De Schijfwereld (Engels: Discworld) is een imaginaire wereld waarop zich een groot aantal boeken van de humoristische fantasy-auteur Terry Pratchett afspeelt.
De Schijfwereld De Schijfwereld bestaat uit een platte schijf, gedragen door vier olifanten die op de rug van een gigantische schildpad genaamd A'Tuin De Grote staan, die door de lege ruimte op weg is. De zon van de Schijfwereld is klein en cirkelt dwars op de zwemrichting van de schildpad om het stelsel heen. Een van de olifanten moet steeds even een poot optillen om het zonnetje ongehinderd zijn baan te kunnen laten vervolgen. Op de Schijfwereld speelt toverkracht een belangrijke rol. De Schijfwereld is niet alleen bevolkt met gewone mensen maar ook met trollen, heksen, tovenaars, dwergen, helden (onder andere Cohen de Barbaar) en vele andere mythische wezens. De belangrijkste stad is Ankh-Meurbork, die onder het gezag staat van de Patriciër Huigen Ottopedi.
Wetenschappers op de Schijfwereld strijden erover of de schildpad op weg is om een partner te zoeken (bigbangtheorie) of eeuwig naar niets zal blijven doorzwemmen (de steady-statetheorie).
Het idee van olifanten en de schildpad die de wereld dragen, zijn elementen uit de Hindoe-mythologie.
Landen Er zijn diverse grote rijken op de Schijfwereld: op het centrale, naamloze continent ligt de grootste stad van de Schijfwereld: Ankh-Meurbork, militair gezien geen grote macht, (als je het feit dat ze een leger volledig platzak kunnen maken niet meetelt) maar wel een van de grootste economische machten in de Schijfwereld. Verder zijn er Klatsch - een multicultureel rijk dat aan de andere kant van de Cirkelzee ligt en het Tegenwichter Continent - waarop zich het rijke Agatese Rijk bevindt. Andere min of meer bekend landen en streken zijn Überwald, het bergstaatje Lankhr, het op de velgrand liggende Kruul, het toverachtige Würmberg, Howondaland, Continent XXXX en de Trobi-eilanden.
Goden van de Schijfwereld Er bestaan zo'n 3000 belangrijke goden op de Schijfwereld, naast ontelbare kleine goden. De goden wonen op de centrale berg van de Schijfwereld, de Axis Firmamenti of Naaldpiek, een steile 15 kilometer hoge berg van grijs gesteente en groen ijs. De goden wonen hier in een paleis van marmer, albast en kamerbrede trijp; het zogenaamde Duinmanifesting.
De goden staan onder leiding van Blinde Io, ook wel Oochytoe genoemd. Andere machtige goden zijn Offlaar - de krokodillengod, Nacht, Toeval, Bestemming, Noodlot en De Vrouwe - de Godin Wier Naam Men Niet Noemt. Zephyrus (de god der zachte koeltjes) en Stoki de natuurgod zijn andere bekende goden.
Seizoenen thumb|300x300px|Het Astronomische jaar op de Schijfwereld De tijdrekening en de seizoenen op de Schijfwereld lijken enigszins op die van de Aarde, maar er zijn toch wat verschillen. De seizoenen worden veroorzaakt door de draaiing van de schijf om de eigen as, terwijl op aarde de seizoenen worden bepaald door de omloop om de zon.
Volgens de meest gebruikte Agrarische Kalender zitten er vier seizoenen in een jaar. Het agrarisch jaar duurt 400 dagen en heeft 50 weken van acht dagen. Een dag is de duur die het kleine zonnetje van het Schijfwereldstelsel nodig heeft om eenmaal om de schijf te draaien. De helft van die tijd bevindt de zon zich aan de bewoonde zijde van de schijf: dan is het op de schijf dus dag. Wanneer de zon onder de rand verdwijnt, waar zich A'Tuin en de olifanten bevinden, is het op de Schijfwereld nacht.
Het astronomische jaar duurt echter 800 dagen: de tijd die de schijf nodig heeft om eenmaal om haar eigen as te draaien. In de astronomische kalender zijn er daarom tweemaal vier seizoenen. Het astronomische jaar begint op Berewaaksavond, na telkens 100 dagen gevolgd door respectievelijk Prima Lente, Kleingodenavond (of Eerste Midzomer), Prima Herfst, Vuilak (of Wentelwinter), Lente Bis, Zomer Tweeds, Allervielen waarna er weer een nieuw jaar begint met Berewaaksavond. De vier hoofdseizoenen (de twee zomers en winters) van het astronomische jaar staan op de tekening hieronder afgebeeld.
Door de onconventionele vorm van de Schijfwereld zijn de richtingen ook anders dan op Aarde. De belangrijkste richtingen zijn Naafwaarts (naar de centrale as toe) en Velgwaarts (naar de schijfrand). De twee mindere richtingen zijn Zonmee en Tegenzons (met de draaiing van de schijf mee en tegen de draairichting in).
Populaire personages Rinzwind (Rincewind) staat bekend als de minst getalenteerde tovenaar op de Schijfwereld. Rinzwinds overlevingsdrang is groter dan van anderen, waarschijnlijk heeft hij daardoor een groot aantal bijna-doodervaringen overleefd.
De Dood (Death) ziet er vrij herkenbaar uit. Misschien komt dat doordat hij een skelet is, een blauwe gloed in plaats van zijn ogen heeft en met een zeis rondloopt. De Dood praat enkel in klein kapitaal en komt bij tovenaars tevoorschijn aan het eind van hun leven. Bij gewone stervelingen komen afgezanten van de Dood. De Dood heeft al veel bijna-Rinzwind ervaringen gehad.
Opoe Wedersmeer (Granny Weatherwax) uit het bergkoninkrijkje Lankhr is de machtigste heks van de Schijfwereld. Ze gebruikt liever hoofdelogie in plaats van echte toverkracht. Samen met de heksen Ootje Nack en Magraat Knophlox vormt ze een heksenkring.
Douwe Flinx (Sam Vimes) is de commandant van de wacht in Ankh-Meurbork.
Feucht von Lippvacht (Moist von Lipwig) was in een vroeger leven een veroordeelde crimineel en begaafd zwendelaar. Wordt als boetedoening door Heer Ottopedi bevolen het postkantoor van Ankh-Meurbork nieuw leven in te blazen. Later wordt hij muntmeester van de stad.
De boeken over Schijfwereld Er is een aantal grote lijnen te vinden in de boeken, zoals de Rinzwindcyclus, de heksencyclus, de Doodcyclus en de Wachtcyclus. Deze boeken zijn aan elkaar verbonden qua verhaallijn.
De boeken zijn oorspronkelijk in het Engels verschenen en in het Nederlands vertaald door Venugopalan Ittekot (pseudoniem van Ruurd Groot). Op deze vertalingen wordt als kritiek gegeven, dat de subtiliteit van Pratchetts grappen (met name de woordspelingen) verdwijnt.
De auteur heeft met twee beroepswetenschappers samengewerkt aan een reeks populair-wetenschappelijke boeken met als uitgangspunt de schijfwereld, zie The Science of Discworld. Er zijn tevens geïllustreerde boeken verschenen, zoals The Last Hero. Deze zijn niet in Nederlandse vertaling verschenen.
Nº Titel Originele titel Gepubliceerd in CyclusNºCyclus1De Kleur van ToverijThe Colour of Magic19831Rinzwind2Dat wonderbare lichtThe Light Fantastic19862Rinzwind3MeidezeggenschapEqual Rites19871Heksen4Dunne HeinMort19871Dood5BetoverkindSourcery19883Rinzwind6De plaagzustersWyrd Sisters19882Heksen7PyramidesPyramids19891Individueel8Wacht! Wacht!Guards! Guards!19891Wacht9Faust ErikFaust Eric19904Rinzwind10Rollende PrentenMoving Pictures19902Individueel11MaaierstijdReaper Man19912Dood12Heksen in de luchtWitches Abroad19913Heksen13KleingoderijSmall Gods19924Individueel14Edele Heren en DamesLords and Ladies19924Heksen15Te WapenMen at Arms19933Wacht16ZieltonenSoul Music19943Dood17Interessante TijdenInteresting Times19945Rinzwind18MaskeradeMaskerade19955Heksen19Lemen voetenFeet of Clay19964Wacht20BerevaarHogfather19964Dood21Houzee!Jingo19975Wacht22Het Jongste WerelddeelThe Last Continent19986Rinzwind23Pluk de StrotCarpe Jugulum19986Heksen24De Vijfde OlifantThe Fifth Elephant19996Wacht25De WaarheidThe Truth20005Individueel26De Dief van TijdThief of Time20015Dood27De Laatste HeldThe Last Hero20017Rinzwind28Mirakelse Maurits en zijnGestudeerde KnaagdierenThe Amazing Maurice and hisEducated Rodents20016Individueel29De NachtwachtNight Watch20027Wacht30De Vrijgemaakte OrtjesThe Wee Free Men20031Tiffanie Verweerd31Monsterlijk RegimentMonstrous Regiment20037Individueel32Een Hoed van LuchtA Hat Full of Sky20042Tiffanie Verweerd33PosterijenGoing Postal20041Feucht von Lippvacht34Bam!Thud!20058Wacht35WintersmidWintersmith20063Tiffanie Verweerd36Geld Moet WapperenMaking Money20072Feucht von Lippvacht37Academische BoysUnseen Academicals20099Individueel38Ik Ga In MiddernachtI Shall Wear Midnight20104Tiffanie Verweerd39SnuifSnuff20119Wacht40Op StoomRaising Steam20133Feucht von Lippvacht41De HerderskroonThe Shepard's Crown20155Tiffanie Verweerd
Korte verhalen Nº Titel Originele titel Gepubliceerd in CyclusNºCyclus1TrolbrugVerscheen in het boek De erfgenamen van TolkienTroll Bridge19913Individueel2Wreed VermaakVerscheen online, op L-Space WebTheatre of Cruelty19932Wacht3De Zee en de Kleine VisjesThe Sea and Little FishesVerscheen in het boek Legends: Short Novels by the Masters of Modern Fantasy19987Heksen4De Dood en Wat Erna KomtVerscheen online, op L-Space WebDeath and What Comes Next20016Dood5A Collegiate Casting-Outof Devilish DevicesVerscheen online, op Co nowego20058Individueel
Andere boeken over de Schijfwereld The Science of Discworld (2002) (niet vertaald) The Science of Discworld II: The Globe (2003) (niet vertaald) The Science of Discworld III: Darwin's Watch (2005) (niet vertaald)
The Streets of Ankh-Morpork (1993) (niet vertaald) The Discworld Mapp (1995) (niet vertaald) A Tourist Guide to Lancre (1998) (niet vertaald) Death's Domain (1999) (niet vertaald)
Voetnoten
Externe links Website van de auteur The L-Space Web: Book Covers
Categorie:Fictieve wereld
Categorie:Fantasyboekenreeks