Jean René Désiré Françaix (Le Mans, 23 mei 1912 - Parijs, 25 september 1997) was een Frans neoclassicistisch componist, pianist en orkestrator, die bekendstaat om zijn hoge muzikale productie en zijn vibrante stijl.
Leven Françaix' talenten werden op jonge leeftijd aangemoedigd door zijn familie: zijn vader, directeur van het conservatorium van Le Mans, was een musicoloog, componist en pianist, en zijn moeder zangdocente. Hij was pas zes jaar toen hij begon met componeren en zijn eerste publicatie in 1922 trok de aandacht van Nadia Boulanger, een componiste werkzaam voor de muziekuitgever die de getalenteerde jongen onder haar hoede nam. Ze moedigde Françaix' carrière aan, hem beschouwend als een van de beste of misschien zelfs de beste van haar leerlingen. Françaix speelde zijn eigen werken vaak zelf, tot enthousiasme van het publiek, zoals bijvoorbeeld de première van zijn Concertino voor piano en orkest op het festival van Baden-Baden in 1932.
Françaix was al op jonge leeftijd een gerespecteerd pianist. Hij won een eerste prijs aan het Conservatoire national supérieur de musique in Parijs (zijn enige officiële muzikale diploma) en hij was veelgevraagd zowel als solist als begeleider. Hij speelde regelmatig in een vast duo met de Franse cellist Maurice Gendron, en hij speelde het concert voor twee piano's van Francis Poulenc met Francis Poulenc als diens vaste pianopartner Jacques Février niet beschikbaar was. Zijn eigen concert voor twee piano's droeg hij op aan zijn twee dochters, die aankomende talenten waren toen hij het stuk schreef.
Jean Françaix' belangrijkste bezigheid was het componeren. Hij bleef zijn hele leven componeren. Zelfs in 1981 omschreef hij zichzelf als "continu componerend", een stuk nauwelijks af als hij aan een volgend stuk begon. Hij ging zo door tot zijn dood in 1997.
Composities Maurice Ravel zei over de jonge Françaix aan zijn ouders "te midden van de talenten van uw kind zie ik het meest vruchtbare dat een kunstenaar kan bezitten: nieuwsgierigheid. U moet dit nooit onderdrukken, of riskeren om zijn jonge gevoeligheid te beschadigen." Zijn ouders hielden zich hier aan, want Françaix zou een zeer productieve componist worden. Hij schreef meer dan 200 stukken in zeer uiteenlopende stijlen.
Als pianovirtuoos schreef hij veel voor zijn eigen instrument. Hij schreef veel kamermuziekwerken voor vrijwel ieder orkestinstrument. Hij was een begenadigd orkestrator, wat tot uitdrukking kwam in zijn gebruik van toonkleuren. Françaix schreef stukken in de belangrijkste grote muzikale vormen, zoals soloconcerten, symfonieën, opera's, toneelmuziek, ballet en werken in genres die in de 20e eeuw vrijwel niet meer werden gebruikt, zoals de cantate. Hoewel hij duidelijk zijn eigen moderne draai gaf aan deze traditionele vormen, was hij ook een neoclassicist die atonaliteit en vormloze verkenningen verwierp. Hij liet zich inspireren door de grote muziekliteratuur voor zijn vocale werken. Hij schreef ook de filmmuziek voor tien films van regisseur Sacha Guitry.
Françaix' stijl wordt gekenmerkt door lichtheid en humor (een doel van hem was om "plezier te geven") en een conversationele stijl van interactie tussen de muzikale lijnen. Zijn stijl veranderde niet veel tijdens zijn leven. Hij werd vooral beïnvloed door componisten die hij bewonderde als Emmanuel Chabrier, Igor Stravinsky, Maurice Ravel en Francis Poulenc, waarvan hij elementen oppikte, wat al in zijn eerste werken was te horen.
Oeuvre Orkestwerken Musique de cour, 1937 Les Bosquets de Cythère, 1946 La Douce France, 1946 Symphonie d'archets, 1948 Les Zigues de Mars, 1950 Symphonie ín G majeur, 1953 Au musée Grévin, 1956 Le Dialogue des carmélites, 1960 Jeu poétique en six mouvements, 1969 Les Inestimables chroniques du bon géant Gargantua, 1971 Portraits d'enfants, 1971 La ville mystérieuse, 1973 Cassazione, 1975 Chaconne, 1976 Psyché, 1981 Mozart new-look, 1981 Ode à la Liberté, 1985 Pavane pour un génie, 1987 85 Mesures et un Da Capo, 1991
Soloconcerten Concertino voor piano, 1932 Quadrupelconcert voor fluit, hobo, klarinet en fagot, 1935 Concert voor piano, 1936 L'Horloge de flore voor hobo en orkest, 1959 Concert voor klavecimbel, 1959 Concert voor piano, 1965 Concert voor fluit, 1966 Concert voor klarinet, 1967 Vioolconcert nr. 1, 1968 Concert voor contrabas en orkest, 1974 Concerto grosso, 1976 Concert voor harp, 1978 Concert voor fagot, 1979 Vioolconcert nr. 2, 1979 Concert voor gitaar, 1982 Concert voor trombone, 1983 Concert voor 15 solisten, 1988 Concerto voor accordeon, 1993
Opera's Le diable boiteux, 1937 L'Apostrophe, 1940 La Main de gloire, 1945 Paris à nous deux, 1954 La Princesse de Clèves, 1961
Balletten Scuola di Ballo, 1933 Beach, 1933 Les Malheurs de Sophie, 1935 Le Roi nu, 1935 La Lutherie enchantée, 1936 Le Jeu sentimental, 1936 Le Jugement d'un fou, 1938 Verreries de Venise, 1938 Les Demoiselles de la nuit, 1948 Die Kamelien, 1950 A la Françaix, 1951 Le Roi Midas, 1952 La Dame dans la lune, 1957 Adages et Variations, 1965 Le Croupier amoureux, 1967 Pierrot ou les secrets de la nuit, 1980
Suites Suite, 1934 Scuola di ballo, 1950 Si Versailles m'était conté, 1953 Napoléon, 1954 Si Versailles m'était conté, 1954 Suite carmelite, 1960 Suite voor fluit, 1962 Suite voor harp, 1978 Suite profane, 1984 Suite extraite de l'Apocalypse selon Saint-Jean, 1994
Divertimenti Divertissement, 1935 Divertissement, 1942 Divertissement, 1947 Divertimento voor fluit en piano, 1953 Divertimento voor hoorn en orkest, 1959 Divertimento voor fluit en orkest, 1974
Variaties Variations de concert, 1950 Thema en variaties, 1971 Thema met variaties, 1974 Variations sur un thème plaisant, 1976 Thème varié, 1976 Thema met variaties, 1978 Thema met 8 variaties, 1980 Huit variations sur le nom de Johannes Gutenberg, 1982
Kamermuziek Strijktrio, 1933 Kwartet voor fluit, hobo, klarinet en fagot, 1933 Kwintet voor fluit, viool, altviool, cello en piano, 1934 Sonatine voor viool en piano, 1934 Kwartet voor 4 saxofoons, 1935 Strijkkwartet, 1938 Mouvement perpétuel, Duo 1944 L'heure du berger 1947 Blaaskwintet nr. 1, 1948 Berceuse, Duo 1953 Rondino-staccato, Duo 1953 Scuola di celli, 1960 Scuola di Ballo, Duo 1966 Kwartet, 1970 Trio voor fluit, harp en cello, 1971 Octet, 1972 9 Pièces caractéristiques voor blazers, 1973 Le gay Paris, 1974 Aubade, 1974 Prélude, Sarabande et Gigue, 1975 Cinque piccoli duetti, 1975 Klarinetkwintet, 1977 Quasi improvisando, 1978 Kwintet voor 5 violen, 1979 Duo baroque, 1980 Sonate voor blokfluit en gitaar, 1984 Musique pour faire plaisir, 1984 Pianotrio, 1986 Notturno voor 4 hoorns, 1987 Blaaskwintet nr. 2, 1987 Noël nouvelet, 1987 Deux improvisations voor 12 celli, 1987 Dixtuor, 1987 Kwintet voor fluit, 2 violen, cello en klavecimbel, 1988 Le Colloque des deux perruches, Duo, 1989 Trio voor klarinet, altviool en piano, 1990 Kwartet voor 2 klarinetten, bassethoorn en basklarinet, 1992 Pour remercier l'Auditoire, 1994 Trio voor hobo, fagot en piano, 1994 Trio voor fluit, klarinet en piano, 1995 Trio pour fluit, cello en piano, 1995 Célestes Schubertiades, 1996 Drie duos: Les oiseaux, Prière de Sulpicia, Les Grenouilles
Pianowerken Cinq portraits de jeunes filles, 1936 Éloge de la danse, 1947 Danse des trois harlequins, 1958 Pianosonate, 1960 Cinq "Bis", 1965 15 Portraits d'enfants, 1971 Toen stukken voor kinderen, 1975 La Promenade d'un Musicologue éclectique, 1987
Werken voor klavecimbel L'Insectarium, 1953 Deux pièces, 1977
Werken voor fagot Fantaisie, 1935 Hommage à l'ami Papageno, 1984
Werken voor gitaar Serenata, 1978 Passacaille
Orkestraties Emmanuel Chabrier: Souvenir de Munich, 1960 Francis Poulenc: L'Histoire de Babar, 1962 Carl Maria von Weber: Preludio et momento capriccioso, 1964 Frédéric Chopin: 24 Preludes (op. 28), 1967 Franz Schubert: Zes impromptu's en moments musicaux, 1973 Domenico Scarlatti: vijf sonates, 1975 Emmanuel Chabrier: Huit pièces pittoresques, 1984 Emanuel Chabrier: Habañera, 1985 Franz Schubert: drie militaire marsen, 1987 Emmanuel Chabrier: Cortège burlesque, 1989 Frédéric Chopin: Drie écossaises en variations, 1989 Frédéric Chopin: Nocturne en polonaise, 1995
Koorwerken Vijf kinderliederen, 1932 Drie gedichten van Paul Valéry: Aurore, Cantique des colonnes, Le sylphe, 1982
Liederen Trois épigrammes: À une demoiselle malade, 1938 Trois épigrammes: Levez ces couvre-chefs, 1938 Trois épigrammes: Belaud, mon petit chat gris, 1938 L'Adolescence clémentine, 1941 Vijf gedichten van Charles d'Orléans, 1946 Invocation à la volupté, 1946 Prière du soir - Chanson, 1947 Juvenalia, 1947 Huit anecdotes de Chamfort, 1949 La Cantate de Méphisto, 1952 Déploration de tonton, 1956 La Chatte blanche, 1957 La Grenouille qui veut se faire aussi grosse que le boeuf, 1963 Le Coq et le renard, 1963 La Promenade à Versailles, 1976 La Cantate des Vieillards, 1978 Triades de toujours, 1991
Andere werken Scherzo, 1932 Serenade, 1934 Scherzo impromptu, 1938 L'Apocalypse selon St. Jean, oratorium 1939 Rhapsodie, 1946 Nocturne, 1951 Serenade B E A, 1955 Marche solennelle, 1956 Acht exotische dansen, 1957, rev. 1981 Zes grandes marches, 1957 Vijf exotische dansen, 1961 Zes preludes, 1963 Zeven dansen, 1971 Zeven impromptu's, 1977 Petite valse européenne, 1979 Impromptu, 1983 Huwelijksmis, 1986 Elegie (ter nagedachtenis aan Wolfgang Amadeus Mozart), 1990 Les vacances Nocturne, 1994
Bronnen (toegang met abonnement) Muriel Bellier: "Jean Françaix", Grove Music Online Werkenlijst
Externe links Jeanfrancaix.org - officiële website A rehearsal with Jean Françaix, door James Jeter van de International Double Reed Society
Categorie:Frans componist Categorie:Frans pianist