Groenland (Groenlands: Kalaallit Nunaat, "Land van de Groenlanders"; Deens: Grønland) is een eiland gelegen in het Noordpoolgebied en administratief behorend tot het koninkrijk Denemarken, met een eigen regering en parlement.
Beschrijving Het is gelegen tussen de Noordelijke IJszee en de Atlantische Oceaan, ten oosten van de Canadese Arctische Eilanden. Hoewel het geografisch een deel is van het continent Noord-Amerika, wordt Groenland politiek en cultureel geassocieerd met Europa (vanwege de historische banden met het verenigde koninkrijk Denemarken en Noorwegen). De inheemse bevolking, voor 88% bestaande uit kalaallit (Groenlandse Inuit) komt als Eskimo's uit het westen en ziet zich niet als Amerikaans dan wel Deens, Noors of anderszins Europees, maar als een authentieke natie. Het land wordt, op een aantal kleinere eilanden zoals Qeqertarsuaq (Disko) en het onbewoonde Ilimanngip Nunaa (Milneland) na, nagenoeg volledig gevormd door één groot eiland dat eveneens Groenland heet.
Groenland werd bewoond, maar niet continu, door Paleo-Eskimo's sinds 2500 v.Chr. Op het eind van de 10e eeuw vestigden Noormannen zich op het toen onbewoonde zuidelijke deel van Groenland. In de 13e eeuw kwamen de Inuit als Neo-Eskimo's aan en in de 15e eeuw werden de Noorse kolonies verlaten. In de vroege 18e eeuw werd het contact tussen Scandinavië en Groenland hersteld en Denemarken vestigde in 1721 zijn heerschappij over Groenland.
Groenland werd een Deense kolonie in 1814, na eeuwen onder de heerschappij van het verenigde koninkrijk Denemarken en Noorwegen. Met de Grondwet van Denemarken van 1953 werd de kolonie Groenland een integraal deel van Denemarken. Hierop volgde een periode van culturele assimilatie ('verdeensing'). Veel inheemse Groenlanders verzetten zich tegen deze vervreemding van hun eigenheid.
In 1979 verleende Denemarken zelfbestuur aan Groenland en in 2008 koos Groenland ervoor dat meer macht van de Deense regering aan de lokale Groenlandse regering werd overgedragen. De wet werd het jaar daarop van kracht, met de Deense regering verantwoordelijk voor buitenlandse zaken, beveiliging (defensie, politie en justitie), het financieel beleid en het toekennen van een subsidie van 3,4 miljard Deense kronen (€456.817.327), of ongeveer € 7900 per Groenlander per jaar.
Groenland gaat door voor het grootste eiland ter wereld. Met een bevolking van 56.669 inwoners (2025)Befolkningen 1. januar efter fødested, køn og tid. Statistikbanken, Grønlands Statistik, besøgt 8. januar 2025. (Webside ikke længere tilgængelig) is het het dunstbevolkte afhankelijke gebied of land van de wereld, met een bevolkingsdichtheid van 0,03 per km². De grote meerderheid van de bevolking zijn Groenlandse Inuit.
Etymologie Groenland dankt zijn naam aan de Noor Erik de Rode. Volgens de Eiríks saga rauða besloot hij – nadat hij in IJsland vogelvrij verklaard was – op zoek te gaan naar een land ten westen van IJsland, dat eerder gezien was door Gunnbjørn Ulfsson. Hij vond het land en noemde het 'Groenland' (Oudnoords: 'Grœnland'), ondanks het feit dat het voor een groot deel door ijs werd bedekt. Volgens de verhalen gaf hij het land deze naam, omdat hij dacht dat het waarschijnlijk wel andere kolonisten zou aantrekken als het een gunstige naam had. Het zuiden van Groenland kan overigens in de zomer daadwerkelijk heel groen zijn en het is heel waarschijnlijk dat het in de tijd van Erik de Rode zelfs nog groener was dan tegenwoordig.
Geschiedenis
Volgens archeologen is Groenland sinds 2500 voor Chr. vrijwel voortdurend in minstens één deel van het eiland bewoond geweest door een van de verschillende, elkaar opvolgende, Paleo-Eskimo's en Neo-Eskimo's (de laatste ook bekend als Inuit)-culturen, komend uit Noord-Amerika. 981 – De Noor Erik de Rode landt via IJsland op de Groenlandse kust. 985 – Vestiging van de eerste Europese kolonisten. circa 1000 – Invoering van het christendom door Leif Eriksson. 1261 – Groenland onder Noors bestuur. 1397 – (Unie van Kalmar); Noorwegen en diens overzeese gebieden worden met Denemarken en Zweden verenigd in een personele unie. 15e eeuw – De Vikingkolonies verdwijnen door het kouder worden van het eiland, als gevolg van het veranderende klimaat (kleine ijstijd). 1536 – Nadat Zweden uit de Unie is gestapt centraliseert de koning zijn gezag rond Denemarken. Noorwegen wordt gedegradeerd tot een Deense provincie, de Noorse koloniën vallen onder de Deense kroon. 1605 – De Deense koning Christiaan V eist officieel Groenland op als Deense kolonie en stuurt expedities naar het gebied. 1721 – Begin herkolonisering door Denemarken. 1774–1951 – De handel met Groenland is een staatsmonopolie. 1931 – Noorwegen bezet een deel van Oost-Groenland; na een uitspraak Legal Status of Eastern Greenland (Denmark v. Norway), 1933 P.C.I.J. (ser. A/B) No. 53 (Apr. 5), Permanent Hof van Internationale Justitie, 5 april 1933 van het Permanent Hof van Internationale Justitie in Den Haag vertrekken de Noren weer. 1940 – Duitsland bezet Denemarken. De Deense ambassadeur in de Verenigde Staten, Henrik Kauffmann, accepteert geen instructies meer vanuit Kopenhagen en verleent toestemming aan de Amerikanen om militaire bases op Groenland in te richten. Groenland wordt tijdens de oorlog door de Verenigde Staten militair bezet. 1951 – Deens-Amerikaans verdrag met betrekking tot de gemeenschappelijke verdediging van Groenland. De Amerikanen openen er de Luchtmachtbasis Thule. Poging door president Truman van de Verenigde Staten om Groenland te kopen mislukt. 1953 – Groenland wordt een integraal deel van Denemarken. 1979 – Groenland verkrijgt zelfbestuur binnen het Deense koninkrijk. 1982 – Groenland stemt in een referendum voor uittreding uit de Europese Economische Gemeenschap (EEG). 1985 – Groenland stapt uit de EEG. 2009 – In juni krijgt Groenland vrijwel volledig zelfbestuur. Dit naar aanleiding van een referendum gehouden in 2008 waarbij driekwart van de Groenlanders voor meer autonomie stemde. Volgens de wet blijft de Deense regering verantwoordelijk voor buitenlandse zaken, beveiliging (defensie, politie en justitie), het financieel beleid en verleent een jaarlijkse subsidie van 3,4 miljard Deense kronen (ca. € 450 miljoen, dit is circa € 7900 per Groenlander). 2019 – De Amerikaanse president Donald Trump vraagt aan Denemarken om Groenland te verkopen. Trump wil het eiland vanwege de strategische ligging en de aanwezigheid van zeldzame aardmetalen. De Deense premier Mette Frederiksen wijst het verzoek beslist af. Trump heeft daarop zijn staatsbezoek aan Denemarken begin september geannuleerd. 2025–2026 – President Donald Trumps blijvende interesse in Groenland zorgt ook tijdens zijn tweede ambtstermijn wereldwijd en lokaal voor ophef. Hij geeft te kennen dat Groenland deel van de VS zou moeten worden. Groenland, strategisch gelegen en rijk aan grondstoffen, staat centraal in een geopolitieke machtsstrijd. Bewoners zijn hierover verdeeld: sommigen streven onafhankelijkheid van Denemarken na, anderen zien kansen in samenwerking met de VS, al wijzen ze overname af. Denemarken benadrukt, net als in 2019, dat Groenland niet te koop is, maar blijft alert op de toenemende invloed van grootmachten in de regio. 2026 – Frankrijk en Canada openen consulaten in Groenland. 2026 - Op 22 september sloten Groenland, Denemarken en de Verenigde Staten een veiligheidsakkoord.
Geografie
thumb|Satellietopname van Groenland thumb|Topografische kaart van Groenland zonder ijskap
Groenland hoort geografisch bij Noord-Amerika en geologisch gezien tot het Canadees Schild. 85% van het land is bedekt met een ijskap van maximaal 3 km dikte. De Gunnbjørn Fjeld is met een hoogte van 3694 meter de hoogste berg van het land. Alleen de kuststrook van 15–150 km breed, vooral in het zuiden en westen, is bewoonbaar, mede door de invloed van de Golfstroom. De kustlijn is in totaal 44.087 kilometer lang. De kusten zijn ingekerfd met enorme fjorden en gletsjers, waar regelmatig ijsbergen van afbreken. De Grand Canyon van Groenland is een in 2013 ontdekte kloof onder de ijslaag.
Groenland is met 2.166.086 km² net iets kleiner dan het Arabisch schiereiland en vier keer zo groot als Frankrijk. De grootste lengte, op de noord-zuid as, is 2670 kilometer en het eiland is maximaal 1050 kilometer breed op de oost-west as. Vanwege de noordelijke ligging van Groenland is het op een niet-oppervlaktegetrouwe projectie moeilijk om de grootte van Groenland in de juiste verhouding te zien; het land heeft op de niet-oppervlaktegetrouwe mercatorprojectie ogenschijnlijk de grootte van Afrika.
Het zuidelijkste punt van Groenland is Kaap Vaarwel en het noordelijkste punt op het vasteland is Kaap Morris Jesup. Aan de westzijde wordt Groenland omgeven door de Labradorzee, Straat Davis en de Baffinbaai, in het noordwesten door de Straat Nares en de Lincolnzee, onderdeel van de Noordelijke IJszee, in het oosten door de Groenlandzee en de IJslandzee en in het zuidoosten door de Irmingerzee. Tussen IJsland en Groenland ligt de Straat Denemarken, ook wel als de Straat Groenland of Groenlandstraat bekend.
Klimaat Groenland heeft grotendeels een poolklimaat in het binnenland en een toendraklimaat langs de kust. In een dunne strook langs de zuidwestkust heeft de zee een matigende invloed. In de winter kan de temperatuur zakken tot −50°C in het binnenland. In de zomer is het −10°C in het binnenland en is het langs de kusten 0 tot 10°C. Aan de zuidwestkust kan het 's zomers soms tegen de 20°C worden.
In juli 2013 werd de hoogste temperatuur ooit op het eiland waargenomen, dit was 25,9°C aan de westkust en de laagste temperatuur ooit was −69,6°C gemeten op de ijskap.
Opwarming Net als heel het Arctisch gebied heeft Groenland te maken met de opwarming van de aarde.
Al het ijs op Groenland bevindt zich op land. Als er fors smelt optreedt, dan zijn er twee fasen: eerst raken de onderliggende lagen ijs met smeltwater verzadigd doordat dit de vele luchtbelletjes erin "vult". Als de ijsmassa eenmaal verzadigd is, zoekt smeltwater zich een weg naar de bodem van de ijskap.
Tijdens het smeltseizoen zijn door de jaren heen meertjes en riviertjes met smeltwater te zien, de laatste jaren zelfs boven op de ijskap. Op verschillende plaatsen heeft smeltwater zich een weg naar de bodem van de ijsmassa gebaand en werkt daar als glijmiddel. Zo glijden delen van de ijskap versneld richting oceaan. Naar de Northeast Greenland Ice stream (NEGIS) wordt onderzoek gedaan door EGRIP (East Greenland Ice-core Project). De Jakobshavn icestream, die ten zuiden van Ilulissat in zee stroomt, zelfs snel (record van circa in de zomer van 2012). , Greenland Is Melting, The New Yorker, 17 oktober 2016. Gearchiveerd op 28 maart 2023. Het IPCC schat dat sinds 1992 cumulatief drieduizend gigaton ijsmassa, overeenkomend met 3000 km³ water, is gesmolten, met een toename sinds 2000.IPCC report 2014, Ch.4, observations:cryosphere Per jaar verliest Groenland nu zo'n 250 km³ ijsmassa. Onderzoekers berekenden dat het vallende smeltwater tijdens de smeltpieken een warmtevermogen produceert dat vergelijkbaar was met dat van de Drieklovendam in China, 's werelds grootste waterkrachtcentrale.
Door het smelten van de ijskap stijgt de zeespiegel jaarlijks gemiddeld met ongeveer 0,8 millimeter. Door het 'gravitatie-effect' is de stijging niet overal op aarde gelijk. Dicht bij Groenland zal de zeespiegel door de afname van het ijs zelfs dalen. Omdat Nederland relatief dicht bij Groenland ligt is de bijdrage van Groenland aan de zeespiegelstijging hier slechts 15% van het wereldgemiddelde.