Het Boek van de Han of Hanshu is een van de boeken uit de Vierentwintig Geschiedenissen, de verzameling officiële geschiedenissen van Chinese keizerlijke dynastieën. Toen in 92 na Chr. de belangrijkste samensteller, Ban Gu (32-92) in de gevangenis overleed, was het grootste deel van het werk voltooid. De afronding heeft vermoedelijk plaatsgevonden rond het jaar 111. Dit gebeurde door zijn zus, Ban Zhao (48?-116?).
Hanshu beschrijft in 120 delen (juan) de geschiedenis van de Westelijke Han-dynastie en de regeerperiode van Wang Mang, dat wil zeggen de periode 206 v.Chr. - 24 na Chr. In Hanshu werd de structuur van de Shiji voor het eerst toegepast op de geschiedenis van één dynastie. In de Chinese historiografie vormt zij zo, nog meer dan Shiji, hét voorbeeld voor alle latere dynastieke geschiedenissen.
Ontstaan thumb|Ban Gu (32-92). Het werk is grotendeels geschreven door Ban Gu. Hij werd geïnspireerd door zijn vader, Ban Biao (3-54). Die was ontevreden over de manier waarop de geschiedenis van de Han-dynastie in Shiji was beschreven. Rond het jaar 36 heeft hij een werk van mogelijk 65 pian samengesteld, onder de titel Houzhuan (後傳, 'late tradities'). Dit is verloren geraakt, het is zelfs onzeker of het een zelfstandig werk was. Het enige bewijs wordt gevormd door enkele verwijzingen in de huidige Hanshu.
Ban Gu begon aan Hanshu kort na de dood van zijn vader. Hij werkte er de rest van zijn leven aan, met uitzondering van de periode 62-74, toen hij opdracht kreeg om een geschiedenis samen te stellen over de stichting van de Oostelijke Han-dynastie. Dit werd het eerste gedeelte van Dongguan Hanji. In 92 overleed Ban Gu in de gevangenis. Zijn werk was toen gereed, met uitzondering van de acht tabellen en een verhandeling over astronomie. Deze onderdelen werden voltooid door zijn zus Ban Zhao, mogelijk met hulp van de wiskundige Ma Xu (馬續, 70?-141?).
De commentaren die tussen de tweede en zesde eeuw op Hanshu zijn geschreven, zijn door Yan Shigu (顏師古, 581-645) verzameld in zijn eigen commentaar. Dat werk is sindsdien aan alle uitgaven van Hanshu toegevoegd. ' Hanshu wordt ook wel het Boek van de Vroege Han (Qianhanshu, 前漢書) genoemd, om het te kunnen onderscheiden van het Boek van de Late Han, dat in de 5e eeuw werd samengesteld.
Inhoud Hanshu bevatte oorspronkelijk 100 juan. Sommige hoofdstukken zijn later gesplitst, zodat het werk feitelijk uit 120 juan bestaat. Hanshu volgt de indeling van Shiji:
dynastiekegeschiedenis benji(annalen) shijia(erfelijkegeslachten) biao(tabellen) shu(verhandelingen) liezhuan(biografieën) Totaal aantal juan Hanshu 12 (13) - 8 (10) 10 (18) 70 (79) 100 (120)
Ban Gu volgde de indeling van Shiji, met uitzondering van de categorie erfelijke geslachten. Het proza van Hanshu bleef dicht bij het gebruikte bronnenmateriaal en is daardoor droger van stijl dan dat van Shiji.
Vergeleken met Shiji zijn er in Hanshu verhandelingen over vijf nieuwe onderwerpen toegevoegd: juan 19: overheidsfuncties (baiguan, 百官), de organisatie van het bestuur in de vorm van een tabel. juan 23: wetgeving en bestraffing (xingfa, 刑法). juan 27: vijf elementen (wuxing, 五行志). juan 28: politieke geografie (dili, 地理). juan 30: de catalogus van de keizerlijke bibliotheek (yiwen, 艺文), gebaseerd op de Zeven samenvattingen door Liu Xin.
Annalen Ji (紀, annalen), 12 (13) juan. Keizerlijke biografieën in strikt annalistische vorm die een chronologisch overzicht bieden van de belangrijkste gebeurtenissen, bezien vanuit het keizerlijke hof. Liu Ying (Ruzi), de laatste (nominale) heerser van de Westelijke Han heeft geen eigen benji gekregen, omdat hij slechts benoemd werd tot "keizerlijke troonopvolger" (皇太子, huang taizi) en niet formeel werd geïnstalleerd als keizer. Zijn biografie staat onder juan 80. Het overzicht van de regering van Wang Mang, eerst als waarnemend keizer voor Liu Ying (6-9 na Chr.) en daarna keizer van zijn eigen Xin-dynastie (9-23) staat vermeld onder juan 99 van het onderdeel biografieën.
Juan 1-12: juan (120) Titel Vertaling Opmerkingen 1 1A. 1B. Gaodi ji (高帝紀) annalen van keizer Gao keizer Gao (Liu Bang), 206-195 v.Chr. 2. Huidi ji (惠帝紀 ) annalen van keizer Hui keizer Hui, 195-188 v.Chr. 3. Gaohou ji (高后紀) annalen van keizerin Gao keizerin-weduwe Lü (regentes, 188-180 v.Chr.) 4. Wendi ji (文帝紀) annalen van keizer Wen keizer Wen, 180-157 v.Chr. 5. Jingdi ji (景帝紀) annalen van keizer Jing keizer Jing, 157-141 v.Chr. 6. Wudi ji (武帝紀) annalen van keizer Wu keizer Wu, 141-87 v.Chr. 7. Zhaodi ji (昭帝紀) annalen van keizer Zhao keizer Zhao, 87-74 v.Chr. 8. Xuandi ji (宣帝紀) annalen van keizer Xuan keizer Xuan, 74-49 v.Chr. 9. Yuandi ji (元帝紀) annalen van keizer Yuan keizer Yuan, 49-33 v.Chr. 10. Chengdi ji (成帝紀) annalen van keizer Cheng keizer Cheng, 33-7 v.Chr. 11. Aidi ji (哀帝紀) annalen van keizer Ai keizer Ai, 7-1 v.Chr. 12. Pingdi ji (平帝紀) annalen van keizer Ping keizer Ping, 1 v.Chr. - 6 na Chr.
Tabellen Biao (表, tabellen), 8 (10) juan. Tabellarische overzichten van belangrijke personen. Veel is gebaseerd op de tabellen in Optekeningen van de hofhistoriograaf (Shiji)
Juan 13-20: juan (120) Titel Vertaling Opmerkingen 13. yixing zhuhouwang biao (異姓諸侯王表) tabel van prinsen met verschillende achternamen (niet verwant aan het keizerlijk huis) 14. zhuhouwang biao (諸侯王表) tabel met prinsen met dezelfde achternaam (verwant aan het keizerlijk huis) 15. 15A. 15B. wangzihou biao (王子侯表) tabel met edellieden (verwant aan het keizerlijk huis) 16. gao hui gaohou wen gongchen biao (高惠高后文功臣表) tabel met hoge functionarissen onder Gao, Hui, Gaohou en Wen kroniek van verdienstelijke ambtenaren van keizer Gaozu tot en met keizer Wen (inclusief keizerin Lü), 206-157 v.Chr. 17. jing wu zhao xuan yuan cheng gongchen biao (景武昭宣元成功臣表) tabel met hoge functionarissen onder Jing Wu, Zhao, Xuan, Yuan en Cheng kroniek van verdienstelijke ambtenaren van keizer Jing tot en met keizer Cheng, 157-7 v.Chr. 18. waiqi enzehou biao (外戚恩澤侯表) tabel met leden van families van de keizerlijke gemalinnen 19. 19A. 19B. shang baiguan gongqing biao (上百官公卿表) tabel met de hoogste overheidsfuncties tabel van ambtenaren en ministers, overzicht van de organisatie van het bestuur 20. gujinren biao (古今人表) belangrijke personen uit verleden en heden overzicht van personen uit de periode van de Drie Verhevenen en de Vijf Oerkeizers tot en met de Qin-dynastie. Zij zijn op basis van het confucianisme verdeeld in vier categorieën en onderverdeeld in negen graden
Verhandelingen Zhi (志, verhandelingen), 10 (18) juan. Elke verhandeling beschrijft één gebied van staatsbemoeienis. In Shiji werden de verhandelingen shu (書) genoemd. Omdat de term shu al gebruikt was in de titel van Hanshu, is voor verhandelingen de term zhi (志) gekozen. De inhoud van de verhandelingen is niet specifiek gericht op de geschiedenis van de Westelijke Han-dynastie, maar omvat de gehele periode vanaf de oudheid.
Juan 21-30: juan (120) Titel Vertaling Opmerkingen 21. 21A+B lüli zhi (律曆志) verhandeling over toonhoogtebuizen (lü, pitchpipe) en de kalender harmonie (en meting) en kalender 22. liyue zhi (禮樂志) verhandeling over riten en muziek 23. xingfa zhi (刑法志) verhandeling over strafwetgeving Een overzicht van het strafrecht vanaf de oudheid tot aan de Westelijke Han-dynastie. Ook werd gewezen op de strenge straffen die werden toegepast door keizer Wen en keizer Jing en de gevolgen van het gebruik van strafrecht door de categorie wrede ambtenaren onder keizer Wu 24. 24A. 24B. shihuo zhi (食貨志) verhandeling over voedsel en goederen economische ontwikkeling van de oudheid tot in de Han-dynastie 25. 25A. 25B. jiaosi zhi (郊祀志) verhandeling over de "voorstedelijke offers" 26. tianwen zhi (天文志) verhandeling over astronomie astronomische gegevens over de beweging van sterren en de zons- en maansverduisteringen vanaf de oudheid tot de regeerperiode van keizer Ai 27. 27A. 27B. 27C. 27D. 27E. wuxing zhi (五行志) verhandeling over de vijf elementen verzameling van rampen en vreemde verschijnselen gekoppeld aan de theorie van de vijf elementen 28. 28A. 28B. dili zhi (地理志) verhandeling over geografie lokaal bestuur, gedetailleerde informatie over plaatselijke situaties en gewoonten, territoriale grenzen en de vestigingsgeschiedenis 29. gouxu zhi (溝洫志) verhandeling over rivieren en kanalen waterwegen 30. yiwen zhi (藝文志) verhandeling over literatuur bibliografische verhandeling, bewerking van de Zeven samenvattingen, de door Liu Xin (46 v.Chr.-23 na Chr.) samengestelde catalogus van de keizerlijke bibliotheek.
Exemplarische overleveringen Zhuan (傳, exemplarische overleveringen, vaak aangeduid als biografieën), 70 juan. Biografieën van belangrijke personen. De biografie beperkte zich tot het beschrijven van gebeurtenissen die het exemplarische karakter van de betreffende persoon duidelijk moesten maken. In een hoofdstuk kunnen ook twee of meer personen worden behandeld, als zij tot hetzelfde type persoon behoren. De laatste hoofdstukken beschrijven de betrekkingen tussen China en de verschillende buurvolkeren.
Wang Mang was vijftien jaar keizer, maar werd beschouwd als usurpator en kreeg daarom geen eigen juan in de keizerlijke annalen. Om zijn lage status aan te geven werd zijn biografie pas aan het einde van Hanshu (juan 99A-C) geplaatst. Verwanten en belangrijke functionarissen in dienst van Wang Mang kregen, in tegenstelling tot die van de Han-keizers, geen eigen biografie in Hanshu. Met uitzondering van Liu Xin werden zij vermeld onder die van Wang Mang zelf. Hierdoor werd ook hun status verlaagd. Zij waren immers verbonden met het als niet legitiem beschouwde bestuur van Wang Mang. Gevolg was wel dat de biografie van Wang Mang veruit het langste hoofdstuk van de gehele Hanshu werd.
Juan 31-100: juan (120) Titel Vertaling Opmerkingen 31. Chen Sheng Xiang Ji zhuan (陳勝項籍傳) biografieën van Chen Sheng en Xiang Ji Bedoeld zijn: Chen Sheng (陳勝, †208 v.Chr.), leider van een opstand tegen de Qin-dynastie. Xiang Yu (項羽, 233-202 v.Chr.), eigenlijk Xiang Ji (項籍), leider van opstandelingen tegen de Qin-dynastie, vocht met Liu Bang om de alleenheerschappij, maar werd uiteindelijk door hem verslagen. 32. Zhang Er Chen Yu zhuan (張耳陳餘傳) biografieën van Zhang Er en Chen Yu Bedoeld zijn: Zhang Er (張耳, †202 v.Chr.), bondgenoot van Xiang Yu in zijn strijd tegen Liu Bang, maar werd in 205 v.Chr een bondgenoot van hem. Chen Yu ( 陳餘, †204 v.Chr.), bondgenoot van Xiang Yu in zijn strijd tegen Liu Bang, maar werd later een tegenstander van Xiang Yu. 33. Wei Bao Tian Dan Xinwang Han(魏豹田儋韓王信傳) biografieën van Wei Bao, Tian Dan en Xinwang Han (koning Xin van Han) Bedoeld zijn: Wei Bao (魏豹, †204 v.Chr.), bondgenoot van Xiang Yu in zijn strijd tegen Liu Bang, werd door Xiang Yu benoemd tot koning van westelijk Wei (西魏). Tian Dan (田儋, †208 v.Chr.), benoemde zichzelf aan het einde van de Qin-dynastie tot koning van Qi (齊), het huidige Shandong. Han Xin (韓信, †196 v.Chr.), werd door Liu Bang benoemd tot koning van Han (韓信, Hanwang), het gebied van de eerdere feodale staat Han, maar moest dat gebied eerst veroveren. Vluchtte in 202 naar de Xiongnu. Niet te verwarren met Han Xin uit juan 34. 34. Han Peng Ying Lu Wu zhuan (韓彭英盧吳傳) biografieën van Han, Peng, Ying, Lu en Wu Bedoeld zijn: Han Xin (韓信), generaal in dienst van Liu Bang, nadat hij eerst had gevochten voor Xiang Yu. Niet te verwarren met Han Xin, koning van Han uit juan 33. Peng Yue (彭越, †196 v.Chr.), generaal in dienst van Liu Bang, keerde zich later van hem af. Ying Bu (英布, †195 v.Chr.) werd door zijn neef Xiang Yu (en tegenstander van Liu Bang) benoemd tot koning van Jiujiang (九江), maar werd later een bondgenoot van Liu Bang. Hij wordt ook Qing Bu (黥布) genoemd, omdat hij als bestraffing een brandmerk (qing, 黥) in zijn gezicht had gekregen. Lu Wan (盧綰, 247-193 v.Chr.), generaal in dienst van Liu Bang, keerde zich later van hem af.