miniatuur|Lakenhal aan de Naamsestraat, op achtergrond de zuidelijke zijgevel van de Sint-Pieterskerk en de westelijke zijgevel van het Stadhuis van Leuven thumb|De classicistische Regavleugel uit 1723 van de Lakenhal of universiteitshal gezien vanaf de Leuvense Oude Markt
De Lakenhal of Universiteitshal is een historisch gebouw in Leuven, gelegen tussen de Naamsestraat en de Oude Markt. Het gebouw, dat teruggaat tot 1317, is tegenwoordig de zetel van de Katholieke Universiteit Leuven.
Beschrijving Het gebouw heeft een 14e-eeuwse gotische onderbouw en een 17e-eeuwse barokke bovenbouw. De Regavleugel, een classicistische uitbreiding achteraan richting Oude Markt, dateert van de 18e eeuw.
De Lakenhal fungeert als het beleidscentrum van de KU Leuven, met o.a. het rectoraat op de tweede verdieping. Op het gelijkvloers vinden aan het begin van het academiejaar in augustus en september de inschrijvingen plaats. De gotische jubileumzaal op de eerste verdieping wordt gebruikt voor recepties en feesten. In de Regavleugel is de promotiezaal ingericht, waar veel doctoraten publiek worden verdedigd. Verder zijn in die vleugel de rectorale salons voor allerhande kleinere evenementen en ontvangsten: de faculteitenkamer (met gele tinten), de senaatszaal (groen) en de rectorkamer (roze tinten).
Geschiedenis Lakenhal De huidige benedenverdieping komt overeen met deze van de lakenhal die in gotische stijl vanaf 1317 werd opgetrokken door de architecten Jan Stevens, Arnold Hore en Godfried Raes. Het was een stedelijk bouwwerk waarin leden van de gilde der lakenwevers hun waar verkochten. De verkoopshal floreerde door de hoge bloei van de Leuvense lakenproductie in de 14e eeuw, maar kende een tanend succes in het begin van de 15e eeuw.
Universiteitshal Enige tijd na de oprichting van het Studium Generale Lovaniense werd in 1432 de gelijkvloerse vleugel van het gebouw grenzend aan de Krakenstraat door de stad Leuven ter beschikking gesteld als leslokaal voor de colleges van de theologiefaculteit. In 1433 werden een verdieping hoger vier auditoria voor de overige faculteiten voorzien onder leiding van stadsbouwmeester Sulpitius van Vorst.Maarten Van den Mooter en Vincent Debonne, Inventaris Onroerend Ergoed - Universiteitshal, Agentschap Onroerend Erfgoed, 2011
De lakenhal werd in 1459 gerestaureerd, en in 1481 aangepast, beide malen onder stedelijk bouwmeester Matthijs de Layens. In 1564 volgde een nieuwe restauratie.
Bovenbouw In de tweede helft van de 17e eeuw daagde de universiteit de stad Leuven voor de Geheime Raad om de Lakenhal te repareren. Op 28 mei 1679 werd een schikking bereikt waarbij de stad het eigendom van het gebouw aan de universiteit overdroeg en zichzelf ontsloeg van verdere verantwoordelijkheid voor reparaties. De universiteit verplichtte zich op haar beurt tot het voorzien van een nieuw gildehuis voor de gilden die ook nog in de lakenhalle waren gevestigd. Aan het Stadhuis van Leuven werden in 1680 ten zuiden van de oude conserverije langs de Naamsestraat het Steenken, een overblijfsel van de middeleeuwse patriciërswoning de Steen, en het huis het Schilt van Loven, door de universiteit aangekocht voor deze nieuwe Dekenij van de lakenwevers. Die strekte zich uit tot aan de hoek van de Muntstraat. Gelijktijdig werd op 18 juni 1680 aan de Lakenhal zelf, na verwijdering van de oude dakverdieping, begonnen met de bouw van een geheel nieuwe bovenverdieping in barokstijl bovenop de oorspronkelijke lakenhal. Na voltooiing in 1690 waren hier onderwijsruimten en de universiteitsbibliotheek.
miniatuur|Barokke cartouche geplaatst in 1690 boven de hoofdingang
Boven de hoofdingang van de universiteitshal werd een barokke cartouche aangebracht met de inscriptie uit het boek Spreuken (9:1): Sapientia aedificavit sibi domum ("Wijsheid heeft een huis voor zichzelf gebouwd").
Regavleugel In 1723 werd aan de zijde van de Oude Markt een classicistische vleugel aangebouwd. De architectuur wordt traditioneel toegeschreven aan Gaspar Larchier, maar er wijzen ook bronnen naar Hendrik Frans Verbruggen. Op de tweede verdieping kwam de bibliotheek in een prachtige pronkzaal, 44 m lang en verlicht door elf vensters. De beeldhouwer Denis-Georges Bayar maakte in 1727 het stucwerk voor het plafond.Jan Van Impe, De Leuvense Universiteitsbibliotheek. Historische wandelgids, tweede herziene druk, Universitaire Pers Leuven, 2012, p. 57-58 Met meester-schrijnwerker Henri Bonnet uit Nijvel zorgde hij vervolgens voor het parket, de lambrisering en de bibliotheekmeubelen. Tegen 1733 was de inrichting gereed.
Op het gelijkvloers van deze Regavleugel, vernoemd naar toenmalig rector Henri-Joseph Rega, was de belastingvrije universitaire bier- en wijnkelder.
Verwoesting en herstelling Tijdens de verwoesting van Leuven aan het begin van de Eerste Wereldoorlog stak de Duitse bezetter op 25 augustus 1914 ook de Universiteitshal in brand. Op de muren na ging het gebouw bijna volledig teloor. Speciaal het vernietigen van de bibliotheek wekte internationale verontwaardiging.
De wederopbouw werd pas in 1922 aangevat om in 1926 te worden voltooid. De herbouwde Universiteitshal werd op 28 juni 1927 officieel ingewijd. Op 28 november 1942 werd hij als monument van bouwkundig erfgoed geklasseerd en beschermd.
21e eeuw In 2007 werd een moderne glazen traphal bijgebouwd aan de zijde van de Zeelstraat, naar een ontwerp van VBM architecten.
In 2024-2025 werd de Universiteitshal gerestaureerd.VRT NWS Tot begin 2025 werden de buitenmuren gerenoveerd. De kostprijs van 1,6 miljoen euro werd voor 378.000 euro gesubsideerd door de Vlaamse regering. Daarnaast voerde de KU Leuven isolatie- en duurzame renovatiewerken uit onder het dak in het rectoraat op de tweede verdieping. Het afronden van de werken was voorzien tegen de viering van 600 jaar KU Leuven vanaf 2 februari 2025.Leuvense Universiteitshal wordt klaargestoomd voor toekomst en voor viering 600 jaar KU Leuven, vrtnws.be, radio2, Kirsten Simons, 17 april 2024, geraadpleegd op 18 april 2024
Universiteitsbibliotheek
De universiteitsbibliotheek is in 1636 opgericht en huisde toen op de eerste verdieping van de Universiteitshal aan de Naamsestraat.
Vanaf 1723 huisde de bibliotheek in de nieuwe Regavleugel.
Na de afschaffing van de Universiteit te Leuven in 1797 verhuisde een groot deel van haar rijke bibliotheekLeuven University, p. 31: "The university colleges were closed on 9 november 1797, and all items of use, with all the books, were requistionned for the new École Centrale, in Brussel". En ook: Analectes pour servir à l'histoire de l'Université de Louvain, uitg. door P. F. X. De Ram, Leuven, 1840, by Vanlinthout en Vandenzande, vol. 3, blz. 58, nota 1: "De La Serna Santander fut spécialement chargé de faire transférer à Bruxelles les principaux ouvrages de la bibliothèque académique qui déjà, en 1794 et 1795, avait été spoliée par les commissaires français. Le docteur Van de Velde, bibliothécaire de l'Université, était très-lié avec De La Serna, et il se plaisait a rendre hommage à l'intégrité personnelle avec laquelle il remplit la mission qui lui avait été imposée. Au reste, l'on sait que c'est à De La Serna que la Belgique doit la conservation d'une foule de manuscrits et de livres précieux qui étaient destinés à devenir la proie des Vandales de cette époque" met 80.000 boeken naar de École centrale van Brussel, wettelijk aangeduid als voortzetter en vervanger van de Oude Universiteit Leuven. De oudste manuscripten verhuisden naar de "hoofdstad" Parijs. De archieven kwamen later in het Rijksarchief. De collectie van de oude universiteitsbibliotheek en de archieven werden dus niet getroffen door de brand van 1914.
Na de oprichting van de Katholieke Universiteit van Mechelen in 1834 en de verhuis naar Leuven in 1835, verzamelde deze nieuwe Katholieke Universiteit Leuven snel een grote verzameling boeken.
In de brand van 1914 ging ook de universiteitsbibliotheek in de vlammen op. Driehonderdduizend boeken en manuscripten gingen verloren, waaronder de vijf jaar ervoor geschonken stichtingsbul Sapientie immarcescibilis van het Studium Generale Lovaniense.
Galerij
Bronnen en referenties
Categorie:Onroerend erfgoed in Leuven Categorie:Beschermd monument in Vlaanderen Categorie:Gebouw van de Katholieke Universiteit Leuven Categorie:Gildehuis in Vlaanderen Categorie:Lakenhal