eerste keer in een finale een speler uit het veld werd gestuurd en voor de eerste keer een land geen doelpunt maakte. Liefst zeven van de acht wedstrijden vanaf de kwartfinales werd beslist door een strafschoppenserie of een strafschop in de wedstrijd. Na het toernooi nam de FIFA maatregelen: bij een overwinning kreeg de winnaar voortaan drie in plaats van twee punten, de doelman mocht de bal niet meer rapen, wanneer werd teruggespeeld en de buitenspelval werd aangepast ten gunste van de aanvaller.
Kwalificatie
FIFA-lidConfederatieBesteprestatie CONMEBOL Titelverdediger 10 5 1930 1986 2 Wereldkampioen CONMEBOL Winnaar groep 1 9 2 1930 1986 2 Wereldkampioen CONMEBOL Winnaar groep 3 14 14 1930 1986 3 WereldkampioenCONCACAFEerste finalegroep1e1n.v.t.n.v.t.n.v.t.n.v.t.CONCACAFTweede finalegroep4e1193019500DerdeUEFA Gastland 12e 8 1934 1986 3 WinnaarUEFA Winnaar groep 1 5e 1 1930 1970 0 GroepsfaseUEFA Winnaar groep 2 8e 1 1934 1978 0 TweedeUEFA Tweede groep 2 9e 3 1950 1986 1 WinnaarUEFA Winnaar groep 3 7e 3 1958 1986 0 VierdeUEFA Tweede groep 3 6e 1 1934 1982 0 DerdeUEFA Winnaar groep 4 4e 1 1934 1978 0 TweedeUEFA Tweede groep 4 12e 10 1934 1986 2 WinnaarUEFA Winnaar groep 5 8e 1 1930 1982 0 VierdeUEFA Tweede groep 5 7e 5 1954 1986 0 GroepsfaseUEFA Winnaar groep 6 8e 4 1934 1986 0 VierdeUEFA Tweede groep 6 1e 1 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.UEFA Winnaar groep 7 8e 3 1930 1986 0 VierdeUEFA Tweede groep 7 8e 1 1934 1982 0 Tweede CAF Winnaar 1 2e 1 1934 1934 0 Eerste ronde CAF Winnaar 2 2e 2 1982 1982 0 KwartfinaleAFCEerste finaleronde3e2195419860GroepsfaseAFCTweede finaleronde1e1n.v.t.n.v.t.n.v.t.n.v.t. CONMEBOL Intercontinentale play-off(CONMEBOL–OFC) 2 1 1962 1962 0 Groepsfase
Speelsteden Bari Genua Cagliari Bologna Stadio San Nicola Stadio Luigi Ferraris Stadio Sant'Elia Stadio Renato Dall'Ara Capaciteit: 58.270 Capaciteit: 44.800 Capaciteit: 44.200 Capaciteit: 39.800 200px 200px 200px 200px Napels Rome Stadio San Paolo Olympisch Stadion Capaciteit: 83.311 Capaciteit: 81.200 200px 200px Udine Verona Stadio Friuli Stadio Marc'Antonio Bentegodi Capaciteit: 40.632 Capaciteit: 43.216 200px 200px Turijn Milaan Palermo Florence Stadio delle Alpi Stadio Giuseppe Meazza Stadio Della Favorita Stadio Communale Capaciteit: 71.362 Capaciteit: 83.407 Capaciteit: 42.311 Capaciteit: 49.000 200px 200px 200px 200px
Scheidsrechters Naam Geboren Duels 07/09/1944 4 10 0 0 02/06/1951 3 8 0 2 08/02/1943 3 10 0 1 10/01/1947 3 14 0 1 13/07/1947 3 5 0 2 11/07/1950 3 9 0 1 21/05/1951 3 12 0 2 23/10/1945 3 10 0 3 04/06/1941 2 7 1 0 13/10/1943 2 6 0 1 01/05/1960 2 1 0 0 28/02/1947 2 6 0 0 25/07/1948 2 7 0 0 21/03/1943 1 1 0 0 08/12/1954 1 7 0 1 29/10/1945 1 2 0 0 04/03/1942 1 2 0 0 13/02/1943 1 5 0 1 02/11/1945 1 3 0 0 12/08/1949 1 4 0 0 14/11/1946 1 2 0 0 23/10/1943 1 1 0 0 05/11/1948 1 3 0 0 14/10/1943 1 5 0 0 29/03/1955 1 3 0 0 04/01/1952 1 2 0 0 05/08/1947 1 4 0 1 16/04/1944 1 2 0 0Totaal50 151 1 16
Loting De loting voor het wereldkampioenschap vond plaats op 9 december 1989 in het Palazzetto dello Sport in Rome. Twee dagen eerder maakte de FIFA de zes geplaatste landen bekend: gastland Italië, titelhouder Argentinië, Brazilië, West-Duitsland, België en Engeland. De plaatsing was gebaseerd op de resultaten van de WK's van 1982 en 1986.
Potten Groepshoofden(gastland en top 6) Pot 1Afrika (CAF), Azië (AFC) en Noord-Amerika (CONCACAF) Pot 2Zuid-Amerika (CONMEBOL) en Europa (UEFA) Pot 3Europa (UEFA) (gastland, A1) (titelhouder, B1) (C1) (D1) (E1) (F1)
Groepen Groep A Groep B Groep C Groep D Groep E Groep F
Groepsfase Groep A Italië was de grote favoriet voor de wereldtitel en ging aanvallend van start tegen Oostenrijk. Veel kansen werden gekeerd of verprutst en vooral aanvaller Andrea Carnevale faalde in de afwerking. Zijn vervanger Salvatore Schillaci scoorde bijna onmiddellijk met een kopgoal na goed doorzetten van Gianluca Vialli, die de ster van het toernooi moest worden. Vialli faalde echter in de volgende wedstrijd door een strafschop te missen tegen de Verenigde Staten. Italië won opnieuw met 1-0 door een doelpunt van Giannini. Maar coach Azeglio Vicini greep in: Vialli en Carnevale werden vervangen door respectievelijk Schillaci en Roberto Baggio. Beide spelers scoorden tegen Tsjecho-Slowakije: het doelpunt van Baggio was een lange dribbel, dat later werd gekozen tot mooiste doelpunt van het toernooi. Tsjecho-Slowakije had pech dat bij een 1-0 stand een kopgoal van de bij Feyenoord spelende Stanislav Griga werd afgekeurd. Tsjecho-Slowakije werd nog wel tweede na makkelijke zeges tegen Oostenrijk en de Verenigde Staten.
Groep B De openingswedstrijd van het toernooi Argentinië tegen Kameroen was een opmerkelijk duel: in de eerste helft toonde Diego Maradona net als vier jaar terug vaak zijn klasse, maar Kameroen bleef op de been vooral dankzij de uitblinkende veteraandoelman Thomas N'Kono. In de tweede helft viel de pijlsnelle Claudio Caniggia bij Argentinië in en Kameroen ging steeds wilder spelen. Er bezeerde zich zelfs een toeschouwer op de tribune bij een wild geschoten bal van een van de Kameroenspelers. Daarna kwamen de momenten van de broertjes Bijik: Kana-Bijik werd uit het veld gestuurd na een zwaar bestrafte overtreding op Caniggia en Oman-Bijik scoorde het winnende doelpunt na een blunder van de Argentijnse doelman Pumpido. In het restant was er veel commotie: Canniggia maakte weer een snelle rush en werd na twee charges overleefd te hebben genadeloos getorpedeerd door Massing: het leverde de tweede rode kaart op. Kameroen kreeg in de slotfase zelfs nog de beste kansen dankzij een verfrissende invalbeurt van de 38-jarige veteraan Roger Milla.
Een dag later won Roemenië ook al verrassend van de Sovjet-Unie. Roemenië miste zijn vedette Gheorghe Hagi door een schorsing, en de Russen waren in het begin sterker, maar door een verkeerde inschatting van doelman Rinat Dasajev scoorde Marius Lăcătuș. Het doelpunt is in Nederland legendarisch geworden door het commentaar van verslaggever Hugo Walker: "Lacatoeeeeeeeeeeeees goal, goal Lacatus". De geprogrammeerd spelende ploeg van de Sovjet-Unie was van slag en Lăcătuș scoorde nog een tweede keer uit een strafschop (na een actie van hemzelf buiten het strafschopgebied).
Argentinië tegen de Sovjet-Unie was meteen een beladen wedstrijd door het slechte begin van beide teams. In het begin van de wedstrijd moest Pumpido meteen vervangen worden na een botsing met een van zijn eigen verdedigers. Reservedoelman Sergio Goycochea moest invallen, terwijl de Sovjet-Unie een hoekschop mocht nemen. In alle consternatie maakte nota bene Maradona daarbij hands, maar dat werd niet gezien door de scheidsrechter. Argentinië won uiteindelijk met 2-0, doordat ze gepassioneerder speelden dan de Russen, die nu zo goed als zeker uitgeschakeld waren.
Kameroen ging door met stunten door met 2-1 van Roemenië te winnen en was daardoor geplaatst voor de tweede ronde. Beide doelpunten werden gemaakt door Roger Milla, die ook indruk maakte met zijn dansjes rond de cornervlag. Argentinië en Roemenië hadden nu genoeg aan een punt om door te gaan naar de tweede ronde en dat gebeurde dan ook in een weer veel te hard duel. De Sovjet-Unie won nog wel duidelijk met 0-4 van Kameroen, maar had helemaal niets aan deze overwinning. Het tijdperk van hun Oekraïense coach Lobanovsky was hiermee ten einde.
Groep C Brazilië was twintig jaar geen wereldkampioen geworden en probeerde dat doel nu te bereiken met een meer verdedigende houding. Coach Lazeroni gebruikte voor de eerste keer in de Braziliaanse verdediging een extra libero. Brazilië won alle drie zijn wedstrijden met één doelpunt verschil vanwege zijn surplus aan kwaliteit, maar de wedstrijden waren niet aangenaam om naar te kijken. Tekenend was dat alleen de aanvallers Careca en Müller wisten te scoren. Romario, spelend voor PSV Eindhoven en terugkomend van een zware blessure, kreeg alleen een kans in de laatste groepswedstrijd tegen Schotland, maar wist zich daarin niet te onderscheiden.
Schotland had een mindere selectie dan de jaren daarvoor, maar had nu eindelijk wel een goede kans om zich te plaatsen voor de tweede ronde. In de eerste wedstrijd tegen Costa Rica ging het echter al mis: de ploeg verloor door een doelpunt van Cayasso na uitstekend combinatievoetbal en door het uitmuntende keeperswerk van Luis Gabelo Conejo. De Schotten vochten voor hun laatste kans en wonnen op vechtlust van Zweden, zodat ze genoeg hadden aan een gelijkspel in hun laatste groepsduel tegen Brazilië om zich te plaatsen voor de achtste finales. In een armoedig duel, waarin Brazilië zich nauwelijks inspande, leek men dat doel eindelijk te verwezenlijken. In de slotfase liet doelman Jim Leighton echter een houdbaar schot van Alemão lopen, en Mūller scoorde in de rebound.
Zweden had nog een kleine kans tegen Costa Rica en stond bij rust met 1-0 voor, maar de Zweden hadden meer kunnen scoren als doelman Conejo niet opnieuw in een bloedvorm was. In de tweede helft viel de snelle Costaricaanse spits Hernán Medford in. Hij zorgde meteen voor paniek in de weinig wendbare Zweedse verdediging en scoorde uiteindelijk het winnende doelpunt, nadat hij ook al met een actie de gelijkmaker had voorbereid. De Zweden gingen af met drie nederlagen: het enige positieve was de doorbraak van de jonge aanvaller Tomas Brolin, die na het WK vertrok naar AC Parma.
Groep D West-Duitsland begon het WK flitsend met een 4-1 overwinning op Joegoslavië. Grote uitblinker was aanvoerder Lothar Matthäus, die het voortouw nam en met twee prima doelpunten indruk maakte. Van Joegoslavië werd vooraf veel verwacht, maar de ploeg had zoals vaker last van te veel individueel talent en zwak keeperswerk. Ook tegen de Verenigde Arabische Emiraten maakten de Duitsers een gedreven indruk en de Arabieren mochten zich prijzen met een 5-1 nederlaag. Khalid Ismail kreeg voor zijn tegentreffer een grote auto als cadeau van de emir. Joegoslavië revancheerde zich tegen een teleurstellend Colombia en de Emiraten en plaatsten zich als tweede voor de achtste finales.