Nummerstations zijn mysterieuze kortegolfzenders van onbekende oorsprong die reeksen van getallen of letters uitzenden. Tot op heden is niet bekend wie deze berichten uitzendt en wat de betekenis of bedoeling is van de getallen of letters. Er zijn vermoedens dat geheime diensten deze uitzendingen gebruiken voor berichten aan hun veldagenten. Zendmaatschappijen en officiële instanties geven weinig informatie over het bestaan of het doel van deze zenders.
Werkwijze thumb|Het station bijgenaamd "Russian Man", bij sluiting. De cijfers zijn in het Russisch en luiden: 83912 83912 10080 10080 46543 46543 - 257 257 143 143 - 00000 Nummerstations beginnen hun uitzending vaak met een vaste oproep ter identificatie van het station. Veel stations beginnen met een eenvoudige oproep zoals (Spaans voor "Attentie!"). De identificatie kan echter ook bestaan uit bijvoorbeeld een bekende melodie, of een andere soort geluidsopname. Zo begint met dat Engelse wijsje en gebruikte het station de intro van het gelijknamige stuk van . Het station begon uitzendingen met een opname uit een -tekenfilm, waarin het gelijknamige personage uitroept: ("Stuk ongedierte, ik zal je in stukken schieten!").
Na de identificatie worden reeksen getallen of letters uitgelezen. Een stem, meestal van een vrouw of kind, leest reeksen getallen en/of letters voor, meestal in groepen van 4 of 5, of afwisselend 2 en 3. Dit kan voor een korte periode zijn, of uren na elkaar steeds dezelfde boodschap. De cijfers of letters zelf kunnen machinaal voorgelezen worden door vooraf opgenomen cijfers in de goede volgorde af te spelen. Soms gebruikt men een computergegenereerde stem of zijn de berichten in morsecode.
Een bericht begint vaak met een soort van volgnummer dat kan aangeven aan wie de uitzending gericht is, en een melding van het aantal cijfer- of lettergroepen dat gaat volgen. Het bericht kan dan gevolgd worden door een nieuw bericht of beëindigd worden met een sluitingsbericht. Deze afsluiting verschilt per station, en kan bestaan uit bijvoorbeeld een reeks nullen (zoals vaak bij Russische stations) of door het herhalen van de beginidentificatie.
Oorsprong en identificatie Er zijn verschillende redenen om aan te nemen dat het inderdaad gaat om geheime berichten die verstuurd worden: De inhoud en structuur van de berichten komt overeen met de gebruikelijke cryptografisch vercijferde berichten. Het gaat om groepen van vier of vijf getallen of letters zonder herkenbare orde of betekenis. Men vermoedt dat het om berichten gaat die met 'one-time-pad' vercijferd zijn. Bij one-time-pads wordt het bericht vercijferd met een unieke sleutel die slechts eenmaal gebruikt wordt. Bij zulk correct gebruik van one-time-pads is de vercijfering onbreekbaar. In de jaren van de Koude Oorlog waren er aanzienlijk meer van deze nummerstations. Vele uitzendingen kwamen uit voormalige Oostbloklanden, Zuid-Amerika en Cuba. Na het vallen van de Berlijnse Muur kwam er een significante terugval of stopzetting van uitzendingen vanuit landen zoals Oost-Duitsland, Hongarije en Joegoslavië. Het ging hier dikwijls om een Duitstalige of Russische stem. Nochtans zijn er ook uitzendingen vanuit West-Europa en Noord-Amerika. De methode heeft verscheidene voordelen voor inlichtingendiensten. Veldagenten hebben alleen een consumentenradiootje nodig, wat geen argwaan hoeft te wekken. Ze kunnen zich bovendien op duizenden kilometers van de kortegolfzenders bevinden: deze zenders hebben een groot, soms wereldwijd bereik, doordat de radiogolven veelvuldig weerkaatsen tussen de ionosfeer en het aardoppervlak. Dat maakt bovendien het lokaliseren van het zendstation moeilijk. Veel ambassades, waaronder de Russische en Amerikaanse, beschikken over uitgebreide communicatiemogelijkheden en zijn voorzien van een fors antennepark met onder meer kortegolfdipoolantennes.
In 1998 verscheen er een artikel in de Londense , waarin een woordvoerder van het Ministerie van Handel en Industrie, dat verantwoordelijk is voor de officiële zenders in Engeland, stelde dat "deze stations zijn wat ze verondersteld worden te zijn, en niet voor publiek gebruik".
Amateuronderzoek Radioamateurs die deze uitzendingen op de voet volgen, delen ze op naar vermoedelijke locatie, taal en type boodschap. Ze onderzoeken welke stations erbij komen of verdwijnen en op welke al dan niet regelmatige tijdstippen deze uitzenden. Op het internet worden veel geluidsfragmenten van deze uitzendingen en frequenties gepubliceerd, en met een eenvoudige kleine kortegolfontvanger met een bereik tussen 3000 en 30.000 kHz kan iedereen de ether doorzoeken naar berichten.
In populaire cultuur Een mysterieus radiostation speelt een rol in de Franse film Orphée uit 1949. The Numbers Station is een Brits-Amerikaanse actiethriller uit 2013 die zich afspeelt op een nummerstation van de Central Intelligence Agency in het Britse platteland. Nummerstations spelen een rol in afleveringen van de televisieseries Fringe (S03E06), Scandal (S02E06), The Americans (S01E08) en Spooks (S07E08). Rockband Wilco heeft het album Yankee Hotel Foxtrot uit 2001 naar een stuk nummeruitzending vernoemd. De uitzending is ook gesampled op een van de nummers. In de game Call of Duty: Black Ops worden nummerstations gebruikt om een gehersenspoelde spion opdrachten te sturen. De Futurama-aflevering gaat over een wereld bevolkt door getallen, en noemt ook de nummerstations. Hoofdpersoon Leela spreekt de kijkers daar rechtstreeks over aan, wat ongebruikelijk is voor de serie. Ze vertelt dat nummerstations echt bestaan en suggereert 'het op te zoeken'.
Externe links Details, foto's en geluidsfragmenten van nummerstations (NL) The Conet Project - Recordings of Shortwave Numbers Stations Frequenties van bekende nummerstations en verwachte uitzendingen Nummerstations, foto's van ambassades, geluids- en beeldfragmenten
Categorie:Cryptografie Categorie:Radiotechniek Categorie:Radio