De talentelling was een onderdeel van de tienjaarlijkse volkstelling die in België werd gehouden vanaf 1846. Bedoeling van de telling was in het meertalige België na te gaan waar en door hoevelen welke taal en/of talen gesproken/gekend werden.

De resultaten van de talentelling en dan vooral deze van Brussel en de taalgrensgemeenten hebben in België een grote rol gespeeld in de afwikkeling van de communautaire conflicten tussen Nederlands- en Franstaligen.

Hieronder staan in tabelvorm de resultaten van de telling per taalgrensgemeente voor de tellingen van 1846 tot 1947. Het gaat om alle toenmalige gemeenten die langsheen de in 1962 vastgelegde taalgrens liggen en dit van west naar oost. Vlaamse en Waalse gemeenten zijn herkenbaar aan resp. (VL) en (WAL) na de gemeentenaam. Voor de Waalse gemeenten waarvan de officiële Nederlandse benaming gebruikt wordt is ter informatie ook de Franse naam vermeld.

Opmerkingen bij de cijfers Kinderen tot de leeftijd van twee jaar werden voor de tellingen van 1846 tot en met 1890 opgeteld bij de taal die gesproken werd in het gezin, vanaf de telling van 1900 werden ze opgenomen in de rubriek "geen". Bij de telling van 1846 werd gevraagd naar de taal die men sprak, waarbij op het modelformulier vier talen gespecifieerd werden, namelijk: "Hollands/Vlaams", "Frans/Waals", "Duits", "Engels". Er was ook een rubriek "Andere taal" voorzien, zonder verdere verduidelijking. (Het modelformulier was overigens in het Frans opgesteld).

Vanaf de telling van 1866 vroeg men naar de talen die men kende, waarbij men zich beperkte tot Nederlands, Frans en Duits. Naar kennis van het Engels werd niet langer gepeild. Er was wel een rubriek "geen". Vanaf de telling van 1910 werd behalve naar de kennis ook gevraagd welke taal door de ondervraagde uitsluitend of meestal gesproken werd, zonder te specifiëren in welke context (huiskring, beroep, openbaar leven).

Bij de berekening van het aandeel % is de groep "geen" buiten beschouwing gelaten. Voor de resultaten van 1846 zijn de resultaten voor "Engels" en "Andere taal" niet opgenomen, wegens te onbeduidend.

De bron van alle resultaten is het Belgisch Staatsblad.

Nieuwkerke (VL)

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 1.958 648 0 75,1% 24,9% 0,0% 1866 1.398 475 539 0 10 0 0 0 57,7% 19,8% 23,1% 0,0% 0,4% 0,0% 0,0% 1880 1.014 1.006 344 0 0 0 0 0 42,9% 42,6% 14,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 854 1.192 366 0 0 0 0 0 35,4% 49,4% 15,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1900 496 1.374 267 0 0 0 2 85 23,2% 64,2% 12,5% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1910 673 1.331 340 1 0 0 1 115 28,7% 56,7% 14,5% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1920 565 1.021 264 0 0 0 2 108 30,5% 55,1% 14,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1930 724 1.270 222 0 0 0 1 91 32,7% 57,3% 10,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1947 702 1.184 291 1 0 1 15 76 32,0% 54,0% 13,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,7%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 1.782 564 0 76,0% 24,0% 0,0% 1920 1.429 423 0 77,2% 22,8% 0,0% 1930 1.617 600 0 72,9% 27,1% 0,0% 1947 1.471 723 0 67,0% 33,0% 0,0%

Wulvergem (VL)

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 467 16 0 96,7% 3,3% 0,0% 1866 428 10 10 0 0 0 0 0 95,5% 2,2% 2,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 331 100 10 0 0 0 0 0 75,1% 22,7% 2,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 322 152 5 0 0 0 0 0 67,2% 31,7% 1,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1900 319 173 4 0 0 0 0 25 64,3% 34,9% 0,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1910 305 227 1 0 0 0 0 30 57,2% 42,6% 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1920 156 146 0 0 0 0 0 6 51,7% 48,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1930 254 131 3 0 0 0 0 19 65,5% 33,8% 0,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1947 270 99 0 0 0 0 4 9 72,4% 26,5% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1,1%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 532 1 0 99,8% 0,2% 0,0% 1920 298 4 0 98,7% 1,3% 0,0% 1930 373 15 0 96,1% 3,9% 0,0% 1947 362 11 0 97,1% 2,9% 0,0%

Mesen (VL)

Mesen werd bij de vastlegging van de taalgrens een gemeente met taalfaciliteiten voor Franstaligen.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 1.060 363 0 74,5% 25,5% 0,0% 1866 332 1.020 74 0 0 0 1 60 23,3% 71,5% 5,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1880 597 693 192 0 0 0 0 0 40,3% 46,8% 13,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 327 985 98 0 0 0 0 0 23,2% 69,9% 7,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1900 410 913 52 0 0 0 0 59 29,8% 66,4% 3,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1910 348 911 75 0 0 0 2 68 26,0% 68,2% 5,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1920 64 365 8 0 0 0 0 16 14,6% 83,5% 1,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1930 225 717 58 0 0 0 1 55 22,5% 71,6% 5,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1947 238 750 46 0 0 0 16 38 22,7% 71,4% 4,4% 0,0% 0,0% 0,0% 1,5%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 1.146 190 0 85,8% 14,2% 0,0% 1920 395 42 0 90,4% 9,6% 0,0% 1930 679 322 0 67,8% 32,2% 0,0% 1947 710 339 0 67,7% 32,3% 0,0%

Wijtschate (VL)

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 2.461 490 0 83,4% 16,6% 0,0% 1866 1.953 1.036 199 0 0 0 0 0 61,3% 32,5% 6,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 1.983 1.108 85 0 0 0 0 1 62,4% 34,9% 2,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 2.149 1.217 70 0 0 0 3 20 62,5% 35,4% 2,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1900 1.769 1.361 102 0 0 0 0 242 54,7% 42,1% 3,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1910 1.738 1.515 84 8 1 0 0 175 51,9% 45,3% 2,5% 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 1920 460 705 34 0 0 0 2 35 38,3% 58,7% 2,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 1930 1.540 752 102 0 0 3 3 133 64,2% 31,3% 4,3% 0,0% 0,0% 0,1% 0,1% 1947 1.359 1.015 66 0 1 1 17 99 55,3% 41,3% 2,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,7%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 3.058 287 1 91,4% 8,6% 0,0% 1920 1.136 65 0 94,6% 5,4% 0,0% 1930 2.248 152 0 93,7% 6,3% 0,0% 1947 2.280 167 1 93,1% 6,8% 0,0%

Ploegsteert (WAL)

Ploegsteert werd bij de vastlegging van de taalgrens overgeheveld van de provincie West-Vlaanderen naar de provincie Henegouwen en werd een gemeente met taalfaciliteiten voor Nederlandstaligen.

Ploegsteert ontstond pas in 1850 als onafhankelijke gemeente, en maakte voordien deel uit van de gemeente Waasten. Derhalve zijn er geen aparte cijfers beschikbaar voor de talentelling van 1846.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 % % % 1866 138 282 1.831 0 0 0 0 0 6,1% 12,5% 81,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 99 480 1.917 1 0 0 0 0 4,0% 19,2% 76,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 96 1.276 2.093 1 0 0 0 0 2,8% 36,8% 60,4% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1900 49 1.389 2.800 1 0 0 0 250 1,2% 32,8% 66,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1910 130 1.736 2.991 1 0 0 0 344 2,7% 35,7% 61,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1920 375 544 1.717 0 0 0 1 95 14,2% 20,6% 65,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1930 445 1.498 2.954 0 0 1 2 198 9,1% 30,6% 60,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1947 270 1.554 2.783 6 0 1 28 194 5,8% 33,5% 60,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,6%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 323 4.535 0 6,6% 93,4% 0,0% 1920 515 2.122 0 19,5% 80,5% 0,0% 1930 1.124 3.765 0 23,0% 77,0% 0,0% 1947 849 3.764 0 18,4% 81,6% 0,0%

Waasten (Warneton) - (WAL)

Waasten werd bij de vastlegging van de taalgrens overgeheveld van de provincie West-Vlaanderen naar de provincie Henegouwen en werd een gemeente met taalfaciliteiten voor Nederlandstaligen.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 234 5.165 0 4,3% 95,7% 0,0% 1866 97 108 2.990 0 0 0 0 0 3,0% 3,4% 93,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 172 437 2.723 0 0 0 0 0 5,2% 13,1% 81,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 18 964 2.861 0 0 0 0 0 0,5% 25,1% 74,4% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1900 208 850 2.493 4 0 0 4 204 5,8% 23,9% 70,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1910 678 424 2.805 2 0 0 0 176 17,3% 10,8% 71,8% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 1920 107 325 739 0 0 0 1 40 9,1% 27,7% 63,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1930 227 556 2.342 0 0 0 7 132 7,2%% 17,8% 74,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 1947 146 1.030 1.938 0 1 0 19 104 4,7% 32,9% 61,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,6%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 784 3.125 0 20,1% 79,9% 0,0% 1920 240 932 0 20,5% 79,5% 0,0% 1930 489 2.643 0 15,6% 84,4% 0,0% 1947 436 2.688 1 14,0% 86,0% 0,0%

Neerwaasten (Bas-Warneton) - (WAL)

Neerwaasten werd bij de vastlegging van de taalgrens overgeheveld van de provincie West-Vlaanderen naar de provincie Henegouwen en werd een gemeente met taalfaciliteiten voor Nederlandstaligen.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 5 713 0 0,7% 99,3% 0,0% 1866 533 81 7 0 0 0 0 0 85,8% 13,0% 1,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 112 3 629 0 0 0 0 0 15,1% 0,4% 84,5% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 15 138 585 0 0 0 0 0 2,0% 18,7% 79,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1900 21 179 540 0 0 0 0 32 2,8% 24,2% 73,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1910 30 150 533 0 0 0 0 43 4,2% 21,0% 74,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1920 58 0 534 0 0 0 0 20 9,8% 0,0% 90,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1930 58 221 509 0 0 0 1 32 7,4% 28,0% 64,5% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1947 50 237 464 0 0 0 0 25 6,7% 31,6% 61,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 61 652 0 8,6% 91,4% 0,0% 1920 58 534 0 9,8% 90,2% 0,0% 1930 145 644 0 18,4% 81,6% 0,0% 1947 120 631 0 16,0% 84,0% 0,0%

Opmerking:

De cijfers voor de telling van 1866 zoals gepubliceerd lijken niet logisch te zijn in functie van de resultaten van de eerdere en latere tellingen. E. Hennequin, directeur van het Militair Cartografisch Instituut, vermeldt in zijn "Notes et documents à consulter dans l'étude cartographique et statistique des limites des langues nationales en Belgique" (gepubliceerd van november 1894 tot maart 1895) dat de cijfers voor nl en fr verwisseld werden.

Hollebeke (VL)

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 442 138 0 76,2% 23,8% 0,0% 1866 612 7 62 0 0 0 0 0 89,9% 1,0% 9,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 591 82 56 0 0 0 0 0 81,1% 11,2% 7,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 593 133 23 0 0 0 1 30 79,1% 17,7% 3,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1900 567 200 10 0 0 0 0 57 73,0% 25,7% 1,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1910 756 148 34 0 0 0 0 68 80,6% 15,8% 3,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1920 427 41 1 0 0 0 0 19 91,0% 8,7% 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1930 409 256 6 0 0 0 1 31 60,9% 38,1% 0,9% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1947 465 252 20 0 0 0 2 33 62,9% 34,1% 2,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,3%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 869 69 0 92,6% 7,4%% 0,0% 1920 466 3 0 99,4% 0,6% 0,0% 1930 652 20 0 97,0% 3,0% 0,0% 1947 704 35 0 95,3% 4,7% 0,0%

Zandvoorde (VL)

Gekende talen