Hedenäset (Meänkieli: Hietaniemi) is een plaats in de Zweedse gemeente Övertorneå, in Tornedalen. De plaats telde 223 inwoners op 31 december 2023 en had volgens Statistiska centralbyrån (SCB) een landoppervlakte van 1,38 km².
Het is een van de oudste nederzettingen binnen deze gemeente. Hedenäset ligt aan de Riksväg 99, die hier parallel loopt met de Torne en de Zweedse weg 398 kruist. De Torne vormt ter hoogte van Hedenäset de grens tussen Zweden en Finland.
Naam De naam Hietaniemi is reeds in 1543 opgetekend als Heijthanimj. De naam is samengesteld uit de Meänkieli-woorden hieta ('zand') en niemi ('landtong' of 'schiereiland') en verwees oorspronkelijk naar de landtong waar later de kerk werd gebouwd.
De Zweedse naam Hedenäset is van veel recentere oorsprong. Deze werd ingevoerd als naam van het spoorwegstation dat in 1914 iets ten noorden van de kerk werd aangelegd. Volgens het Institutet för språk och folkminnen is het achtervoegsel -näset een vertaling van niemi, terwijl het eerste deel van de naam ten onrechte in verband werd gebracht met het Zweedse woord hed. De nederzetting rond het station ontwikkelde zich op het grondgebied van het oudere dorp Koivukylä, waarvan de naam letterlijk 'berkendorp' betekent.
Geschiedenis Archeologisch onderzoek bij Kyrkudden, de landtong aan de Torne ten zuiden van de huidige dorpskern, wijst erop dat het gebied al in de 12e eeuw permanent werd bewoond. In 1543 werden in het gebied zes boerderijen geregistreerd.
Kyrkudden was daarnaast gedurende de middeleeuwen een belangrijke regionale handelsplaats. De markt bestond ten minste vanaf de 14e eeuw en bleef in gebruik tot 1621, toen Tornio stadsrechten verkreeg. Archeologische opgravingen hebben op de landtong onder meer vijf huisfundamenten, sporen van werkplaatsen, metaalbewerking en een vermoedelijke verdedigingsconstructie aan het licht gebracht.
In de 20e eeuw ontwikkelde de huidige dorpskern zich verder rond het in 1914 geopende spoorwegstation. Hedenäset kreeg hierdoor het karakter van een stationsplaats. Na de sluiting van de spoorlijn bleef de voormalige spoorbaan tussen de Torne en de doorgaande weg in het landschap herkenbaar.
Hedenäset fungeerde tevens als bestuurlijk centrum van de voormalige gemeente Hietaniemi. Hietaniemi ging in 1969 op in de gemeente Övertorneå.
Hietaniemi-kerk thumb|De Hietaniemi-kerk vóór de brand van 2023.
Op Kyrkudden werd in 1617 de eerste kerk van Hietaniemi gebouwd. Deze diende de bevolking aan beide zijden van de Torne. Hietaniemi werd in datzelfde jaar een kapelparochie en kreeg in 1637 een eigen kapelaan. De kerk uit 1617 verkeerde in de 18e eeuw in slechte staat en werd vervangen door een nieuwe houten kerk, die in 1746 werd voltooid en in 1747 werd ingewijd. De kerk werd ontworpen en gebouwd onder leiding van de uit Kronoby in Ostrobothnia afkomstige kerkbouwer Johannes Biskop.
Na de Finse Oorlog en de grenswijzigingen van 1809 kwamen de gebieden van de parochie ten oosten van de Torne onder het Russische Rijk te liggen, terwijl de kerk zelf aan de Zweedse westelijke oever bleef staan. Hietaniemi werd in 1878 een zelfstandig kerkelijk district met een eigen predikant. Vanaf 2002 vormde de parochie opnieuw een gezamenlijk pastoraat met Övertorneå en in 2006 ging Hietaniemi op in de huidige parochie Övertorneå.
Brand en herbouw In de nacht van 26 september 2023 brak brand uit in de vrijstaande klokkentoren van de Hietaniemi-kerk. Het vuur sloeg vervolgens over naar de kerk zelf. Ondanks een grootschalige inzet van de hulpdiensten, waaraan ook eenheden uit Finland deelnamen, konden zowel de kerk als de klokkentoren niet worden gered. Een aantal waardevolle voorwerpen kon uit het gebouw worden gehaald. De politie meldde na de brand geen aanwijzingen te hebben voor een misdrijf. De nabijgelegen Hietaniemi kyrkstuga werd na de brand in gebruik genomen als tijdelijke locatie voor kerkdiensten.
thumb|De voormalige locatie van de Hietaniemi-kerk in 2025, in de periode tussen de brand en de geplande herbouw.
Voorafgaand aan een eventuele herbouw werd in 2025 archeologisch onderzoek uitgevoerd op de voormalige kerklocatie. Daarbij werden resten gevonden van ongeveer honderd begraven personen uit de 17e of vroege 18e eeuw. Ook werden resten aangetroffen van het oudere kerkgebouw uit de 17e eeuw dat voorafging aan de in 1746 gebouwde kerk.
Na discussie over de vraag of op de locatie een nieuwe kerk of een kleiner kapelgebouw moest worden gebouwd, besloot de kerkenraad in mei 2026 tot de bouw van een nieuwe kerk. Het nieuwe gebouw wordt kleiner dan zijn voorganger en is ontworpen voor ongeveer 70 personen. Volgens de in mei 2026 gepubliceerde planning zou de bouw in juni 2026 beginnen en was de ingebruikname voorzien voor de zomer van 2027.
Bronnen, noten en/of referenties
Categorie:Plaats in Norrbottens län