Gekkonidae zijn een familie van hagedissen die behoren tot de gekko's (Gekkota).
Naam en indeling De wetenschappelijke naam van de groep werd voor het eerst voorgesteld door John Edward Gray in 1825. In een vroegere indeling werden alle gekko's tot de familie Gekkonidae gerekend, maar op basis van nieuwe inzichten is de indeling rigoureus veranderd. De vroegere onderfamilies worden tegenwoordig als aparte families gezien, naast de Gekkonidae, en de slangachtige vertegenwoordigers van de familie heuppotigen (Pygopodidae) worden heden te dage beschouwd als sterk verwant aan deze andere families van gekko-achtigen. Al deze hagedissenfamilies worden in de orde infraorde gekko's (Gekkota) geplaatst.
Gekkonidae zijn de grootste groep van gekko's, veel van de bekendste soorten behoren tot deze groep. Het is tevens een van de grootste families van de gewervelde dieren, er zijn in totaal ongeveer 1750 verschillende soorten verdeeld in 60 geslachten (augustus 2026). Enkele bekendere geslachten zijn de madagaskardaggekko's (Phelsuma), de halfvingergekko's (Hemidactylus), de dikvingergekko's (Pachydactylusi) en de bladstaartgekko's (Uroplatus). Er worden regelmatig nieuwe soorten ontdekt, zoals 96 soorten in 2020 en 64 soorten in 2021.
Uiterlijke kenmerken en levenswijze Vanwege het enorme soortenaantal en het wereldwijde verspreidingsgebied zijn er weinig gemeenschappelijke lichaamskenmerken en habitatspecialisaties die gelden voor het grootste deel van de groep. De meeste soorten zijn eierleggend, maar er zijn ook een aantal levendbarende groepen van Gekkonidae. Ook voor gekko's specifieke lichaamskenmerken zoals een verticale pupil en duidelijke hechtkussentjes aan de onderzijde van de poten komen niet bij alle soorten voor. Voorbeelden zijn dagactieve groepen van gekko's zoals de madagaskardaggekko's die een ronde pupil hebben en de soorten de woestijnen bewonen hebben geen hechtorganen onder hun poten omdat deze alleen maar zouden hinderen bij het lopen over het zand.
Verspreidingsgebied Gekkonidae komen voornamelijk voor in Afrika en Azië, ook veel Europa voorkomende soorten behoren tot de Gekkonidae. Slecht weinig soorten komen voor in Australië en Oceanië. Hier worden de gekko's vooral vertegenwoordigd door andere families zoals de Diplodactylidae, die daarnaast veel voorkomen in Nieuw-Caledonië. Andere families van gekko's komen uitsluitend voor in Australië, zoals de vertegenwoordigers van de Carphodactylidae en de heuppotigen komen naast Australië alleen voor in Nieuw-Guinea.
Geslachten Tot de Gekkonidae worden de volgende geslachten gerekend, met de auteur, het soortenaantal en het verspreidingsgebied; Naam Auteur Soorten Verspreidingsgebied Rotsgekko's(Afroedura) Loveridge, 1944 34 Afrika; Angola, Botswana, Lesotho, Mozambique, Namibië, Swaziland, Zimbabwe, Zuid-Afrika, Zululand Afrogecko Bauer, Good & Branch, 1997 1 Afrika; Zuid-Afrika, Angola, Namibië, in Kameroen Agamura Blanford, 1874 3 Azië en het Midden-Oosten; Iran, Pakistan, Afghanistan Ailuronyx Fitzinger, 1843 3 Afrika; Seychellen Rechtvingergekko's(Alsophylax) Fitzinger, 1834 8 Azië; Mongolië, Rusland, Tadzjikistan, Kazachstan, Oezbekistan, Turkmenistan, Kirgizië, China, Afghanistan en Rusland, mogelijk in Iran Altiphylax Shcherbak & Yeriomtschenko, 1984 5 Azië; Rusland, Kirgizië, India, China, Pakistan, Afghanistan Ancylodactylus Müller, 1907 19 Afrika Bauerius Lobon-Rovira, Conradie, Vaz Pinto, Keates, Edwards, du Plessis, & Branch, 2022 1 Afrika; Angola Blaesodactylus Boettger, 1893 7 Afrika; Madagaskar Bunopus Blanford, 1874 4 Azië en het Midden-Oosten; Syrië, Iran, Irak, Israël, Koeweit, Saoedi-Arabië, Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Oman, Jordanië, Afghanistan, Pakistan, Turkmenistan Calodactylodes Bauer & Günther, 1991 2 Azië; India, Sri Lanka Chondrodactylus Peters, 1870 6 Afrika; Rwanda, Tanzania, Mozambique, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Botswana, Zuid-Afrika, Namibië, Angola, Kenia, Swaziland Christinus Wells & Wellington, 1983 3 Australië Cnemaspis Strauch, 1842 232 Azië en Afrika; Cambodja, Benin, Congo-Kinshasa, Equatoriaal-Guinea, Ethiopië, Ghana, Guinee, India, Indonesië, Ivoorkust, Kameroen, Kenia, Laos, Maleisië, Myanmar, Nigeria, Oeganda, Rwanda, Sierra Leone, Singapore, Soedan, Sri Lanka, Tanzania, Thailand, Togo, Vietnam Crossobamon Boettger, 1888 1 Azië; Afghanistan, Iran, Pakistan, Turkmenistan, Oezbekistan, Kazachstan, Tadzjikistan, Kirgizië, India Cryptactites Boulenger, 1910 1 Afrika; Zuid-Afrika Cyrtodactylus Gray, 1827 403 Australië en Azië; Bhutan, Cambodja, China, Filipijnen, India, Indonesië, Laos, Maleisië, Myanmar, Nepal, Pakistan, Papoea-Nieuw-Guinea, Salomonseilanden, Sri Lanka, Thailand, Vietnam Cyrtopodion Fitzinger, 1834 25 Azië, Afrika en het Midden-Oosten; Turkije, Egypte, Israël, Irak, Iran, Saoedi-Arabië, Oman, Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit, Qatar, Ethiopië, Eritrea, Soedan, India, Pakistan, Jordanië, Afghanistan, China Dixonius Bauer, Good & Branch, 1997 21 Azië; Vietnam, Cambodja, Thailand, Laos Dravidogecko Smith, 1933 9 Azië; India Ebenavia Boettger, 1878 6 Afrika; Madagaskar, Comoren, Tanzania (Pemba) Elasmodactylus Boulenger, 1894 2 Afrika; Tanzania, Zimbabwe, Mozambique, Congo-Kinshasa, Zambia Geckolepis Grandidier, 1867 5 Afrika; Madagaskar Gehyra Gray, 1834 75 Azië, Australië en Oceanië; Sri Lanka, India, Thailand, Vietnam, Maleisië, Cambodja, China, Taiwan, Japan, Oceanië, Filipijnen, Singapore, Palau, Nieuw-Guinea, Indonesië, Oost-Timor, Samoa, Fiji-eilanden, Tonga-eilanden, Toga, Papoea-Nieuw-Guinea, Genootschapseilanden, Melanesië, Cocoseilanden, Rotuma, Micronesië, Kersteiland, Guam, Salomonseilanden, Nieuw-Caledonië, Polynesië, Marianen, Australië Gekko Laurenti, 1768 101 Azië; Bangladesh, Admiraliteitseilanden, Bangladesh, Bhutan, Bismarck-archipel, Brunei, Cambodja, China, Filipijnen, India, Indonesië, Japan, Korea, Laos, Maleisië, Myanmar, Nepal, Nicobaren, Oceanië, Oost-Timor, Palau, Papoea-Nieuw-Guinea, Salomonseilanden, Santa Cruzeilanden, Singapore, Taiwan, Thailand, Vietnam Goggia Bauer, Good & Branch, 1997 11 Afrika; Zuid-Afrika, Namibië Halfvingergekko's(Hemidactylus) Gray, 1825 200 Wereldwijd Hemiphyllodactylus Bleeker, 1860 83 Azië; India, Sri Lanka, Indonesië, Thailand, Maleisië, Singapore, Oceanië, Myanmar, Filipijnen, China, Taiwan, Papoea-Nieuw-Guinea, Nieuw-Caledonië, Loyaliteitseilanden, Tonga, Marquesaseilanden, Genootschapseilanden, Salomonseilanden, Fiji, Mauritius, Cambodja, Palau, Myanmar, Laos, Vietnam, Réunion en Rodrigues, geïntroduceerd in Japan en de Verenigde Staten (Hawaï) Heteronotia Wermuth, 1965 5 Australië Homopholis Boulenger, 1885 4 Afrika; Ethiopië, Kenia, Somalië, Tanzania, Zuid-Afrika, Mozambique, Zimbabwe Kolekanos Haacke, 2008 2 Afrika; Angola Lakigecko Torki, 2020 1 Midden-Oosten; Iran Lepidodactylus Fitzinger, 1843 47 Australië en Azië; Taiwan, China, Sri Lanka, India, de Seychellen, Myanmar, Maleisië, Vietnam, Japan, Indonesië, Filipijnen, Palau, Nieuw-Guinea, Papoea-Nieuw-Guinea Luperosaurus Gray, 1845 9 Azië; Indonesië, Filipijnen Dwerggekko's(Lygodactylus) Gray, 1864 100 Afrika en Zuid-Amerika; Angola, Benin, Bolivia, Botswana, Brazilië, Burkina Faso, Burundi, Centraal-Afrikaanse Republiek, Congo-Kinshasa, Equatoriaal-Guinea, Eritrea, Ethiopië, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinee-Bissau, Ivoorkust, Kameroen, Kenia, Liberia, Madagaskar, Malawi, Mali, Mozambique, Namibië, Nigeria, Oeganda, Paraguay, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Soedan, Somalië, Swaziland, Tanzania, Togo, Zambia, Zimbabwe, Zuid-Afrika Matoatoa Nussbaum, Raxworthy & Pronk, 1998 2 Afrika; Madagaskar Mediodactylus Szczerbak & Golubev, 1977 18 Azië, het Midden-Oosten en Europa; Rusland, Turkmenistan, Kazachstan, Iran, China, Oezbekistan, Tadzjikistan, Kirgizië, Italië, Albanië, Macedonië, Servië, Bulgarije, Griekenland, Hongarije, Turkije, Cyprus, Syrië, Jordanië, Anatolië, Oekraïne, Irak, Pakistan, India, Israël, Libanon, Jordanië Microgecko Nikolski, 1907 8 Azië en het Midden-Oosten; Iran, Pakistan, India, Irak Nactus Kluge, 1983 31 Azië en Afrika; Papoea-Nieuw-Guinea, Melanesië, Micronesië, Akiaki, Tuamotu, Fiji-eilanden, Rotuma, Samoa, Salomonseilanden, Nieuw-Caledonië, Loyaliteitseilanden, Vanuatu, Cookeilanden, Tonga, Guam, Indonesië, Australië, Mauritius, Round Island, Kei-eilanden, Réunion Narudasia Methuen & Hewitt, 1914 1 Afrika; Namibië Dikvingergekko's(Pachydactylus) Wiegmann, 1834 60 Afrika; Zuid-Afrika, Lesotho, Congo-Brazzaville, Congo-Kinshasa, Botswana, Namibië, Zimbabwe, Mozambique, Malawi, Zambia, Angola Paragehyra Angel, 1929 5 Afrika; Madagaskar Paroedura Günther, 1879 25 Afrika; Madagaskar, Comoren Parsigecko Safaei-Mahroo, Ghaffari & Anderson, 2016 1 Midden-Oosten; Iran Perochirus Boulenger, 1885 3 Eilanden in de Grote Oceaan waaronder Micronesië en Japan Madagaskardaggekko's(Phelsuma) Gray, 1825 53 Afrika en Azië; Kenia, Mozambique, Tanzania, Zanzibar, Madagaskar, Mascarenen, Comoren. Seychellen, India (Andamanen en Nicobaren) Pseudoceramodactylus Haas, 1957 1 Midden-Oosten; Bahrein, Iran, Oman, Saoedi-Arabië, Qatar, Koeweit, Verenigde Arabische Emiraten Pseudogekko Taylor, 1922 10 Azië; Filipijnen Ptenopus Gray, 1866 9 Afrika; Zuid-Afrika, Namibië, Botswana, Zimbabwe Ramigekko Haacke, 1996 1 Afrika; Zuid-Afrika Rhinogekko de Witte, 1973 2 Azië; Iran, Pakistan Rhoptropella Boulenger, 1885 1 Afrika; Zuid-Afrika, Namibië Rhoptropus Peters, 1869 13 Afrika; Namibië, Angola, Zuid-Afrika Dunvingergekko's(Stenodactylus) Fitzinger, 1826 10 Afrika, het Midden-Oosten en Azië; Saoedi-Arabië, Qatar, Iran, Irak, Israël, Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Jordanië, Koeweit, Marokko, Westelijke Sahara, Egypte, Algerije, Tunesië, Libië, Soedan, Senegal, Mauritanië, Mali, Eritrea, Niger, Jemen, Bahrein, Ethiopië, Kenia, Syrië Tenuidactylus Shcherbak & Golubev, 1984 8 Azië, Europa en het Midden-Oosten; Azerbeidzjan, Iran, Afghanistan, Rusland, Kazachstan, Turkmenistan, Oezbekistan, Georgië (inclusief Abchazië), Armenië, Dagestan, Pakistan, Tadzjikistan, Oekraïne, Kirgizië, Mongolië, China, Afghanistan Trachydactylus Haas & Battersby, 1959 2 Midden-Oosten; Oman, de Verenigde Arabische Emiraten, Jemen Trigonodactylus Haas, 1957 4 Midden-Oosten; Saoedi-Arabië, Qatar, Verenigde Arabische Emiraten Oman, Bahrein, Koeweit, Iran, Jordanië, Jemen Tropiocolotes Peters, 1880 15 Afrika en het Midden-Oosten; Marokko, Algerije, Tunesië, Libië, Egypte, Mauritanië, Niger, Somalië, Mali, Soedan, Tsjaad, Iran, Israël, Jordanië, Saoedi-Arabië, Oman, Ethiopië, Djibouti, Tsjaad Urocotyledon Kluge, 1983 6 Afrika; Kameroen, Gabon, Congo-Brazzaville, Tanzania, Seychellen Bladstaartgekko's(Uroplatus) Duméril, 1806 22 Afrika; Madagaskar
Bronvermelding