Aids of verworven immunodeficiëntiesyndroom (Engels: acquired immune deficiency syndrome of acquired immunodeficiency syndrome) is een ziektebeeld dat wordt veroorzaakt door het retrovirus hiv.
De geschiedenis van aids Een onbekende ziekte Aan het eind van de jaren 1970, begin jaren 1980 stak er een tot dan onbekende ziekte de kop op in Amerika en even later in Europa. Kenmerkend aan de ziekte was dat de weerstand van de getroffen personen aangetast werd, dat negen van de tien patiënten homoseksueel waren en 98% man. Het leek een homoziekte, zoals veel kranten toen berichtten en daarom 'werd in eerste instantie over GRID (gay-related immuno deficiency) gesproken. Later bleek deze aanduiding onjuist te zijn. In 1982 werd duidelijk dat ook gebruikers van verdovende middelen en lijders aan de bloederziekte hemofilie de ziekte konden krijgen. Deze laatsten kregen bloedtransfusies met bloed dat besmet bleek te zijn. De ziekte kreeg een naam al voordat de verwekker gevonden was: acquired immuno-deficiency syndrome (verworven immuundeficiëntiesyndroom), afgekort aids.
Afweersysteem Medici veronderstelden dat de ziekte te maken had met het afweersysteem, omdat een belangrijke groep bloedcellen die de immuniteit regelen, de CD4+ T-cellen, afnam bij mensen met aids. Hierdoor krijgen mensen met aids opportunistische infecties, infecties die gezonde mensen niet krijgen, maar die zich kunnen ontwikkelen bij een verzwakte afweer. Dat was bijvoorbeeld het geval met longontstekingen door het organisme Pneumocystis jiroveci en het door het HHV-8-virus veroorzaakte kaposisarcoom, die bij deze mensen frequent ontstonden. Verder bleken infecties die gezonde mensen meestal doorstaan, dodelijk te zijn voor personen die getroffen waren door de onbekende ziekte.
Controverse rond identificatie van het virus In 1983 publiceerde het wetenschappelijke vakblad Science studies van zowel de Amerikaan Robert Gallo als de Fransman Luc Montaigner. Gallo en zijn team beschreven de aanmaak bij aidspatiënten van antigenen tegen het humaan T-celvirus (HTLV-III) dat in 1970 door dezelfde Gallo was beschreven. Montaigner en diens team ontdekten een virus in de lymfeklieren van aidspatiënten en noemden het lymphadenopathy-associated virus (LAV). Later bleek het om hetzelfde virus te gaan. De controverse over wie eerst was, laaide hoog op totdat in 1987 de presidenten van de Verenigde Staten en Frankrijk overeenkwamen dat beide landen samen de eer hadden van de ontdekking. (2005): 'Retrovirus vs. Retrovirus: The Arguments for HTLV-III, LAV, and HIV' in , Aids, Rhetoric, and Medical Knowledge, Cambridge University Press
Ouder dan gedacht Onderzoeker Jaap Goudsmit schreef dat het aids veroorzakende virus, hiv, mogelijk al tientallen jaren eerder dan gedacht voorkwam in Europa.Primitief aids-virus week uit naar Heerlen, Volkskrant, 17 mei 1997. Gearchiveerd op 9 augustus 2021 Het virus zou verantwoordelijk zijn geweest voor epidemieën van de bovengenoemde Pneumocystis-longontsteking bij te vroeg geboren kinderen. De eerste epidemie was in de vrije stad Danzig (nu de Poolse stad Gdańsk) in 1939, waarschijnlijk was het virus meegekomen met Duitse soldaten vanuit Kameroen die besmet waren geraakt na seksueel contact met de lokale bevolking. Hierna verspreidde het virus zich in de rest van Centraal-Europa. In Nederland stak de epidemie de kop op tussen 1955 en 1958 in de Kweekschool voor Vroedvrouwen in Heerlen. Er zijn aidsvirussen aangetroffen in enkele decennia oude weefselmonsters (1959, 1970) van patiënten die aan toen onverklaarbare ziekten waren gestorven.Zhu, Tuofu, Korber & Nahinias (1998): 'An African HIV-1 Sequence from 1959 and Implications for the Origin of the Epidemic' in Nature, Volume 391, p. 594-597Frøland, SS; Jenum, P; Lindboe, CF; Wefring, KW; Linnestad, PJ; Böhmer, T. (1988): 'HIV-1 infection in Norwegian family before 1970', The Lancet, p. 1344-1345
Doordat het aids veroorzakende virus relatief snel muteert,Aidsvirus ontstond eeuw geleden, Nu.nl, 2 oktober 2008. Gearchiveerd op 12 november 2008 is het mogelijk een genetische stamboom van het virus samen te stellen. Een genetische analyse van 25 jaar oude bloedstalen toont aan dat een van de meest verspreide subtypes van hiv rond 1969 vanuit Haïti de VS werd binnengebracht. In Haïti waarde het al 3 tot 7 jaar rond. Deze introductie in de Verenigde Staten komt mogelijk voor rekening van één persoon. Onderzoek van Rambaut en anderen uit 2007 suggereert dat het virus tien jaar eerder dan eerst was aangenomen al in de Verenigde Staten rondwaarde.Gilbert MT, Rambaut A, Wlasiuk G, Spira TJ, Pitchenik AE, Worobey M. (2007): 'The emergence of HIV/AIDS in the Americas and beyond' in Proceedings of the National Academy of Sciences, Volume 104, Isue 47, p. 18566-18570 Onderzoek gepubliceerd in Nature van oktober 2008 leek er zelfs op te wijzen dat het aids veroorzakende virus al een eeuw onder de mensheid verspreid is. Door het genetisch profiel van oude stammen van het virus te vergelijken met moderne varianten werd de mutatiesnelheid uitgerekend. Op basis hiervan schatten de onderzoekers het ontstaan ergens tussen 1884 en 1924, vermoedelijk rond 1908.(2008): 'Tissue sample suggests HIV has been infecting humans for a century' in Nature, Gearchiveerd op 24 november 2020 De onderzoekers stellen dat deze periode samenvalt met het ontstaan van steden in Afrika, waardoor de voedingsbodem ontstond voor verdere verspreiding van het virus. Desondanks suggereert hetzelfde onderzoek dat rond 1960 hooguit enkele duizenden Afrikanen met het virus besmet geweest zijn.
Apen Het aidsvirus komt oorspronkelijk voor bij apen.Gao, F; Bailes, E; Robertson, DL; Chen, Y; et al. (1999): 'Origin of HIV-1 in the chimpanzee Pan troglodytes troglodytes' in Nature, Volume 397, p. 436-444 Volgens Goudsmit is het virus bij de mens terechtgekomen door een toegenomen contact tussen mensen en apen: door de jacht op en de handel in apen, het kappen van het Afrikaanse regenwoud en de kolonisatie van Afrika. Hiv is een virus en heeft dus gastheren nodig. Het aidsvirus stapte van de ene gastheer (de aap) over naar een andere gastheer, de mens, en evolueerde verder.Van Heuverswyn F, Peeters M. (2007): 'The Origins of HIV and Implications for the Global Epidemic' in Current Infectious Disease Reports, Volume 9, Issue 4, p. 338-346
Taboe, onverschilligheid, stigma, besmettingsvrees en discriminatie Na het in 1981 bekend worden van de ziekte bij homoseksuelen in Amerika, duurde het vele jaren voordat de ernst van de ziekte bij het publiek doordrong. Er werden geen maatregelen genomen om verspreiding tegen te gaan. In die tijd was homoseksualiteit nog niet geaccepteerd en in verschillende staten van de Verenigde Staten was homoseksualiteit nog verboden.Pas in 2003 heeft het Amerikaans hooggerechtshof in Lawrence v. Texas bepaald dat een verbod op seks tussen mannen ongrondwettelijk is Velen beschouwden de ziekte als een straf van God voor immoreel gedrag.'Fourteen Percent Of Americans Believe AIDS Might Be God’s Punishment: Survey' in The Huffingtons Post, 28 februari 2014, ook cijfers voor 1992. Gearchiveerd op 31 december 2017 In de begintijd heersten angst en hysterie.A history of AIDS hysteria, Salon.com, 5 juni 2011. Gearchiveerd op 11 november 2021 Aidspatiënten werden soms weggestuurd van ziekenhuizen of niet vervoerd door ziekenwagens, omdat verzorgend personeel bang was voor besmetting.AIDS Fear Spawns Ethics Debate As Some Doctors Withhold Care, New York Times, 11 juli 1987. Gearchiveerd op 9 augustus 2021. Bijna alle New Yorkse begrafenisondernemers weigerden aidsslachtoffers.Funerals for AIDS victims: searching for sensitivity, New York Times, 13 februari 1987. Gearchiveerd op 9 augustus 2021Doctors cite stigma of AIDS in declining to report cases, New York Times, 27 mei 1986. Gearchiveerd op 13 juli 2018 Homoseksuele buitenlanders die de Verenigde Staten binnenkwamen, werden vaak in quarantaine gezet en gedeporteerd. Ook andere landen voerden reisbeperkingen in.Fear of Foreigners: HIV-related restrictions on entry, stay, and residence, Journal of the international AIDS society. Gearchiveerd op 14 augustus 2019. Pas twee jaar en 600 doden later werd voor het eerst op de voorpagina van The New York Times over het onderwerp gepubliceerd. Als reactie op de onverschilligheid van de overheid organiseerde de homoseksuele gemeenschap in 1983 een eigen voorlichtingscampagne voor veilige seks en condoomgebruik. Ook het onderzoek naar aids en geneesmiddelen tegen aids hadden een lage prioriteit. De ommekeer in de mentaliteit is gekomen doordat de ziekte later ook veel meer door heteroseks en door bloedtransfusie werd overgedragen, waardoor aids in de perceptie veel minder een homoziekte werd. Het publiek werd veel beter ingelicht over de besmettingsrisico's. Het heeft een tijd geduurd voordat de bloedbanken het gedoneerde bloed goed konden testen.How to Survive a Plague: The Inside Story of How Citizens and Science Tamed AIDS, David France. Recensie geraadpleegd: The Economist, januari 21 2017, p. 66
Controverse rond president Thabo Mbeki Naar aanleiding van een controverse rond president Thabo Mbeki van Zuid-Afrika, die in twijfel trok dat hiv de oorzaak is van aids, publiceerden 5000 wetenschappers in 2000 de Verklaring van Durban, waarin zij stellen dat dit wel degelijk het geval is.
Samenzweringstheorieën Volgens sommige auteurs is aids gemaakt door mensen. Een van deze auteurs is Alan Cantwell. Hij zegt onder meer dat de eerste gevallen van aids in Amerika zich voordeden in een periode waarin homoseksuelen in New York meededen aan een hepatitis B-experiment. Dit gebeurde in New York Blood Centre. Ze kregen in 1978 en 1979 meerdere doses van een experimenteel vaccin dat was ontwikkeld in chimpansees. Het bloedcentrum was en is nog steeds de grootste leverancier van bloed in Amerika. Hij wijst ook op de toename van genetische manipulatie van virussen, onder meer in kankeronderzoek (het Special Virus Cancer Program van N.C.I.) in het begin van de jaren 1970. De opkomst van genetische manipulatie leidde tot allerlei nieuwe virussen en ziektes, aldus Cantwell. Hij suggereert dat hiv misschien een virus is, ontwikkeld in het kader van biologische oorlogvoering. Cantwell ziet tevens een verband tussen de aidsepidemie in Afrika en allerlei vaccinatieprogramma's van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) op dit continent in de jaren 1970.
Thans wordt aangenomen dat vaccinatieprogramma's (lang voor de jaren 1970) inderdaad een rol hebben gespeeld bij de aanvankelijke verspreiding op het Afrikaanse platteland, wellicht in Centraal-Afrika, na een toevallige overdracht via het bloed van een besmette chimpansee. De genetische manipulatietheorie wordt echter tegengesproken door het feit dat HIV-1 is aangetroffen in bloedstalen van 1959-1960 uit Léopoldville (het huidige Kinshasa), dus voor de ontwikkeling van technieken voor genetische modificatie. (2011): 'Assembling the Puzzle' in The Origins of AIDS, Cambridge University Press
Verenigde Naties thumb|Aids komt wereldwijd voor, maar de prevalentie verschilt van land tot land Bij de Wereldgezondheidsorganisatie wordt aids als een belangrijk probleem beschouwd, wat tot de oprichting geleid heeft van UNAIDS, waarvan de Belg Peter Piot tot eind 2008 voorzitter was. Hij werd per 1 januari 2009 opgevolgd door de Malinees Michel Sidibé. Duidelijk is dat aids een wereldwijd probleem vormt en dat een land of een regio waar de besmettingsgraad hoog is met grote sociale en economische problemen te maken krijgt. Aids is meer dan een ziekte. In Afrika is het ook een economische ramp, omdat het vooral jonge mensen treft.
Oorzaak