right|200 px
Met Amerikaanse literatuur wordt Engelstalig literair werk uit de Verenigde Staten bedoeld.William C. Spengemann: What is American literature? (The Centennial Review, Vol. 22, No. 2 p.120)Encyclopaedia Britannica: 'American literature' Hierbij wordt vooral aandacht besteed aan de canon, de werken die door de literaire gemeenschap algemeen als waardevol worden beschouwd.
Dit artikel houdt zich aan de eerder genoemde definitie van Amerikaanse literatuur en schetst de geschiedenis van de literatuur in de Verenigde Staten.Het bezwaar dat de term 'Amerikaanse literatuur' exclusief verwijst naar Engelstalige literatuur uit de Verenigde Staten, en zo literatuur uitsluit die elders in Amerika is geschreven in het Spaans, Portugees, Frans of andere talen berust op een andere interpretatie van de term 'Amerikaans' in deze context. Amerikaanse literatuur duidt echter niet op literatuur afkomstig uit het continent Amerika maar uit de VS en in het Engels. In moderne anthologieën als The Norton Anthology of American Literature komen dan ook uitsluitend Engelstalige teksten voor. Die geschiedenis begint in de 17e-eeuwse Britse koloniën van Noord-Amerika. De werken uit deze vroege periode weerspiegelen het harde leven van de kolonisten die Engeland om economische, religieuze of andere redenen verlaten hadden. De literatuur die ontstond in de 'Nieuwe Wereld' werd geschreven door avonturiers en puriteinen en bestond daarom voornamelijk uit preken, verhalen, reisverslagen, autobiografieën en religieuze gedichten. De 18e eeuw was de periode van de Amerikaanse bewustwording en in de aanloop naar de strijd voor onafhankelijkheid ontstonden politieke pamfletten en andere politiek getinte teksten. De eerste echte Amerikaanse roman werd gepubliceerd en in de loop van de 18e eeuw drong ook in Noord-Amerika iets van de Verlichting door, hoewel puriteinse intellectuelen onverminderd stichtelijke geschriften bleven verspreiden. De 19e eeuw was ook in de VS de periode van de romantiek en in de laatste decennia van deze eeuw werd het proza gedomineerd door het literair realisme en naturalisme. Vanaf de 20e eeuw levert de Amerikaanse literatuur een zeer divers beeld op. Enerzijds blijven schrijvers sinds het modernisme experimenteren met vormen en stijlen. Anderzijds is de definitie van wat Amerikaanse literatuur eigenlijk is op de helling gezet door schrijvers van verschillende culturele, sociale en etnische afkomst.
Orale inheemse literatuur Waar de geschiedenis van de literatuur in Amerika precies begint, is een onderwerp van debat. De reis van de Viking Leif Eriksson in 1001 naar Newfoundland wordt verteld in twee Noorse fabels, die met enig recht beschouwd kunnen worden als de eerste overgeleverde teksten van Noord-Amerikaanse oorsprong. Veel moderne onderzoekers leggen de oorsprong veeleer bij de orale literatuur van de inheemse volken, zoals de Zuni en de Navajo. Europeanen maakten weliswaar pas kennis met de nieuwe wereld door de teksten van Christopher Columbus (1451-1506), Álvar Núñez Cabeza de Vaca (1490-1556) en anderen, maar de Noord-Amerikaanse indianen vertelden elkaar waarschijnlijk al meer dan een millennium verhalen in meer dan 200 verschillende talen. Hun scheppingsmythen en andere verhalen werden vanaf de 19e eeuw opgeschreven.
De honderden bestaande Amerikaanse indianenvolken hebben elk hun eigen taal en cultuur. Wat ze gemeen hebben, is een rijke mondelinge traditie. Dit wil zeggen dat ze van generatie op generatie verhalen doorgaven door middel van gesproken taal – in vertellingen, gezangen en rituelen. Deze verhalen zijn manieren om de geschiedenis, cultuur en overtuigingen van elke natie vast te leggen. Opvallend is dat deze verhalen vaak over dezelfde thema's gaan. Zo komt een sterke link tot uiting tussen land en individu: hun lot is onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een ander gemeenschappelijk thema is de letterlijke of figuurlijke reis van de held, vaak een soort coming of age-verhaal dat ook wordt uitgebeeld als inwijdingsrite. Bij de overdracht van die inheems-Amerikaanse literatuur speelden voor de komst van de Europese kolonisten ook pictogrammen, grotschilderingen en petrogliefen, mnemotechnisch gebruik van kralen en met taferelen beschilderd schorspapier een rol.
17e eeuw – Koloniale literatuur
thumb|left|The Generall Historie of Virginia, New England, and the Summer Isles (De Algemene geschiedenis van Virginia en de Summer Isles), door Captain John Smith. Gravure van John Barra, 1624
Promotionele traktaten en verslagen De geschiedenis van de Engelstalige Amerikaanse literatuur begint in de Britse koloniën langs de oostkust van de huidige Verenigde Staten. Precies omdat de vroege geschiedenis van de latere VS zo nauw verbonden is met die van Groot-Brittannië, maakte de Amerikaanse literaire traditie aanvankelijk geheel deel uit van de Engelse literatuur. Wel typisch Amerikaans zijn pamfletten bedoeld om de koloniën op te hemelen bij het Europese en het eigen publiek. De auteurs van deze 'promotionele traktaten' beschrijven het land, het klimaat, de flora en de fauna op manieren die Amerika zo aantrekkelijk mogelijk maken. Ze stellen het voor als een land van onbegrensde mogelijkheden, een 'nieuwe wereld' waar ieder een nieuwe identiteit kan vinden., p. 16 en 17 Kapitein John Smith kan beschouwd worden als de eerste Amerikaanse auteur met zijn werken A True Relation of Such Occurrences and Accidents of Note as Happened in Virginia (1608) en The General Historie of Virginia, New England en the Summer Isles (1624). Andere gelijkaardige schrijvers waren Daniel Denton (Brief Description of New York, 1670), Thomas Ashe (Carolina or a Description of the Present state of that Country, 1682), William Penn (Brief Account of the Province of Pennsylvania, 1682), George Percy, William Strachey, John Hammond, Daniel Coxe, Gabriel Thomas en John Lawson.
Religieuze teksten Religieuze kwesties en disputen waren vaak literaire onderwerpen tijdens de vroege jaren van de kolonisatie. Zo behandelde John Winthrops dagboek History of New England, dat de periode 1630 tot 1648 bestrijkt, de religieuze grondslagen van de Massachusetts Bay Colony. Daarnaast is het van blijvende historische waarde omdat het, zij het met de nodige plechtstatigheid en pathos, vanuit een grote betrokkenheid het harde leven van de eerste puriteinse kolonisten documenteerde. Deze voor de moderne lezer stroeve en vermoeiende tekst is ook een schatkamer gebleken voor dichters en schrijvers van romantische verhalen. Hawthorne vond hier bijvoorbeeld de verhalen over Endicott and the Red Cross (1837) en Maypole of Merry Mount (1832), en inspiratie voor The Scarlet Letter uit 1850. Ook Longfellow putte verhaalstof uit het dagboek voor zijn in jambische pentameter geschreven toneelstuk New England Tragedies (1868), en Whittierss gedichten Familists' Hymn (1838) en John Underhill (1873) zijn eveneens schatplichtig aan Winthrops werk. Ook Edward Winslow hield een dagboek bij waarin hij de eerste jaren na de aankomst van de Mayflower beschreef.
Een belangrijke dominee en schrijver uit deze tijd is Increase Mather. Hij was een begaafd redenaar op de preekstoel van de North Church in Boston die, volgens zijn zoon, gedurende bijna zestig jaar de toehoorders met zijn donderende stem de stuipen op het lijf joeg. Onder zijn bijna honderd gepubliceerde werken, is vooral An Essay for the Recording of Illustrious Providences uit 1684 bekend gebleven. Het is een compilatie van verhalen die het aandeel van goddelijke interventie illustreren bij het redden van mensen van natuurlijke en bovennatuurlijke rampen. Sommige historici denken dat dit boek de hekserijhysterie van Salem in 1692 in de hand heeft geholpen.Britannica. Gearchiveerd op 10 augustus 2020.
Gouverneur William Bradford is vooral bekend geworden vanwege zijn boek over de belevenissen van de Pilgrims, Of Plymouth Plantation, dat hij tussen 1620 en 1647 schreef. Net zoals andere vroege verslagen over de eerste kolonisten is het geschreven door een vrome auteur en worden feiten vanuit een theologisch standpunt geïnterpreteerd: in alles wat de mens overkomt en alles wat hij doet ziet Bradford de hand van God., The Theology of History in "Of Plymouth Plantation" and Its Predecessors. Early American Literature Vol. 10, No. 1 (Spring, 1975), pp. 47-66 Het heeft niet veel gescheeld of deze eerste van alle Amerikaanse kronieken zou verloren zijn gegaan. Toen Britse soldaten in 1775 de kerktoren van Old South Church (Boston) bestormden, plunderden zij ook de bibliotheek waar het manuscript in werd bewaard. Bijna een eeuw ging men ervan uit dat Bradfords manuscript vernietigd was, tot het in 1885 in de bibliotheek van de bisschop van Londen opdook. Een kopie ervan werd naar Amerika verzonden, en twaalf jaar later, dankzij een besluit van het bisdom van Londen, kreeg de kolonie 'Commonwealth of Massachusetts' het kostbare origineel uiteindelijk terug in haar bezit.
Poëzie Puriteinse poëzie was zeer religieus van aard en een van de eerste gedrukte boeken in Amerika was het in 1640 gepubliceerde Bay Psalm Book, een verzameling vertalingen van Bijbelse psalmen.
Er bestond ook al activiteit op het gebied van oorspronkelijke, persoonlijke poëzie, hoewel de puriteinen vonden dat er een verderfelijke invloed uitging van deze soort literatuur. De invloedrijke geestelijke Cotton Mather (dezelfde die in 1692 de heksenvervolging in Salem goedkeurde) waarschuwde voor de passie die eruit sprak, en fulmineerde tegen de 'ziekelijke appetijt' van lezers van poëzie. Verzen werden bij bepaalde gelegenheden wel geduld, bijvoorbeeld om gebeurtenissen te herdenken in de vorm van elegieën of balladen. De verzen die uit deze koloniale periode zijn overgebleven hebben dan ook meestal een theologische inhoud. Een van de populairste was The Day of Doom, een epos over de dag des oordeels, geschreven door Michael Wigglesworth. De meeste puriteinse dichters zagen het doel van de poëzie als nauwgezet onderzoek van hun christelijk leven, en dat brengen ze in de praktijk in hun dagboeken met gedichten. Anne Bradstreets werk was zeker vroom, maar ook heel persoonlijk. Zij schreef eenvoudige, sterk aansprekende gedichten over haar man en haar kinderen, haar huisdier en het afbranden van haar huis. Wat Bradstreet als vrouw presteerde in de patriarchale, streng religieuze gemeenschap van New England is heel ongewoon. Naast haar taken als echtgenote en moeder (zij voedde acht kinderen op) vond ze de tijd om poëzie te schrijven die in 1850 zelfs gepubliceerd zou worden in Londen. Noemenswaard is ook Edward Taylor, die naast Anne Bradstreet vaak als eerste belangrijke dichter van Amerika wordt vermeld. Hij is daarnaast ook de enige Amerikaanse dichter van belang die schreef in de metafysische stijl. Zijn werk zou echter pas veel later, in 1938, als The Poetical Works of Edward Taylor worden gepubliceerd. Preparatory Meditations before My Approach to the Lords Supper wordt als zijn beste werk beschouwd.
Toneel Lange tijd werd ervan uitgegaan dat pas met de kolonisten uit Europa kan worden gesproken over toneelopvoeringen. Moderne onderzoekers als Theresa Saxon zijn er nu echter van overtuigd dat er op het Amerikaanse continent al een traditie van dramatische voorstellingen bestond, voorafgaand aan de kolonisatie.Saxon, American Theatre: History, Context, Form, p. 13. Uit (vaak gekleurde, eurocentrische) oogverslagen van kolonisten blijkt dat deze opvoeringen binnen de vele verschillende autochtone bevolkingsgroepen (Indianen) vooral gemeen hadden dat ze mythen en rituelen uitbeeldden.