Finland (Fins: Suomi; Zweeds: Finland; Noord-Samisch: Suopma), officieel de Republiek Finland, is een land in Noord-Europa met inwoners. Finland grenst in het oosten aan Rusland, in het noorden aan Noorwegen en in het noordwesten aan Zweden. Ten zuiden wordt het van Estland gescheiden door de Finse Golf. Ten westen ligt de Botnische Golf en ten zuidwesten de Oostzee, aan de overkant waarvan weer Zweden ligt. In de Oostzee ligt de eilandengroep Åland, die als autonoom gebied ook bij de republiek Finland behoort.
De hoofdstad is Helsinki, en de op een na grootste stad en stedelijk gebied is Tampere, dat ongeveer 180 kilometer ten noorden van Helsinki ligt. Finland wordt wel 'het land van de duizend meren' genoemd; in werkelijkheid zijn er ongeveer 168.000 meren.Statistics Finland: Environment and Natural Resources (Betreft meren met een oppervlakte van 500 m² of meer). Gearchiveerd op 4 april 2023. Het grootste meer is het Saimaameer. In het zuidoosten is het land bespikkeld met ontelbare meren en meertjes.
Het land is een democratische republiek met een gekozen president. Het presidentschap van Finland duurt zes jaar, plus een eventuele herkiezing van nog eens zes jaar, wat resulteert in een maximaal presidentschap van twaalf jaar. Finland is een verzorgingsstaat met een hoog bbp per hoofd van de bevolking. Finland is hoog gerangschikt in verschillende internationale vergelijkingen, waaronder onderwijs, economisch concurrentievermogen, burgerlijke vrijheden, kwaliteit van leven, geluk en menselijke ontwikkeling. In 2023 was Finland voor het zesde jaar op rij het land dat de World Happiness Report-lijst aanvoert.
Finland maakt deel uit van de Europese Unie. Het is sinds 2023 lid van de NAVO na lang een politiek van neutraliteit te hebben gevolgd.
Geschiedenis
thumb|links|Groothertogdom Finland in 1662 Het gebied dat nu bekendstaat als Finland, werd kort na het Weichselien, rond 8500 v.Chr., voor het eerst bewoond door mensen van de Suomusjärvicultuur. Finland was een deel van het Zweedse Rijk van 1200 tot 1809. In deze periode nam het Fins het Latijnse alfabet aan en nam het ongeveer 1100 Zweedse leenwoorden over, alhoewel de meeste ervan oorspronkelijk uit het Latijn of Grieks kwamen. In de zeventiende eeuw werden in Finland ijzergieterijen gesticht. Door de bossen in combinatie met de onbeperkte waterkracht en goede scheepvaartverbindingen was de regio Pohja een ideaal centrum voor de Finse metaalindustrie.
In 1809 werd Finland veroverd door Rusland, met een personele unie tussen de twee landen tot gevolg. Terwijl de rest van Europa in de 19e eeuw industrialiseerde, werd Finland, een groothertogdom van het Russische Rijk, hiervan uitgesloten. De samenleving was grotendeels agrarisch en de werkloosheid nam toe als gevolg van de bevolkingsgroei. Amerika, aan de andere kant, beschikte over overvloedige natuurlijke hulpbronnen, maar had mensen te kort om deze te ontginnen. Vele Finnen emigreerden naar Noorwegen en vertrokken van daar naar de Verenigde Staten en Canada.
De hedendaagse Universiteit van Helsinki werd in 1829 verhuisd van Turku naar Helsinki, dat oorspronkelijk slechts een vissersdorp was, maar door de Russen gekozen werd als nieuwe Finse hoofdstad. In 1860 kreeg Finland zijn eigen munt, de mark. Tsaar Nicolaas II trachtte tevergeefs Finland te russificeren met het Februarimanifest van 1898.
In 1917 riep Finland de onafhankelijkheid uit, die in 1918 werd erkend. De Finse Burgeroorlog van 1918 werd gevoerd door de "rode" socialisten (gesteund door de Russische communisten) en de "witte" conservatieven (gesteund door het Duitse Rijk). De conservatieven wonnen de oorlog en vestigden een constitutionele democratie.
Tijdens de zogenaamde Winteroorlog (eind november 1939 tot medio maart 1940) werd Finland aangevallen door de Sovjet-Unie. Deze oorlog resulteerde in grote militaire verliezen voor Rusland. Finland wist weliswaar zijn onafhankelijkheid te bewaren, maar werd wel verplicht om enkele grensstreken aan de Sovjet-Unie over te dragen. Deze gebieden behoren tot de Russische deelstaat Karelië. In de Vervolgoorlog (1941-1944) probeerde Finland, als bondgenoot van Duitsland, tevergeefs die verloren gebieden terug te winnen, en in de Laplandoorlog (1944-1945) vocht Finland tegen Duitsland om het uit het land te verdrijven.
Tijdens de Koude Oorlog werd de Finse politiek beïnvloed door de Sovjet-Unie, maar Finland is er nooit een satellietstaat van geweest. Mede als gevolg van de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991 ging Finland werk maken van integratie in West-Europa. Finland trad in 1995 toe tot de Europese Unie en verving in 2002 de eigen munt, de markka, door de euro. Het land werd echter geen lid van de NAVO, zoals de Baltische staten wel deden. Hier kwam verandering in na de Russische invasie van Oekraïne in 2022, waarna het Finse parlement op 17 mei 2022 tot toetreding besloot. Daarop deed president Niinistö samen met premier Sanna Marin een officiële aanvraag voor Fins lidmaatschap van de alliantie. Finland werd op 4 april 2023 door de bestaande lidstaten aanvaard.
Op 12 en 13 juli 2023 bezocht de Amerikaanse president Joe Biden Helsinki voor een ontmoeting met de Finse president Sauli Niinistö en met leiders van andere Noordse landen. Er werd gesproken over de veiligheid aan de grens met Rusland. Volgens de Finse president was het leiderschap van Biden een reden om Finland aan te laten sluiten bij de NAVO.Five Years After Trump Defended Putin in Helsinki, Biden Arrives With His Own Message, Time magazine, 13 juli 2023
Geografie thumb|Nationaal park Repovesi Finland kan worden onderverdeeld in vier belangrijke geografische streken.
In het zuiden en het westen ligt een laagliggende kuststrook (30 - 130 kilometer breed), waar de meeste van de belangrijkste steden van het land, waaronder de hoofdstad Helsinki, zich bevinden en veel van het akkerland ligt.
De kuststrook gaat langzaam over in een enorm bebost, binnenlands plateau, de Finse Merenvlakte (gemiddelde hoogte: 90 - 180 meter). In dit gebied liggen ongeveer 60.000 meren, waarvan vele door korte rivieren, beken en kanalen worden verbonden en zo waterwegen vormen waarop kajaks varen en gezeild wordt. Schepen van enige omvang kunnen er echter niet op varen, vanwege de vele stroomversnellingen en de geringe diepte van de rivieren. Er zijn wel passagiersschepen op de binnenwateren en bij de haven van Helsinki voor cruises.
Tussen Zweden en Finland ligt in de Oostzee de archipel Åland met een granieten ondergrond, die bestaat uit ruim 25.000 eilandjes. De hoofdstad is Mariehamn.
De vierde streek van het land ligt ten noorden van de noordpoolcirkel en maakt deel uit van Lapland (Fins, Lappi). Het gebied is dun bebost of onvruchtbaar en heeft een gemiddelde hoogte van ongeveer 340 meter. Het noordwesten van het gebied ligt gemiddeld wat hoger en is onderdeel van het Scandinavisch Hoogland. Hier ligt onder andere de berg Halti, die met een hoogte van 1328 meter het hoogste punt van Finland is.
Finland bestaat voor ongeveer 70 procent uit bos en 30 procent uit water en akkerland. De grootste meren zijn het Saimaameer, het Inarimeer en het Päijännemeer. Kemijoki en Oulujoki zijn de langste rivieren van het gebied en, samen met Tornionjoki, Finlands belangrijkste waterwegen.
In de gemeente Lappajärvi bevindt zich een meer dat ontstond in een krater gevormd door de inslag van een meteoriet met een diameter van ongeveer 1,6 km. De diameter van de krater is 22-23 kilometer, met een diepte van 750 meter.
Steden thumb|Helsinki, de hoofdstad van Finland De kleine bevolkingsomvang en de lage bevolkingsdichtheid van Finland komt ook tot uiting in de steden van het land. Deze zijn gering in aantal en klein van omvang. De hoofdstad Helsinki is met circa 610.000 inwoners met afstand de grootste stad van het land. In het stedelijk gebied van Helsinki wonen ruim 1,5 miljoen mensen, ruim een kwart van de totale bevolking. De steden Tampere en Turku hebben elk een agglomeratie van ongeveer 300.000 inwoners. Stedelijke gebieden met rond de 100.000 inwoners zijn Oulu, Lahti, Kuopio en Jyväskylä. Andere Finse steden van betekenis zijn Joensuu, Kotka, Lappeenranta, Pori, Rovaniemi, Seinäjoki en Vaasa.
Opvallend is de vrij grote ruimtelijke spreiding van de Finse steden, hoewel ze bijna alle in het zuidelijk deel van het land liggen. De bebouwing van kleinere steden en dorpen in het noorden van Finland is grotendeels in de oude staat gebleven van 1800 en daarvoor.
Natuur
De fauna van Finland vertoont veel overeenkomsten met die van het aangrenzende deel van Rusland. In de taiga komen de bruine beer en de veelvraat voor. Er wordt gejaagd op hertachtigen, eland en beren. Veel voorkomende vogelsoorten zijn auerhoen, korhoen, houtduif en hazelhoen. Waar het landschap bestaat uit moeras, veen en dennenbos komen de kraanvogel en moerassneeuwhoen voor. De meest voorkomende bomen zijn dennen en berk.
Berkenhout wordt vrij vaak bij het interieur van gebouwen gebruikt. In de kuststreek die een gematigd klimaat heeft, groeien ook andere loofbomen zoals lindes, populieren, eiken en in parken magnolia's.
In de talrijke meren komen 67 verschillende vissoorten voor, waaronder de snoek.
Klimaat thumb|Nationaal park Pyhä-Luosto ligt in het Finse deel van Lapland Finland heeft een vochtig continentaal klimaat met korte warme zomers en lange, koude winters. De neerslag valt in alle maanden van het jaar in vorm van regen, hagel en sneeuw. In het zuiden zijn de zomers warm. De temperatuur kan oplopen tot meer dan 30 °C. Dit komt door hogedrukgebieden die tijdens de zomer vanuit de Russische steppe richting Scandinavië trekken. In de rest van Finland zijn de zomers koel (tot 21° C à 23° C. in juli en augustus) met lange droge periodes. Dat is vooral te danken aan de nabijheid van de Atlantische Oceaan met de Golfstroom.
In het uiterste noorden duurt de zomer 73 dagen en is de middernachtzon te zien. Lapland is voor een groot deel van de wintermaanden bedekt met een dikke sneeuwlaag. Een groot deel van Finland is meer dan de helft van het jaar bedekt met sneeuw. De hoeveelheid neerslag in het noordelijke deel van Lapland varieert van minder dan 400 millimeter in het zuidwesten tot meer dan 600 millimeter in het zuidoosten. In Lapland kan jaarlijks 1 tot 2 meter sneeuw vallen.
Op de kortste dagen van het jaar, eind december komt de zon slechts zes uur boven de horizon, ook in Zuid-Finland. Vanwege de korte periodes met daglicht en het gebrek aan zonkracht tijdens de wintermaanden koelt het flink af. In de poolnachten kan de temperatuur dalen tot −35 °C.
Demografie Bevolkingskenmerken thumb|Bevolkingsspreiding: buiten het uiterste zuiden is Finland dunbevolkt Finland is een van de dunstbevolkte landen van Europa. De bevolking is bovendien ongelijk verdeeld: het merendeel van de inwoners woont in het zuiden van het land, terwijl in Lapland met een bevolkingsdichtheid van minder dan 2 inwoners per km² grote delen onbewoond zijn. Ongeveer een vierde van de bevolking is geconcentreerd in de hoofdstedelijke regio rond Helsinki, de enige grote stad van het land. Naast de hoofdstad hebben vooral Tampere en Turku een stedelijk gebied van enige omvang. De meeste overige Finse steden hebben minder dan 100.000 inwoners en liggen verspreid over met name het zuiden van Finland.
Het aandeel aan immigranten en vluchtelingen in Finland is vergeleken met de meeste Europese landen klein, maar neemt gestaag toe. De grootste buitenlandse bevolkingsgroepen zijn Russen, Esten en Zweden. Daarnaast bevinden zich, opvallend veel Somaliërs en Koerden in Finland, vooral in Groot-Helsinki. Van de bevolking is 93,4% van Finse afkomst.
Talen en bevolkingsgroepen