De Catalaanse Landen (Catalaans: Països Catalans) zijn de gebieden met een Catalaanse cultuur en waar het Catalaans de eigen taal is, of het totaal van gebieden die onderdeel uitmaken van geografische, historische, culturele of taalkundige eenheid waar het Catalaans de overhand heeft. Het is ook het gebied waar de Catalanen wonen of hebben gewoond.
Deze gebieden, die in totaal een oppervlakte van 70.520 km² beslaan, liggen allemaal in het zuiden van West-Europa, concreet in het oosten van het Iberisch Schiereiland (behalve een klein deel ten noorden van de Pyreneeën) en op verschillende eilanden in de Middellandse Zee. De grenzen van de Catalaanse landen zijn Salses-le-Château (Catalaans: Salses) in het noorden, Alghero (Catalaans: Alguer) in het oosten, Guardamar in het zuiden en Venta del Moro in het westen.
De Catalaanse Landen zijn verdeeld over verschillende administratieve eenheden in Spanje, Frankrijk, Italië en Andorra. Het gedeelte in Spanje ligt in (delen van) vijf autonome gemeenschappen: Catalonië, het Land van Valencia, de Balearen, Aragón (alleen de oostelijke strook La Franja) en Murcia (alleen de streek El Carxe). Het gedeelte in Frankrijk komt bijna helemaal overeen met het departement Pyrénées-Orientales, traditioneel bekend als Noord-Catalonië. Het gedeelte in Andorra beslaat de hele oppervlakte van deze dwergstaat, dat is verdeeld in zeven parochies. Ten slotte bestaat het gedeelte in Italië alleen uit de gemeente Alghero, in het westen van Sardinië.
Het totale inwonersaantal van de Catalaanse Landen is 14.760.751, waarvan ongeveer de helft in Catalonië woont. De Catalaanse Landen telt twee metropoolgebieden: die van Barcelona (ongeveer drie miljoen inwoners) en die van Valencia (ongeveer twee miljoen inwoners).
Gebieden Er zijn twee manieren om de grenzen van de Catalaanse Landen te bepalen: de taalgrenzen en de historische grenzen.
Volgens de taalgrenzen komen de Catalaanse Landen overeen met het taalgebied van het Catalaans, oftewel het gebied waar het Catalaans de autochtone taal is. Er is een populaire spreuk om het taalgebied van het Catalaans te definiëren: «de Salses a Guardamar i de Fraga a Maó» («van Salses tot Guardamar en van Fraga tot Maó»). Twee gebieden die ook tot het Catalaanse taalgebied behoren maar niet in de spreuk zijn opgenomen zijn:
De Sardijnse stad Alghero, waar een variant van het Catalaans (català alguerès) behouden is gebleven na de Catalaanse verovering van de stad in 1354. El Carxe, waar Catalaans gesproken wordt dankzij de emigratie van koopmannen uit de valleien van Vinalopó (een Valenciaanse regio) naar deze Murciaanse streek in de 18e en 19e eeuw.
Aan de andere kant is er de historische opvatting van de Catalaanse Landen, die alle historische administratieve territoria waar het Catalaans de meerderheidstaal is bevat. Volgens dit criterium zijn de volgende gebieden onderdeel van de Catalaanse Landen:
Catalonië, ook wel «el Principat» («het Vorstendom») genoemd. Catalonië wordt sinds de Vrede van de Pyreneeën in 1659 verdeeld door de Frans-Spaanse grens, waardoor er nu administratief gesproken onderscheid wordt gemaakt tussen Noord-Catalonië (gevormd door het departement Pyrénées-Orientales behalve de streek Fenolhedés) en de autonome gemeenschap Catalonië. Ondanks deze verdeling tussen Frankrijk en Spanje wordt Catalonië vaak als het totaal van deze twee gebieden gezien en worden inwoners van beide gebieden «Catalanen» genoemd. Het Land van Valencia, dat bijna volledig overeenkomt met het voormalige Koninkrijk Valencia. De Balearen, waaronder Mallorca, Menorca, Ibiza (Catalaans: Eivissa) en Formentera. Het Prinsdom Andorra. La Franja, ook wel de «Franja de Ponent» («Weststrook») genoemd.
Het is belangrijk om te benoemen dat deze historische definitie ook gebieden bevat waar traditioneel geen Catalaans wordt gesproken, concreet de Fenolhedés en de Val d'Aran in Catalonië (beide traditioneel Occitaanstalig) en delen van het Land van Valencia die traditioneel Spaanstalig zijn. alt=De cultureel-historische verdeling van het Land van Valencia.|miniatuur|De historisch-culturele verdeling van het Land van Valencia.
Territoriale onderverdelingen De grotere Catalaanse Landen kunnen in kleinere gebieden verdeeld worden. Hierin zijn vaak twee types onderverdelingen relevant: de administratieve onderverdeling (die gebruikt wordt door de respectievelijke overheden) en de historisch-culturele onderverdeling (die een belangrijkere rol speelt voor de inwoners en cultuur). Dit heeft te maken met het territoriale beleid van Frankrijk en Spanje, die bewust voor een regionale verdeling hebben gekozen die niet overeenkomt met de traditionele streken.
Catalonië bestaat administratief gezien uit vijf provincies: Barcelona, Girona, Lleida, Tarragona en Pyrénées-Orientales. Historisch-cultureel gezien wordt Catalonië echter onderverdeeld in tien vegueries: Alt Pirineu, Alt Ter, Barcelona, Camp de Tarragona, Catalunya Central, Catalunya del Nord, Comarques Gironines, Ponent, Penedès en Terres de l'Ebre. Daarnaast zijn er de nog kleinere comarca's. Het Land van Valencia bestaat uit drie provincies: Castellón (Catalaans: Castelló), Valencia (València) en Alicante (Alacant). Traditioneel spreekt men echter van vijf regio's: Diània, Interior, Nord, Túria-Xúquer en Vinalopó. Ook het Land van Valencia kan verder worden onderverdeeld in comarca's. De Balearen worden zowel administratief als traditioneel verdeeld aan de hand van de eilanden: Mallorca, Menorca, Ibiza (Catalaans: Eivissa) en Formentera. La Franja wordt door sommige stromingen binnen het pan-catalanisme gezien als integraal onderdeel van Catalonië, maar is administratief verdeeld over de Aragonese provincies Huesca, Teruel en Zaragoza. Andorra wordt verdeeld in zeven parochies: Andorra la Vella, Canillo, Encamp, Escaldes-Engordany, La Massana, Ordino en Sant Julià de Lòria.
Talen thumb|Graffiti: Eén natie, de Catalaanse landen! Eén taal, het Catalaans!De eigen taal van de Catalaanse Landen is het Catalaans. Op veel plekken krijgt de taal een informele naam gebaseerd op het gebied (mallorquí, eivissenc, alguerès), of krijgt een lokale naam (solleric, ampostí, maonès), een benaderende naam («hier praten we normaal») of een pejoratieve naam (xapurriau in La Franja, patuès in Noord-Catalonië). Alleen in het Land van Valencia is een gebiedsnaam formeel erkend: Valenciaans (valencià). Er zijn drie gebieden in de Catalaanse Landen waar het Catalaans niet de autochtone taal is: westelijke Spaanstalige gemeenten in het Land van Valencia en de Occitaanstalige Val d'Aran en Fenolhedés, beide in Catalonië.
In Andorra is het Catalaans de enige officiële taal. In de autonome gemeenschap Catalonië is het Catalaans ook een officiële taal, samen met het Spaans en het Aranees (een Occitaans dialect). Ook in het Land van Valencia en de Balearen is het Catalaans erkend als officiële taal naast het Spaans. In Noord-Catalonië is de eigen taal ook erkend als officieel naast het Frans, terwijl in La Franja het Catalaans alleen maar wettelijk erkend is als taal die er gesproken wordt. Ook in Alghero is er geen wettelijke bescherming van het Catalaans en in El Carxe wordt de taal op geen enkele manier erkend.
In de definitie van de Catalaanse Landen wordt geen rekening gehouden met de 'verspaansing' en 'verfransing' van de grote steden (Valencia, Alicante, Perpignan, etc.) van de 19e eeuw tot vandaag de dag. Daarentegen worden steden waar al eeuwenlang geen Catalaans meer wordt gesproken niet gerekend tot het Catalaans taalgebied (Orihuela, etc). alt=Een protest voor het behoud van de Catalaanse taal in Palma in 2014.|miniatuur|Een protest voor het behoud van de Catalaanse taal in Palma in 2014. Ondanks dat het Catalaans de eigen en de historische taal van de Catalaanse Landen is, bevindt de taal zich bijna overal in een proces van minorisering en deelt het taalgebieden met het Spaans, Frans en Italiaans. De Catalaanse moedertaalsprekers zijn een minderheid in de Catalaanse Landen, met zo'n 5,2 miljoen van de 14 miljoen sprekers (de overige 8-9 miljoen hebben de taal later geleerd). Er zijn in de Catalaanse Landen meer sprekers van het Spaans dan het Catalaans.
Volgens Plataforma per la Llengua, een Catalaanse taalorganisatie, neemt het gebruik van het Catalaans al jaren af, al blijft het wel een belangrijk onderdeel van de lokale identiteit volgens de inwoners van de Catalaanse Landen. Daarnaast vindt 82,4% van de Catalanen dat het Catalaans belangrijk is voor om te kunnen vorderen in hun carrière.
Geschiedenis De eerste getuigenissen van gesproken Catalaans dateren uit de 9e eeuw, al komt de eerste geschreven Catalaanse tekst uit de 13e eeuw. Tot de 16e en 17e eeuw, wanneer het gebruik van het Catalaans begint af te nemen ter bevordering van het Spaans, breidt het Catalaanse taalgebied zich uit en wordt de Catalaanse literatuur ontwikkeld door personen als Ramon Llull, Ausiàs March en Joanot Martorell. alt=De tekst "Spreek Frans, wees schoon" in een Noord-Catalaanse school, waar kinderen verboden werd om Catalaans te praten.|miniatuur|De tekst "Spreek Frans, wees schoon" in een Noord-Catalaanse school, waar kinderen verboden werd om Catalaans te praten. Het Catalaans wordt verboden in de legale context van het Vorstendom Catalonië door de Decretos de Nueva Planta in 1716, in het Land van Valencia in 1707 en op Mallorca en Ibiza in 1715. In Noord-Catalonië was een vergelijkbaar verbod ingegaan in 1700. De verboden in Spanje bleven in stand, op korte onderbrekingen in de Eerste en Tweede Spaanse Republiek na, tot de vorming van de autonome gemeenschappen tussen 1978 en 1983, behalve in La Franja.
Van het midden van de 13e eeuw tot het eind van de 14 eeuw werd het Catalaans ook alom gesproken in het Koninkrijk Murcia dankzij de invloed van de Kroon van Aragón en de migraties van Catalanen naar het koninkrijk. In de Sardijnse stad Cagliari werd het Catalaans gesproken tot de 18e eeuw. Tot de 19e eeuw waren er Catalaanse taalgemeenschapen in Florida en Algerije.
Politiek alt=Muurschildering met de tekst: voor de eenheid van de taal en van de Catalaanse Landen|miniatuur|Muurschildering met de tekst: voor de eenheid van de taal en van de Catalaanse Landen De Catalaanse Landen zijn niet erkend als een politieke eenheid. In plaats hiervan zijn ze verdeeld over verschillende regio's in Spanje, Frankrijk, Andorra en Italië, met elk verschillende graden van autonomie. Er is een politieke stroming die de onafhankelijkheid van de Catalaanse Landen nastreeft, het pan-catalanisme. Andere politieke stromingen gebruiken de term «Catalaanse Landen» om te verwijzen naar het Catalaanse taalgebied.
Er zijn ook politieke stromingen die het gebruik van de term «Catalaanse Landen» en elke vorm van politieke eenheid van deze gebieden afwijzen. In de meest extreme gevallen, zoals het Valenciaanse blaverisme, wordt het gezien als een oplegging vanuit Catalonië richting de andere gebieden, terwijl soms zelfs de eenheid van de Catalaanse taal ontkent. Deze stromingen worden gezien als onderdelen van het Spaans nationalisme. alt=Graffiti over Terra Lliure|miniatuur|Graffiti over Terra Lliure Er zijn verschillende organisaties geweest die de onafhankelijkheid van de Catalaanse Landen wilden bereiken via gewapend verzet, waarvan de bekendste Terra Lliure was. De paramilitaire organisatie omschreef zichzelf als «een revolutionaire organisatie die strijd voor de onafhankelijkheid van de Catalaanse Landen». In 1995 hief Terra Lliure zichzelf op.
Momenteel is het departement Pyrénées-Orientales de enige overheidsorganisatie die de eenheid van de Catalaanse Landen formeel erkent, op een aantal gemeenten na. Sommige van deze gemeenten hebben straten of pleinen vernoemd naar de Catalaanse Landen, zoals de gemeente Barcelona deed met de Plaça dels Països Catalans.