Voetbal is een nationale sport in Nederland. In 1865 werd de eerste wedstrijd georganiseerd en tien jaar later werd de eerste echte club opgericht. Het veldvoetbal bij de mannen is het populairst in Nederland, maar sinds 2007 is er ook een eredivisie voor vrouwen. Verder is er een Eredivisie voor futsal (zaalvoetbal).
De nationale voetbalbond, nu bekend als de KNVB, werd in 1889 opgericht als de Nederlandsche Voetbal en Athletiek Bond (NVAB). In 1904 sloot de bond zich, als een van de oprichters, aan bij de FIFA. In 1954 was de bond ook een van de oprichters van de UEFA.
In 1954 werd het betaald voetbal geïntroduceerd in Nederland. Omdat de KNVB niets moest weten van betaald voetbal, werd er buiten de KNVB om de Nederlandse Beroeps Voetbalbond opgericht. Nog geen jaar later zwichtte de KNVB en zouden deze beide bonden samen gaan. Er werd een nieuwe competitiestructuur opgetuigd om clubs die betaald voetbal wilden spelen in landelijke competities tegen elkaar uit te laten komen.
Onderdeel hiervan was de oprichting van één hoogste competitie: de Eredivisie. Deze startte in 1956. Ajax (36 titels), PSV (27 titels) en Feyenoord (16 titels) spelen hier onafgebroken vanaf de start in.
Geschiedenis thumb|Voetbal in Nederland in de 19e eeuw: 1895 bij Instituut Noorthey Kostschoolleerlingen van het instituut Noorthey speelden op 3 oktober 1864 een partijtje voetbal op de speelweide. Dit is gelegen in het huidige Leidschendam, dicht bij de voetbalclubs RKAVV en SEV.
In 1865 werd de eerste voetbalwedstrijd in Nederland georganiseerd. De wedstrijd werd in Enschede gespeeld tussen een team van Engelse textielarbeiders en een team met leden van de Britse delegatie uit Den Haag.
In 1879 werd de eerste voetbalclub opgericht: Haarlemsche Football Club (HFC). Pim Mulier was hier niet bij betrokken, zoals eerder werd gedacht. Maar deze werd later beschouwd als de verbreider en grootste propagandist van het voetbal in Nederland.
Vier jaar eerder (op 13 oktober 1875) was Utile Dulci (kortweg UD genoemd) opgericht. Aanvankelijk werd echter alleen cricket gespeeld, pas vanaf 1894 ook voetbal.
In 1882 werden de clubs Hercules, Robur et Velocitas, DFC Dordrecht, en HVV uit Den Haag. opgericht. Van de verenigingen die opgericht werden vóór 1900 spelen Sparta Rotterdam (1888), Vitesse (1892) en Willem II (1896) op dit moment nog steeds betaald voetbal. Van de traditionele top drie werd Ajax het eerste opgericht (1900), gevolgd door Feyenoord (1908) en PSV (1913).
thumb|De finale van de KNVB Beker in 1944 tussen Willem II en Groene Ster Het voetbal in Nederland werd lange tijd alleen op amateurniveau gespeeld. De KNVB was tegen betaald voetbal en spelers die naar het buitenland vertrokken en daar betaald werden, werden geschorst voor het Nederlands Elftal.
In 1954 werd dan toch het betaalde voetbal geïntroduceerd. De Nederlandse Beroepsvoetbalbond (NBVB) werd opgericht en buiten de KNVB om ging er een betaalde competitie van start, waaraan tien clubs deelnamen. Enkele maanden later erkende de KNVB het betaalde voetbal en tijdens een bijeenkomst op een hotelkamer in het Utrechtse Terminus (op 3 juli 1954) verzoenden beide bonden zich. De KNVB- en NBVB-competities werden stopgezet en er begon een nieuwe profcompetitie met 56 clubs (enkele clubs uit de KNVB-competitie fuseerden met NBVB-verenigingen), deze competitie was verdeeld in vier districten.
Vanaf de invoering van het betaald voetbal leverden de betaalde clubs een strijd voor de invoering van de Eredivisie. In het seizoen 1956/57 was het dan eindelijk zover. De Eredivisie (met achttien teams) werd het hoogste niveau van het betaalde voetbal. Daaronder werden nog een aantal divisies gemaakt (de Eerste divisie A en B (beiden zestien teams) en de Tweede divisie A en B (beiden vijftien teams).
In de seizoenen 1960/61 en 1961/62 was er slechts één Tweede divisie. Met ingang van 1966/67 werd de Tweede divisie definitief teruggebracht naar één divisie (met 23 clubs) en na het seizoen 1970/71 werd de divisie helemaal opgeheven. Als gevolg hiervan werden elf verenigingen teruggezet naar de amateurs.
Ook de Eerste divisie begon met twee verschillende competities (met elk zestien teams). In 1960 kregen beide divisies er twee clubs bij en twee jaar later werd één divisie opgeheven. In de Eerste divisie die overbleef speelden zestien elftallen, later werden dit er achttien. De Eerste divisie telde vanaf het seizoen 2003/2004 negentien clubs, doordat AGOVV Apeldoorn toetrad tot het betaald voetbal. Met ingang van het seizoen 2005/06 telde de Eerste divisie twintig clubs. De nieuwkomer was FC Omniworld uit Almere. Vanaf seizoen 2010/11 telde de Eerste divisie weer achttien clubs en was er degradatie naar de Topklasse mogelijk. Vanaf seizoen 2013/14 werd de Eerste divisie, mede door het faillissement van AGOVV Apeldoorn en SC Veendam, uitgebreid naar twintig teams. Dit werd eerst aangevuld met drie beloftenelftallen en een team uit de topklasse. Degradatie naar de topklasse was niet mogelijk tot seizoen 2016/17. In seizoen 2016/17 degradeerde Achilles '29 naar de Tweede divisie en daar kwam een beloftenelftal voor in de plaats. Sinds seizoen 2017/18 bestaat de Eerste divisie uit twintig teams waarvan vier beloftenelftallen en degradatie (behalve de beloftenelftallen onder voorwaarden) naar de Tweede divisie is sindsdien niet mogelijk.
Voetbalbond Een overkoepelende organisatie kwam er in 1889: de Nederlandsche Voetbal en Athletiek Bond (NVAB). In 1921 werd de bond ingekort tot NVB en in 1929, bij het veertigjarig bestaan, werd de bond koninklijk goedgekeurd.
Samen met de Belgische voetbalbond (KBVB) organiseerde de KNVB in 2000 het Europees Kampioenschap. Het was voor de eerste keer in de geschiedenis dat de UEFA het EK liet organiseren door twee landen. Ondanks de nodige problemen in de voorbereiding werd het toernooi toch een groot succes met een nettowinst van ongeveer 40 miljoen gulden.
Nationaal team
De allereerste interland van het Nederlands elftal dateert van 30 april 1905. Er werd in en tegen België gespeeld en de wedstrijd werd na verlenging gewonnen met 1–4 (dankzij vier goals van Eddy de Neve).
Het Nederlands team plaatste zich tot nu toe elf keer voor de eindronde van het Wereldkampioenschap, namelijk in 1934, 1938, 1974, 1978, 1990, 1994, 1998, 2006, 2010, 2014 en 2022. Het beste resultaat dat Oranje op deze WK's behaalde was de tweede plaats. In 1974, 1978 en 2010 verloor de ploeg in de finale van respectievelijk West-Duitsland, Argentinië en Spanje.
Vooral het WK van 1974 was het toernooi van Oranje. Met het door Rinus Michels ontworpen totaal voetbal werd elke tegenstander tot aan de finale weggespeeld. Na vijf overwinningen (2–0 tegen Uruguay, 4–1 tegen Bulgarije, 4–0 tegen Argentinië, 2–0 tegen Oost-Duitsland en 2–0 tegen Brazilië) en een 0–0 gelijkspel tegen Zweden bereikte Oranje in superieure stijl de finale tegen rivaal West-Duitsland. Als grote favoriet schitterde Nederland in de finale minder dan verwacht. Na een vroege 1–0 voorsprong verloor de ploeg met 2–1 en greep de gouden generatie naast de wereldtitel.
Verder nam Oranje elf keer deel aan een Europees kampioenschap (1976, 1980, 1988, 1992, 1996, 2000, 2004, 2008, 2012, 2020 en 2024).
Het EK van 1988 was het meest succesvol voor het Nederlands elftal. Met Rinus Michels als bondscoach (net als in 1974) behaalde Oranje de finale na een fortuinlijke serie wedstrijden. Nadat de eerst groepswedstrijd werd verloren van de Sovjet-Unie, werd daarna gewonnen van Engeland (3–1, dankzij een geweldige wedstrijd en drie goals van Marco van Basten), Ierland (1–0, na een gelukkige kopbal van Wim Kieft) en West-Duitsland (2–1, na een dubieuze strafschop). In de finale kwam het team wederom de Sovjet-Unie tegen en dit keer werd wel gewonnen, onder andere dankzij een prachtig doelpunt van Van Basten en Hans van Breukelen die een penalty stopte (2–0).
In totaal speelde Oranje tot nu toe 873 interlands (tot en met de wedstrijd tegen Spanje op 23 maart 2025). Van deze wedstrijden won Oranje 445 keer, verloor het 236 keer en speelde het 192 keer gelijk. In deze wedstrijden haalde Nederland een positief doelsaldo van 695 (1804 voor, 1109 tegen). De speler met de meeste wedstrijden is op dit moment Wesley Sneijder, die 134 interlands speelde. De topscorer aller tijden is Robin van Persie met 50 doelpunten in 102 wedstrijden.
Clubs Mondiale resultaten Feyenoord en Ajax zijn de enige Nederlandse clubs die ooit een mondiale beker hebben gewonnen.
Intercontinental Cup Ajax (1972 en 1995) Feyenoord (1970)
Europese resultaten Vooral in de jaren zeventig deden de Nederlandse clubs goed mee in Europa. Ajax is de club die de meeste Europese prijzen won, gevolgd door Feyenoord en PSV. Hieronder een lijst van prijzen die de Nederlandse clubs hebben verzameld.
Europacup I/UEFA Champions League Feyenoord (1970) Ajax (1971, 1972, 1973 en 1995) PSV (1988) Europacup II Ajax (1987) UEFA Cup Feyenoord (1974 en 2002) PSV (1978) Ajax (1992) Europese Super Cup Ajax (1972, 1973 en 1995)
Landelijke resultaten Hieronder staat in een tabel de historische rangschikking van Nederlandse clubs op basis van behaalde hoofdprijzen in het Nederlands voetbal weergegeven.