De Christelijke Volkspartij (CVP) was een christendemocratische Belgische politieke partij en was de opvolger van het Katholiek Verbond van België. In 2001 werd de partij omgevormd tot Christen-Democratisch en Vlaams (CD&V).
Geschiedenis Oprichting na Tweede Wereldoorlog thumb|Gaston Eyskens thumb|Leo Tindemans thumb|Wilfried Martens thumb|Jean-Luc Dehaene
De Christelijke Volkspartij (afgekort als CVP) werd opgericht op 18-19 augustus 1945 onder voorzitterschap van August de Schryver en was de opvolger van de Katholieke Partij, de Katholieke Vlaamse Volkspartij (KVV) en de Parti catholique social (PCS). Bij de verkiezingen van 1946 was de CVP meteen de grootste partij. In de eerste jaren na de oorlog beroerde de koningskwestie de maatschappij en politiek. Vanaf maart 1947 tot aan de verkiezingen van 13 juni 1999 nam de CVP vrijwel onafgebroken deel aan de regering, met uitzondering van de periode 1954-1958 toen een coalitie van socialisten (BSP) en liberalen (LP) onder leiding van Achiel Van Acker aan de macht was.
In 1950 behaalde de partij de absolute meerderheid in de Kamer van volksvertegenwoordigers én de Senaat - de laatste keer dat een partij die in beide Kamers kon behalen. Van 1950 tot 1954 vormde de CVP homogene regeringen. Na vier jaar paars van 1954 tot 1958 haalt de CVP opnieuw de absolute meerderheid in de Senaat - in de Kamer haalde ze die nét niet. Daarop volgt de laatste homogene regering in de Belgische geschiedenis, die echter reeds na vier maanden valt. Tot aan de verkiezingen van 1961 werd dan met de liberalen bestuurd. De Eenheidswet en het grote protest bezorgen de CVP een lagere verkiezingsscore in 1961.
De jaren vijftig staan in het teken van de schoolstrijd. De CVP verdedigt de belangen van de vrije (vaak katholieke) scholen en wil ze financieel ondersteunen. In 1958 komt onder leiding van Gaston Eyskens het schoolpact. Het sleutelplan (sociaaleconomisch plan) was een reactie van de CVP na het schoolpact waarbij men zich richt op het sociaaleconomische aspect, inzake werkloosheid en werk in eigen streek.
Van unitaire partij naar splitsing Als gevolg van de taalstrijd en meer bepaald de strijd om de totale vernederlandsing van de Leuvense universiteit in de jaren zestig, werd de unitaire partij in 1969 opgesplitstHugo de Ridder, "Omtrent Wilfried Martens," Lannoo 1991. in een Vlaamse en een Franstalige partij, de laatste onder de naam PSC (Parti Social Chrétien, sinds mei 2002 omgevormd tot cdH, Centre démocrate humaniste).
De CVP-staat Eind jaren 60 komt er binnen de CVP een nieuwe generatie aan de macht. Wilfried Martens als partijvoorzitter, maar vooral de populaire Leo Tindemans zorgen ervoor dat de CVP de grootste partij van het land blijft. In de jaren 70 gaat de meeste aandacht uit naar de staatshervorming. Tussen 1977 en 1981 zijn er 8 verschillende regeringen onder leiding van Tindemans, Martens, Vanden Boeynants en Mark Eyskens. Tijdens de verkiezingen van november 1981 lijdt de CVP een zeer zware nederlaag. In de jaren 80 zorgt de kwestie-Voeren en de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten op Belgisch grondgebied voor beroering. De meningen over dit laatste zijn verdeeld, ook binnen de CVP. Bij de verkiezingen van 1985 herstelt de CVP, maar bij de verkiezingen van 1987 scoort ze bijna even slecht als in 1981.
In 1990 wordt de abortuswet tegen de wil van de CVP goedgekeurd. Begin oktober 1991 valt de regering na een bijzonder hevige communautaire confrontatie over de uitvoer van wapens naar het Midden-Oosten. Bij de daaropvolgende verkiezingen van november 1991 lijden de regeringspartijen een zware nederlaag, net als de Volksunie; de winst gaat vooral naar het Vlaams Blok, waardoor deze verkiezingsdag bekend werd als Zwarte Zondag. De toenmalige premier Wilfried Martens werd na deze verkiezingen vervangen als eerste minister door Jean-Luc Dehaene. Martens, die in 1990 voorzitter was geworden van de Europese Volkspartij, bleef in deze hoedanigheid wel politiek actief tot aan zijn dood in 2013.
Periode-Dehaene In 1991 wordt Jean-Luc Dehaene premier. Onder zijn bewind wordt België een echte federale staat met het Sint-Michielsakkoord (1992-1993). In de jaren 90 moet er flink worden bespaard om de Maastrichtnorm te halen om in de eurozone te stappen.
De verkiezingen van 13 juni 1999 Een gestage electorale achteruitgang van de CVP sinds de jaren 80 en vooral een voedselschandaal, zgn. dioxinecrisis dat in mei 1999 uitbrak, leidden bij de nationale en deelstaatverkiezingen van 13 juni 1999 hoofdzakelijk tot een historische nederlaag voor CVP en bijkomend een nationale politieke aardverschuiving. Bij de regeringsvorming verdween de CVP voor het eerst sinds 1958 in de oppositie, zowel op federaal als op Vlaams bestuursniveau. Dehaene verliet daarop de nationale politiek, ondanks een groot aantal voorkeurstemmen. De CVP bleef weliswaar de grootste fractie in het Vlaamse parlement, maar moest in het federale parlement de VLD laten voorgaan. De coalitie zonder de CVP bestond uit drie partijen: liberalen, socialisten en groenen (de zogenaamde paars-groene coalitie van het kabinet Verhofstadt I). In de Vlaamse Regering kwam daar nog VU-ID bij.
Een nieuwe naam Op 9 oktober 1999 werd Stefaan De Clerck gekozen tot algemeen partijvoorzitter (als opvolger van Marc Van Peel) en startte in 2000 een organisatorische en ideologische hervorming. Bijgevolg veranderde de partij in 2001 haar naam in Christen-Democratisch en Vlaams (CD&V).
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2000 zette zich enig herstel in en eind 2007, gedurende de interim-regering-Verhofstadt III, kwam de partij voor het eerst sinds de naamsverandering terug in de federale regering na 8 jaar afwezigheid.
Structuur Voorzitters Voorzitters CVP/PSC Naam Periode Opmerkingen August de Schryver 19 augustus 1945 - 27 november 1949 Verkozen op 19 augustus 1945. Herkozen op 14 juli 1946, 6 juli 1947 en 21 juni 1948. François-Xavier van der Straten-Waillet 27 november 1949 - 24 september 1950 Verkozen op 27 november 1949. Théo Lefèvre 24 september 1950 - 27 mei 1961 Verkozen op 24 september 1950. Herkozen op 9 december 1951, 29 juni 1952, 19 december 1954, 11 december 1955, 8 december 1956, 15 december 1957, 6 maart 1960 en 18 december 1960. Paul Vanden Boeynants 27 mei 1961 - 30 april 1966 Verkozen op 27 mei 1961. Herkozen op 3 december 1961, 14 december 1963 en 19 december 1965. Robert Houben 30 april 1966 - 24 november 1972 Verkozen op 30 april 1966. Herkozen op 19 februari 1967.Voorzitters Vlaamse vleugel CVP Paul-Willem Segers 19 augustus 1945 - 20 augustus 1949 Gilbert Mullie 20 augustus 1949 - 24 september 1950 Waarnemend voorzitter tot 27 november 1949. Jozef Deschuyffeleer 24 september 1950 - 21 juni 1959 Overleden in functie. Alfred Bertrand 9 juli 1959 - 27 mei 1961 Jos De Saeger 27 mei 1961 - 15 december 1963 Robert Vandekerckhove 15 december 1963 - 27 april 1969
Voorzitters CVP Voorzitter Periode Opmerkingen Robert Vandekerckhove 27 april 1969 - 4 maart 1972 Verkozen op 27 april 1969. Wilfried Martens 4 maart 1972 - 6 april 1979 Verkozen op 4 maart 1972. Herkozen op 8 december 1974 en 18 december 1977. Leo Tindemans 6 april 1979 - 18 december 1981 Waarnemend voorzitter tot 15 december 1979, officieel verkozen op 15 december 1979. Frank Swaelen 18 december 1981 - 17 september 1988 Waarnemend voorzitter tot 14 maart 1982. Officieel verkozen op 14 maart 1982, herkozen op 31 maart 1986. Herman Van Rompuy 17 september 1988 - 7 september 1993 Verkozen op 17 september 1988, herkozen op 3 oktober 1992. Johan Van Hecke 7 september 1993 - 6 juni 1996 Waarnemend voorzitter tot 5 december 1993, officieel verkozen op 5 december 1993. Marc Van Peel 6 juni 1996 - 8 oktober 1999 Waarnemend voorzitter tot 30 november 1996, officieel verkozen op 30 november 1996. Stefaan De Clerck 8 oktober 1999 - 29 september 2001 Verkozen op 8 oktober 1999.
Politieke mandaten Verleden Overzicht deelnames federale regering Regering Premier Partijen Van TotSpaak IIIPaul-Henri SpaakBSP-PSB, CVP/PSC20 maart 194727 nov. 1948Spaak IVPaul-Henri SpaakBSP-PSB, CVP/PSC27 nov. 194811 aug. 1949G. Eyskens IGaston EyskensCVP/PSC, LP-PL11 aug. 19498 juni 1950DuvieusartJean DuvieusartPSC/CVP8 juni 195016 aug. 1950PholienJoseph PholienPSC/CVP16 aug. 195015 jan. 1952Van HoutteJean van HoutteCVP/PSC15 jan. 195223 april 1954G. Eyskens IIGaston EyskensCVP/PSC26 juni 19586 nov. 1958G. Eyskens IIIGaston EyskensCVP/PSC, LP-PL6 nov. 195825 april 1961LefèvreThéo LefèvreCVP/PSC, BSP-PSB25 april 196128 juli 1965HarmelPierre HarmelPSC/CVP, BSP-PSB28 juli 196519 maart 1966Vanden Boeynants IPaul Vanden BoeynantsCVP/PSC, PVV/PLP19 maart 196617 juni 1968G. Eyskens IVGaston EyskensCVP/PSC, BSP-PSB17 juni 196820 jan. 1972G. Eyskens VGaston EyskensCVP/PSC, BSP-PSB20 jan. 197226 jan. 1973LeburtonEdmond LeburtonBSP-PSB, CVP/PSC, PVV/PLP26 jan. 197325 april 1974Tindemans ILeo TindemansCVP/PSC, PVV/PLP25 april 197411 juni 1974Tindemans IILeo TindemansCVP/PSC, PVV/PLP, RW11 juni 19746 maart 1977Tindemans IIILeo TindemansCVP/PSC, PVV/PLP6 maart 19773 juni 1977Tindemans IVLeo TindemansCVP/PSC, BSP-PSB, VU/FDF3 juni 197720 okt. 1978Paul Vanden BoeynantsCVP/PSC, BSP-PSB, VU/FDF20 okt. 19783 april 1979Martens IWilfried MartensCVP/PSC, SP/PS, FDF3 april 197923 januari 1980Martens IIWilfried MartensCVP/PSC, SP/PS23 januari 198018 mei 1980Martens IIIWilfried MartensCVP/PSC, SP/PS, PVV/PRL18 mei 198022 okt. 1980Martens IVWilfried MartensCVP/PSC, SP/PS22 okt. 19806 april 1981M. EyskensMark EyskensCVP/PSC, SP/PS6 april 198117 dec. 1981Martens VWilfried MartensCVP/PSC, PVV/PRL17 dec. 198128 nov. 1985Martens VIWilfried MartensCVP/PSC, PVV/PRL28 nov. 198521 okt. 1987Martens VIIWilfried MartensCVP/PSC, PVV/PRL21 okt. 19879 mei 1988Martens VIIIWilfried MartensCVP/PSC, SP/PS, VU9 mei 198829 sept. 1991Martens IXWilfried MartensCVP/PSC, SP/PS29 sept. 19917 maart 1992Dehaene IJean-Luc DehaeneCVP/PSC, SP/PS7 maart 199223 juni 1995Dehaene IIJean-Luc DehaeneCVP/PSC, SP/PS23 juni 199512 juli 1999
Overzicht Vlaamse Regeringsdeelnames Regering Minister-president Partijen PeriodeGeens I Gaston Geens CVP, SP, PVV, VU 1981-1985Geens II Gaston Geens CVP, PVV 1985-1988Geens III Gaston Geens CVP, PVV 1988Geens IV Gaston Geens CVP, SP, PVV, VU 1988-1992Van den Brande I Luc Van den Brande CVP, SP 1992Van den Brande II Luc Van den Brande CVP, SP, VU 1992Van den Brande III Luc Van den Brande CVP, SP, VU 1992-1995Van den Brande IV Luc Van den Brande CVP, SP 1995-1999
Gewezen ministers 1944–1971 Minister en staatssecretaris van de unitaire CVP/PSC partij waren:
1971–1999 Ministers en staatssecretarissen van de onafhankelijke CVP waren:
Externe links