Porgy and Bess is een Engelstalige opera die gecomponeerd is door George Gershwin op een libretto van DuBose Heyward met teksten van DuBose Heyward en Ira Gershwin. De opera is gebaseerd op de roman Porgy van DuBose Heyward uit 1925 en het gelijknamige toneelstuk van Dorothy Hartzell Heyward en DuBose Heyward uit 1927. Het werk wordt algemeen beschouwd als een van de belangrijkste opera’s van de twintigste eeuw en het beste werk van George Gershwin.Willemze, Theo. (1981) Componistenlexicon, Uitgeverij Het Spectrum, Utrecht, Bredschneyder, Fred. (1972), p. 75, Elseviers grote boek voor Operette en Musical. Elsevier. Amsterdam
Porgy and Bess werd voor het eerst opgevoerd in Boston op 30 september 1935, voordat het naar het Alvin Theatre op Broadway verhuisde. De cast bestond geheel uit klassiek geschoolde Afro-Amerikaanse zangers, voor 1935 een gewaagde artistieke keuze. Het werk is in de loop van de twintigste eeuw een van de bekendste en meest uitgevoerde opera's geworden.
Het libretto van Porgy and Bess vertelt het verhaal van Porgy, een gehandicapte zwarte straatbedelaar die in een kleine geïsoleerde zwarte gemeenschap woont in de nabijheid van Charleston, South Carolina. Het gaat over zijn pogingen om Bess te redden uit de klauwen van Crown, haar gewelddadige en bezitterige minnaar, en Sportin' Life, een drugsdealer uit New York. De opera volgt over het algemeen het toneelstuk.
In de jaren na de dood van Gershwin werd Porgy and Bess vaak aangepast voor kleinere uitvoeringen. In 1959 werd Porgy and Bess als een verfilmde musical opgenomen door MGM met Sidney Poitier en Sammy Davis jr. in de hoofdrollen. Sommige liederen uit de opera, zoals Summertime, It Ain't Necessarily So, Bess, You Is My Woman en I Got Plenty o' Nuttin' zijn na verloop van tijd jazzstandards geworden.
In de loop van de jaren zeventig van de 20e eeuw is de trend ontstaan om de opera zo getrouw mogelijk uit te voeren conform de bedoelingen van Gershwin. Een volledig opgenomen versie van de score werd voor het eerst uitgebracht in 1976 door Lorin Maazel met het Cleveland Orkest en koor met Willard White als Porgy en Leona Mitchell als Bess.DECCA 4758663 Sindsdien is het meerdere keren opgenomen. Ook kleinschalige producties worden nog steeds opgezet.
Ontstaan Voorgeschiedenis In 1922 schreef Gershwin een korte eenakter, Blue Monday (opera), als onderdeel van de Broadway revue van George White, George White's Scandals of 1922. Naarmate de belangstelling voor jazzopera halverwege de jaren twintig groeide, werden de verwachtingen voor een volwaardige opera dienovereenkomstig hoger.Pollack (2006), p. 567 Begin 1925 verduidelijkte Gershwin het als volgt:
Gedurende het hele jaar 1925 meldde Gershwin van tijd tot tijd dat het zijn bedoeling was om een Afro-Amerikaanse opera te schrijven en dat Carl Van Vechten hem hielp om een geschikt onderwerp te vinden. In het najaar van 1925 vatte hij het idee op om een opera te schrijven met als onderwerp de cultuur van de zwarte Amerikanen. Gershwin was gecharmeerd van de manier van zingen in de zwarte gemeenschappen en meende dat ze het zingen 'net als jazz in hun aderen hebben', hij was er van overtuigd dat zij een jazzopera tot zijn recht konden laten komen.Pollack (2006), p. 568
DuBose Heyward In de zomer van 1926 kreeg Gershwin van zijn vrienden Lou en Emily Paley het boek Porgy, een roman uit 1925 van DuBose Heyward. Gershwin contacteerde de schrijver met het voorstel om er een opera van te maken. Het verhaal over een zwarte gemeenschap in Charleston rond de eeuwwisseling, verteld met ‘intense dramatiek en de nodige humor’ bood Gershwin de mogelijkheid om er een opera van te maken.
Gershwin en Heyward ontmoetten elkaar voor het eerst in november 1927 in Atlantic City. Er werd afgesproken om een opera te maken gebaseerd op het toneelstuk Porgy. In maart 1932, toen de werkzaamheden het toelieten, werd definitief afgesproken te starten met het schrijven van de opera. Het project dat zowel een ‘Folk’ opera als een ‘Jazz’ opera moest worden, duurde van het najaar 1933 tot en met midden oktober 1935.
Heyward kwam uit een oude zuidelijke familie. Naast zijn werk als makelaar schreef hij gedichten, short story’s en toneelstukken in de stijl van Jack London. Heyward was goed op de hoogte van de cultuur en het dialect in de regio. Hij werd daarbij ondersteund door de Poetry Society of South Carolina.Pollack (2006), p. 569
In 1923 trouwde Heyward met Dorothy Hartzell Kuhns. Zij spoorde hem aan om zich volledig aan het schrijven van gedichten en toneelstukken te wijden. In 1925 kreeg Heyward nationale bekendheid met de roman Porgy. waarin hij op een unieke manier Standaardengels en het dialect van de Gullah-bevolking met andere dialecten van Afro-Amerikanen mengde voor de dialogen. De roman werd in het hele land gewaardeerd. Zijn vrouw Dorothy werkte - zonder medeweten van haar man - in 1926 de roman om naar een toneelstuk.Jablonsky/Stewart (1974), p. 112
De roman Porgy Heyward haalde zijn inspiratie voor Porgy uit de lamme zwarte bedelaar en verkoper van pindakoekjes, Samuel Smalls (in Charleston bekend onder de naam ‘Goat Sammy’), die zichzelf voortbewoog met behulp van een zelfgemaakt zeepkistje getrokken door een geit en die, tot Heywards stomme verbazing, tot twee keer toe is aangehouden door de politie op verdenking van moord op een vrouw, Maggie Barnes.Schwartz (1974), p. 244
Getroffen door het gespleten karakter van deze figuur creëerde Heyward het personage Porgo, genoemd naar een houten pop uit een van de Gullah-verhalen van zijn moeder. Vlak voor de uitgave van Porgo veranderde hij de naam in Porgy, genoemd naar een plaatselijke vissoort (een van de marktkreten was: “Porgy in the Summer-time”).Pollack (2006), p. 570 Maar hij kan ook de naam van Captain Porgy, de hoofdrolspeler in de roman Woodcraft uit 1854 van Charleston schrijver William Gilmore Simms, gebruikt hebben. Het is in ieder geval niet helemaal duidelijk waar de naam Porgy precies vandaan komt.
Het aspect van de roman dat in eerste instantie het meest gewaardeerd werd, was de manier waarop de zwarte gemeenschap in Charleston geportretteerd werd, maar dat werd later als meest controversiële aspect van de roman gezien.Pollack (2006), p. 571 De roman zet in feite de zwarte bevolking neer als een nobele, primitieve en in bepaalde opzichten betere gemeenschap, maar toch fundamenteel verschillend van de witte gemeenschap. De cultuurverschillen waren groot, waaronder het ‘meester – bediende’ verschil uit de slaventijd dat nog steeds door veel witte Amerikanen geromantiseerd werd en als ‘iets moois en goeds’ omschreven werd. Ook door DuBose Heyward, die op een heel romantische wijze over "het zingen van de negers" schrijft en dat "we hem overdag gezond, krachtig en blij kunnen zien onder de zon en ’s nachts omringd door wijde velden en maan overgoten moerassen. We zien zijn familie, zijn onomstotelijk geloof in zijn eigen god, zijn spontane uiting van zijn gevoelens, zijn vertrouwen en zijn eenvoudig lot".
Ondanks dit alles gaat Heyward in Porgy ervan uit dat dergelijke culturele verschillen niet alleen erfelijk belast waren, maar ook tot stand zijn gekomen door een wreed systeem dat zonder enige vorm van proces iemand als de hulpeloze Peter opsluit. Het is als zodanig niet juist om het boek af te serveren als sociaal onkritisch. De auteur heeft dan ook geen problemen met Porgy’s moord op Crown, niet alleen door het gewelddadige verleden van Crown, maar ook door het grillige en racistische rechtssysteem van de stad.
Wat betreft personages is er een gelijkenis met Gershwins eenakter Blue Monday uit 1922. Porgy, Bess, Crown, Maria en Sporting Life uit Porgy hebben het een en ander gemeen met Joe, Vi, Tom, Mike en Cokey-Lou uit Blue Monday.Pollack (2006), p. 572 Muziek speelt een prominente rol in de roman. Spirituals, wiegenliedjes, klaagzangen en ‘shouts’ (een christelijke dans tijdens een eredienst waarbij gezongen wordt) komen rijkelijk voor in de roman. In het voorwoord van het toneelstuk heeft Heyward het ook over ‘ritme’ als het ‘ondoorgrondelijke, van de zwarte cultuur’.
Het toneelstuk Porgy In 1927 werd het toneelstuk Porgy uitgevoerd door het New York’s Theatre Guild, dat uiteindelijk ook de opera zou gaan uitvoeren. Het New York’s Theatre Guild heeft zich sinds zijn oprichting in 1915 vooral ingezet voor het uitvoeren van hedendaagse toneelstukken en muziekproducties, gemiddeld zo’n zes stukken per jaar. Porgy werd hun grootste succes van de jaren twintig met in totaal 367 voorstellingen op Broadway en in Londen.
Rouben Mamoulian, de regisseur, was een Armeense immigrant uit Tbilisi die gestudeerd had bij Konstantin Stanislavski, de grondlegger van de Stanislavski-methode, en Eugene Vakhtangov in Moskou en had al ruime ervaring in de theater- en operawereld. Cleon Throckmorton was de ontwerper van de groots opgezette Charleston decors. Maar wat destijds vooral opzien baarde, was de volledig zwarte cast, bestaande uit zesenzestig personen inclusief de tweeëntwintig hoofdrolspelers. De acteurs en actrices dwongen respect af bij het (overwegend) witte publiek.Pollack (2006), p. 573
Het toneelstuk bleef dicht bij het origineel, de roman. In plaats van te worden ontvoerd, vertrekt Bess naar New York, gevolgd door Porgy in zijn geitenkarretje. Een wat optimistischer einde. Dorothy Heyward dramatiseerde verder een paar personages. Zo werd Bess een meer tegenstrijdig figuur en Sportin’ Life een achterbaks figuur. Ook voegde ze wat hilarische momenten toe aan het toneelstuk zoals de interactie tussen advocaat Frazier (nu gewoon: Frazier) en het nieuwe personage Lily Holmes, de vrouw van Peter. Het toneelstuk is prozaïscher dan de roman om het voor het publiek wat toegankelijker te maken. Daarnaast werden gedeeltes met muziek ingevoegd, gespeeld door de Jenkins Orphanage Band uit Charleston.
Samenwerking met Heyward De gedramatiseerde versie van de roman was voor Gershwin een geschikt uitgangspunt voor een opera. In maart 1932 nam hij contact op met Heyward om het project op te starten. Er waren geen obstakels met betrekking tot het verkrijgen van de rechten.Jablonski/Stewart (1974), p. 190Schwartz (1974), p. 246
In september 1932 liet Heyward aan Gershwin weten dat Al Jolson interesse in Porgy had. Gershwin, die Jolson, een blackface artiest, heel goed kende, keurde het idee af. Het voorstel van Jolson liep op niets uit omdat het musicalduo Kern en Hammerstein waar Jolson mee hoopte samen te werken, al een ander project had (waarschijnlijk Music In The Air).Schwartz (1974), p. 248
De Metropolitan Opera had Gershwin ondertussen al een bod gedaan van vijfduizend dollar om Porgy op de planken te brengen als opera. Gershwin sloeg het bod af, omdat hij het niet zag zitten dat de Metropolitan een stuk met een complete zwarte cast zou gaan uitvoeren.Pollack (2006), p. 574 In oktober 1933 tekenden Gershwin en Heyward een contract met het Theatre Guild.
Gershwin hoopte in de loop van 1933 te kunnen starten met de opera.Schwartz (1974), p. 250 Het werk vorderde echter langzaam. December 1933, toen hij al het een en ander af had van de eerste scène van akte 1, moest hij op tournee met het Leo Reismann Orkest waar hij ook een opdracht van had gekregen voor het schrijven van een nieuw werk voor piano en orkest (I Got Rhythm Variations). De tournee eindigde op 10 februari 1934. Vanaf dat tijdstip tot en met de première in oktober 1935 werkte Gershwin uitsluitend aan de opera. Het enige dat hij daarnaast bleef doen, was zijn radioprogramma, maar dat was belangrijk om het hele project te kunnen financieren. Volgens Gershwin zou zonder de sponsor Feen-a-Mint (een laxeermiddel) de opera niet mogelijk zijn geweest.Pollack (2006), p. 575