Gerard Joan (Johan) van der Keuken (Amsterdam, 4 april 1938 – aldaar, 7 januari 2001) was een Nederlands filmmaker en fotograaf.
Biografie In 1956 vertrok Van der Keuken naar Parijs voor een opleiding aan het Institut des Hautes études Cinématographiques. Zijn eerste twee fotoboeken, Wij zijn zeventien (1955) en Achter glas (1957), zorgden voor enige beroering in Nederland. Ze laten een twijfelende, onzekere en zich vervelende jeugd zien die op de drempel van volwassenheid staat, en tonen een generatiekloof waarvan de oudere generaties zich tot dan niet bewust waren geweest. Ed van der Elsken zou iets later beroemd worden met albums waarin dezelfde thematiek verder werd uitgewerkt.
In 1998 hoorde Van der Keuken dat hij een dodelijke vorm van prostaatkanker had en binnen een paar jaar zou sterven. Hij besloot nog eenmaal te gaan reizen waarbij hij terugging naar de plaatsen die een speciale herinnering voor hem hadden. Deze laatste jaren van zijn leven legde Van der Keuken vast in de film De Grote Vakantie (2000). Het is een aangrijpende film waarin hij terugblikt op zijn leven en zijn einde steeds naderbij voelt komen.
Hij werd begraven op de Amsterdamse begraafplaats Zorgvlied.
Familie Johan van der Keuken is een zoon van Gerrit Jan van der Keuken (1903-1978), auteur van schoolboeken voor het Engels en Nederlands onderwijs. Zijn zoon is de schrijver en televisiemaker Teun van de Keuken (1971).Hoewel de familienaam volgens de burgerlijke stand Van de Keuken is, werd de naam zowel door Johan van der Keuken als zijn vader G.J. van der Keuken met "der" in plaats van "de" geschreven.
Fotoboeken 1955 - Wij zijn 17 (nog als Joan van der Keuken; met een inleiding van Simon Carmiggelt) 1957 - Achter glas (met teksten van Remco Campert) 1963 - Paris mortel. Foto's 1980 - Zien, Kijken, Filmen. Foto's, teksten en interviews () 1987 - Abenteuer eines Auges. Filme, Photos, Texte 1991 - After Image. Nabeeld () 1998 - Lichaam & stad. Exposities, installaties en films: Body and city () 2001 - L’Œil lucide : l’œuvre photographique 1953-2000: The lucid eye () () 2001 - Bewogen Beelden. Films, foto's, teksten uit de wereld van een kleine zelfstandige ()
Filmografie 1957 - Paris a l'Aube (korte film) 1960 - Een zondag 1960 - Even stilte (korte film) 1962 - Lucebert, dichter-schilder 1962 - Yrrah 1962 - Tajiri 1962 - Opland 1963 - De oude dame 1964 - Indische jongen 1964 - Blind kind 1965 - Beppie 1965 - Vier muren (korte film) 1965 - In 't nest met de rest (korte film) 1966 - Herman Slobbe / Blind Kind II 1967 - Big Ben: Ben Webster in Europe 1967 - Een film voor Lucebert 1968 - De Tijd Geest 1968 - De poes (korte film) 1968 - De straat is vrij 1970 - De snelheid 40/70 1970 - Beauty (korte film) 1972 - Dagboek 1973 - Vietnam opera (korte film) 1973 - De muur (korte film) 1973 - Het Witte Kasteel 1973 - Het leesplankje (korte film) 1973 - Bert Schierbeek / De deur (korte film) 1974 - Vakantie van een filmer (televisiefilm) 1974 - De nieuwe ijstijd 1975 - De Palestijnen 1976 - Voorjaar 1976 - Doris Schwert / Frankfurt 1977 - Maarten en de contra-bas 1978 - De platte jungle 1980 - De meester en de reus 1980 - Amsterdam Kinkerstraat 30 april 1980 1981 - De weg naar het zuiden 1982 - De beeldenstorm 1983 - De tijd 1984 - Speelgoed (korte film) 1986 - I love dollars 1986 - The unanswered question (korte film) 1986 - Natte voeten in Hongkong (korte film) 1988 - Het oog boven de put 1989 - Homage for Hubert Bals 1990 - Het masker 1990 - De Berg 'Wereld-niet wereld' 1991 - Face value 1993 - Sarajevo Film Festival Film (korte film) 1993 - Bewogen koper (i.s.m. Rob Boonzajer Flaes) 1994 - Hexagon - On animal location (korte film) 1994 - Lucebert, tijd en afscheid 1996 - Amsterdam global village 1997 - Amsterdam afterbeat 1997 - To Sang fotostudio 1998 - Laatste woorden: Mijn zusje Joke (1935-1997) 2000 - Napels 2000 - Temps/Travail 2000 - De Grote Vakantie 2002 - Onvoltooid tegenwoordig
Prijzen 1978 - Josef van Sternbergprijs van het Mannheim-Heidelberg International Filmfestival voor De platte jungle 1986 - Josef van Sternbergprijs van het Mannheim-Heidelberg International Filmfestival voor I love dollars 1988 - Nederlandse Cultuurprijs voor zijn gehele oeuvre 1988 - 'Grand Prix' tijdens het Filmfestival Brussel voor Het Oog boven de Put 1991 - Gouden Kalf op het Nederlands Film Festival voor Face Value 1991 - Prijs van de Nederlandse Filmkritiek op het Nederlands Film Festival voor Face Value 1994 - Grote Prijs op het '5e Biennale Internationale du Film sur l'Art, Parijs voor Lucebert, tijd en afscheid 1994 - Gouden Kalf op het Nederlands Film Festival voor Lucebert, tijd en afscheid 1994 - Capi-Lux Alblas Prijs voor zijn fotografisch werk 1996 - Prijs van de Cinémas de Recherche 1996 - Grolsch Prijs op het Nederlands Film Festival voor Amsterdam Global Village 1997 - Eerste prijs op het Filmfestival van München voor Amsterdam Global Village 1997 - Cinema Recherche Award op het Marseille Festival of Documentary Film voor Amsterdam Global Village 1999 - Literaire Prijs van de Franse filmkritiek 1999 - Persistence of Vision Award 2000 - Bert Haanstra Oeuvreprijs 2000 - Silver Spire Award van het San Francisco Internationaal Filmfestival voor De Grote Vakantie 2000 - Oecumenische prijs van het Internationaal filmfestival van Berlijn 2000 - Speciale Ereprijs van het Documentaire Filmfestival Thessaloniki (Griekenland) 2000 - Grand Prix op het Nyon Visions du Réel voor De Grote Vakantie
Werk in openbare collecties (selectie) Rijksmuseum AmsterdamObjecten in het Rijksmuseum
Categorie:Nederlands fotograaf Categorie:Nederlands filmregisseur Categorie:Nederlands documentairemaker