Tichon Nikolajevitsj Chrennikov (Russisch: Тихон Николаевич Хренников) (Jelets, 28 mei 1913 – Moskou, 14 augustus 2007) was een Russisch componist, muziekpedagoog en communistisch muziekideoloog. Hij was de jongste van tien kinderen van het echtpaar Nikolaj Ivanovitsj Chrennikov en Barbara Vasiljeva Domochozjinka.
Levensloop Chrennikov speelde als kleine jongen al mandoline in een tokkelorkest. Op 9-jarige leeftijd kreeg hij pianoles van B. Agarkov, een leerling van Konstantin Igoemnov, die rector was van het conservatorium van Moskou. Aansluitend kreeg hij piano- en muziektheorielessen van Anna Vargoeninoj. Op 13-jarige leeftijd componeerde hij zijn eerste kleine stukjes (walsen, marsen et cetera). Een vriend van zijn zusters studeerde aan de Gnessin Staatsacademie voor Muziek in Moskou. Hij beval hem aan een van de professoren van deze academie aan. Chrennikov begon in 1929 zijn studie piano en compositie aan deze academie in Moskou bij Michail Gnesin en Efraim G. Gelman. In 1932 stapte hij over naar het Conservatorium van Moskou. Hij studeerde in 1936 af bij Vissarion Sjebalin en Genrich Litinski met zijn Eerste symfonie.
In 1941 werd hij hoofd van de muziekafdeling van het centrale theater van het Sovjetleger in Moskou, waar hij tot 1954 verbleef. In 1948 werd hij, door een besluit van het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, eerste secretaris van de Bond van Sovjetcomponisten. Dit gezelschap volgde de Zjdanovdoctrine en uitte scherpe kritiek op de vermeende "Formalisten", onder wie Dmitri Sjostakovitsj, Sergej Prokofjev, Nikolaj Mjaskovski en Aram Chatsjatoerjan. Deze functie behield hij "de facto" tot 1992, sinds 1991 gedeeld met Edison Denisov. In deze functie was Chrennikov het ideologisch altijd eens met de Sovjet-regering. Hij was zeer conservatief en ageerde tegen componisten die moderne tendensen in hun werk gebruikten, bijvoorbeeld Sjostakovitsj en later Alfred Schnittke. Hem is vaak aangewreven dat hij door zijn behoudende en conformistische componeren de spil kon worden van de Sovjet-muziekwereld en daarin belangrijke functies kon bekleden, terwijl zijn meer getalenteerde collega's te lijden hadden onder censuur en onderdrukking. Na zijn dood is dat beeld enigszins genuanceerd.Alex Ross: The Khrennikov renaissance, The Rest Is Noise, 4 juni 2013.
Chrennikov was afgevaardigde in de Opperste Sovjet. Hij werd in 1963 onderscheiden als "Volkskunstenaar van de Sovjet-Unie", in 1973 als "Held van de socialistische arbeid", in 1963, 1971, 1973 en 1983 met de "Leninprijs" en in 1942, 1946 en 1951 met de "Stalinprijs". In 2003 werd hem de UNESCO Mozart Medaille toegekend.
Vanaf 1961 doceerde hij compositie aan het Conservatorium van Moskou, sinds 1966 als hoogleraar. Naast zijn werkzaamheden als muziekpedagoog en componist trad hij op als pianist van vooral eigen werk.
Stijl Chrennikov ontwikkelde al spoedig zijn eigen stijl, die niet vernieuwend was, maar sterk verbonden bleef aan de traditie. Steeds bepaalde de esthetiek van het socialistisch realisme de basis van zijn composities. Zijn werken worden gekenmerkt door geforceerd pathos, vitaliteit en een ritmische "drive". Voor hem was de melodie het heersende element binnen de muziek. Hij schiep veel op volksliederen georiënteerde melodieën. Dat is in zijn talrijke liederen, film- en theatermuziek herkenbaar. De tonaliteit werd nooit in twijfel getrokken. In de orkestwerken is de kleurrijke en krachtige instrumentatie kenmerkend. Hij componeerde altijd consequent, grote stilistische veranderingen zijn niet herkenbaar.
Composities Werken voor orkest Symfonieën 1933-1935 Symfonie nr. 1 in bes klein, voor orkest, op. 4 Allegro non troppo Adagio - Molto espressivo Allegro molto 1940–1942, rev.1944 Symfonie nr. 2 in c klein, voor orkest, op. 9 Allegro con fuoco Adagio Allegro molto Allegro marciale 1973 Symfonie nr. 3 in A groot, voor orkest, op. 22 Фуга (Fuga): Allegro con fuoco Интермеццо (Intermezzo): Andante sostenuto Финал (Final): Allegro con fuoco
Concerten voor instrumenten en orkest 1932-1933 Concert nr. 1 in F groot, voor piano en orkest, op. 1 1958-1959 Concert nr. 1 in C groot, voor viool en orkest, op. 14 Allegro con fuoco Andante espressivo Allegro agitato 1964 Concert nr. 1 in C groot, voor cello en orkest, op. 16 Prelude. Andante (alla breve) Aria. Andante espressivo Sonata. Allegro con fuoco 1971 Concert nr. 2 in C groot, voor piano en orkest op. 21 Introduction: Moderato Sonata: Allegro con fuco Rondo: Giocoso 1975 Concert nr. 2 in C groot, voor viool en orkest, op. 23 Allegro con fuoco Moderato Allegro moderato con fuoco 1983 Concert nr. 3 in C groot, voor piano en orkest op. 28 Moderato. Allegro. Andante Moderato Allegro molto 1986 Concert nr. 2, voor cello en orkest, op. 30 Adagio Con Moto 1991 Concert nr. 4, voor piano, strijkorkest en slagwerk, op. 37
Andere orkestwerken 1935-1936 Suite uit "Mnogo šuma iz-za ... serdec (Veel lawaai om ... harten)", voor zangstem en orkest, op. 7 - tekst: William Shakespeare 1940-1941 Suite uit de muziek voor het schouwspel "Don Quichot", voor orkest - tekst: Michail Bulgakov gebaseerd op de novelle van Miguel de Cervantes 2004 Tatjana’s Dag, wals voor orkest Suite uit het ballet "«Гусарская баллада» Gusarskaja ballada (Ballade van de huzaar)", voor orkest
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1936-1939;rev.1952 «В бурю» V burjuop. 8 (In de storm), 4 aktes 28 oktober 1939, Moskou, Vladimir Nemirovich-Danchenko theater; rev. versie: 1952, Moskou Aleksej M. Fajko naar Nikolaj Virta 1945–1950;rev.1966 «Фрол Скобеев» Frol Skobejev (De ongewenste schoonzoon), op. 12;rev. versie als: Bezrodnyi zjat(De schoonzoon zonder familie) 4 aktes 24 februari 1950, Moskou, Konstantin Stanislavsky en Vladimir Nemirovich-Danchenko theater;rev. versie: 12 december 1966, Novosibirsk Sergej Cenin naar motieven van de komedie van de Russische adellijke "Frol Skobejev en Annuschka, de dochter van de Bojaar Nardyn-Nasjtsjokin" van Dimitrij Averkiev 1952-1957 «Мать» "Mat'" (De moeder), op. 13 4 aktes 26 oktober 1957, Moskou, Bolsjojtheater Aleksej Fajko naar Maksim Gorki 1968-1969 «Мальчик-великан» Mal'čik-velikan (De reuzenjong), op. 18 19 december 1969, Moskou N. Šestakov 1972-1973 Mnogo šuma iz-za ... serdec (Veel lawaai om ... harten) 2 aktes 11 maart 1972, Moskou, Kamertheater Boris Pokrovskij naar William Shakespeare 1982-1983 «Доротея» Doroteja (Dorothea), op. 27 2 aktes 26 mei 1983, Moskou, Konstantin Stanislavsky en Vladimir Nemirovich-Danchenko theater Jakov Chaleckij naar R. Sheridans "Duenna" 1984-1985 «Золотой теленок» Zolotoj telënok (Het gouden kalf), op. 29 2 aktes 20 maart 1985, Moskou, Konstantin Stanislavsky en Vladimir Nemirovich-Danchenko theater Jakov Chaleckij, naar een novelle van Ilja Ilf en Evgenij Petrov 1988 «Голый король» Golyj korol (De naakte koning), op. 31 2 aktes 30 april 1988, Leningrad, Malji theater voor opera en ballet Robert Rozhdestvensky en I. Šaroev naar Evgenij Švarec
Operettes Voltooid in titel aktes première libretto 1962-1963 «Сто чертей и одна девушка» Sto čertej i odna devuška (Honderd duivels en een meisje), op. 15 3 aktes 16 mei 1963, Moskou, Operettetheater naar E. Šatunovskij 1967 «Белая ночь» Belaja noč' (Witte nacht) 3 aktes 23 november 1967, Moskou, Operettetheater E. Šatunovskij naar Leo Tolstoj
Balletten Voltooid in titel aktes première libretto Choreografie 1969-1970 «Наш двор» Naš dvor (Onze hof), op. 19 1 akte 29 november 1970, Moskou, Bolsjojtheater N. Kasatkina en V. Vassilyev 1976 «Любовью за любовь» "Ljuboc'ju za ljubov'" (Liefde voor liefde), op. 24 2 aktes 30 januari 1976, Moskou, Bolsjojtheater Vera Boccadoro en Boris Pokrovskij naar William Shakespeare "Much Ado About Nothing" 1978 «Гусарская баллада» Gusarskaja ballada (Ballade van de huzaar), op. 25 3 aktes 3 april 1979, Leningrad, Kirov theater Oleg Vinogradov naar Alexander Gladkov Dimitry Bryantsev en Oleg Vinogradov 1994 «Наполеон Бонапарт» Napoléon Bonaparte, op. 40 3 oktober 1995, Moskou, Kremlin Paleis van congressen Andrej Petrov 1999 «Капитанская дочка» Kapitanskaja dočka (De dochter van de kapitein), op. 41 4 juni 1999, Omsk, Het centrale kinderen muziek-theater Andrej Petrov naar Aleksandr Poesjkin
Musicals Voltooid in titel aktes première libretto 2001 «Чудеса, да и только!» Wonders, oh, wonders! 8 december 2001 Moskou, Musical Theater voor kinderen 2003 «В 6 часов вечера после войны» (Om zes uur 's avonds na de oorlog) 9 mei 2003, Omsk, Statelijk Musical Theater
Toneelmuziek 1934 Mik, voor het toneelstuk van Nikolaj Shestakov (samen met L. Polovinkin) 1935-1936 «Александр Шигорин» (Alexander Shigorin) 1937 «Большой день» Big Day 1937 «Без вины виноватые» (Guilty Without a Sin), voor het toneelstuk van A. Ostrovsky 1938 «Я сын трудового народа» I’m the Son of Working People, voor het toneelstuk van V. Kataev 1939 «Романтики» Romantics, voor het toneelstuk van E. Rostan 1942 «Давным-давно» A Long Time Ago, voor het toneelstuk van Alexander Gladkov 1944 «День рождения» Birthday, voor het toneelstuk van de gebroeders Toor 1944 «Офицер флота» Marine Officer, voor het toneelstuk van A. Kron 1965 «Умные вещи» Wise Things, voor het toneelstuk van Samuel Marshak
Vocale muziek Voor koor 1941 Nazi Ravens Will Be Killed, lied voor gemengd koor en piano - tekst: S. Alymov 1941 We Are Masters of the War, lied voor gemengd koor en piano - tekst: Vassily Lebedev-Kumach 1942 There is a Good Town in the North, lied voor gemengd koor en piano - tekst: Vladimir Goesev 1942 Everybody for the Motherland, lied voor mannenkoor en piano - tekst: Vladimir Gusev 1942 Men from Ural are Great Warriors, lied voor mannenkoor en piano - tekst: Agnya Barto 1943 Lied van de Sovjet-Unie, lied voor gemengd koor en piano - tekst: Vladimir Gusev 1964 Our Soviet Country, lied voor mannenkoor en piano - tekst: 1970 3 liederen, voor gemengd koor, op. 20 - tekst: Nekrassov 1990 3 liederen, voor gemengd koor, op. 36 - tekst: Nekrassov
Voor solozang 1935 3 romances, voor zangstem en piano - gebaseerd op lyrische gedichten van Aleksandr Poesjkin, op. 6 1935 Birch Tree, lied voor zangstem en piano - tekst: Sergej Essenin 1939 Three Pans, lied voor zangstem en piano - tekst: A. Raskin en M. Slobodsky 1941 Song About a Moscow Girl, lied voor zangstem en piano - tekst: Agnya Barto 1941 Song About Friendship, lied voor zangstem en piano - tekst: Agnya Barto 1942 Vijf romances, voor zangstem en piano, op. 11 - tekst: Robert Burns 1942 Farewell, lied voor zangstem en piano - tekst: Fedor Kravchenko 1960 Moscow’s windows, lied voor zangstem en piano - tekst: Michail Matussovsky 1988 3 sonnets (sonnets nr. 112, 55, 81), voor zangstem en piano, op. 32 - tekst: William Shakespeare
Kamermuziek 1978 3 stukken, voor viool en piano, op. 26 1988 Strijkkwartet nr. 3, op. 33 1989 Sonata, voor cello en piano, op. 34 1990 Vijf stukken, voor houtblaasinstrumenten, op. 35
Werken voor piano 1933 5 stukken, op. 2 1934-1935 3 stukken Portrait Burial Dance 2002 Zes kinderstukken, op. 42
Filmmuziek 1938 «Борьба продолжается» Struggle Is Still On 1941 «Свинарка и пастух» Swineheard and Shepherd 1941 «Возвращайся с победой» Return with Victory 1944 «В 6 часов вечера после войны» (Om zes uur 's avonds na de oorlog) 1947 «Поезд идет на Восток» The Train Goes East 1950 «Донецкие шахтеры» Miners of Donetsk 1951 «Кавалер Золотой Звезды» Cavalier of the Golden Star 1953 «Верные друзья» True Friends 1958 «Капитанская дочка» The Captain’s Daughter 1967 «Пароль не нужен» No Password Necessary 1969 «Трое» Three 1972 «Руслан и Людмила» Ruslan and Ludmila 1973 «Таланты и поклонники» Stars and fans 1976 «Додумался - поздравляю!» Afterthought Had Hit You, Congratulations! 1978 "Дуэнья" Duenna 1978 «Время выбрало нас» We Were Chosen by Time 1979 «Антарктическая повесть» The Antarctic novel 1980 «Копилка» Money box