De moord op Pim Fortuyn was een politieke misdaad die op 6 mei 2002 in het Nederlandse Hilversum werd gepleegd op de Nederlandse politicus Pim Fortuyn. Dit was negen dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen, waarbij voor de Lijst Pim Fortuyn (LPF) een grote zege werd voorspeld. Fortuyn werd door Volkert van der Graaf doodgeschoten, die hiervoor veroordeeld werd tot een gevangenisstraf van achttien jaar. Na twee derde van zijn straf kwam hij in 2014 voorwaardelijk vrij. De aanslag Kort na 18.00 uur verliet Fortuyn de studio’s van Radio 3FM op het Media Park in Hilversum, waar hij twee uur lang te gast was geweest in het radioprogramma Ruuddewild.nl. De laatste die hem interviewde, was Filemon Wesselink, die hem na afloop op de gang kort sprak. Wesselink liep op dat moment stage bij BNN.
Fortuyn werd neergeschoten terwijl hij op weg naar zijn auto was, samen met Ruud de Wild. Producer Merel van Dijk stond een paar meter achter hen, nadat ze net een vergeten kistje wijn had overhandigd aan De Wild die bestemd was voor Fortuyn.Reconstructie van de moord op YouTube
De moordenaar lag verscholen achter een auto en keek onder het voertuig door toen hij Fortuyn naar buiten zag komen. Vervolgens liep hij hem in rustig wandeltempo tegemoet om geen argwaan te wekken, terwijl hij het vuurwapen verborgen hield in de rechterzak van zijn jas. Hij liep om Fortuyn heen en opende het vuur van achteren. De eerste schoten troffen het bovenlichaam. Toen Fortuyn neerviel op zijn knieën naar achteren, volgden schoten gericht op het hoofd- en halsgebied. In totaal schoot hij vijfmaal gericht op Fortuyn. Een zesde kogel ging per ongeluk af en raakte de grond toen de dader zich omdraaide om te vluchten. Het vuurwapen was losjes bedekt met een plastic zak, waar de moordenaar met twee handen doorheen schoot.
Onder de ooggetuigen bevonden zich onder anderen Hans Smolders, Fieroes Zeroual, Albert de Booij, Paul van der Lugt en Jeroen Kijk in de Vegte, die vanuit de studio uitkeek op de parkeerplaats. Enkele minuten na het schietincident deden Isabelle Brinkman, Claudia de Breij en Herman van der Zandt, die het 3FM-nieuws verzorgde, in het radioprogramma Isabelle live verslag van de situatie op de parkeerplaats.
Een stagiair-beveiligingsmedewerkster hield Fortuyn zijn hand vast toen hij vocht voor zijn leven.Shirley was bij de moord op Pim Fortuyn: ik zag het leven uit hem wegvloeien Telegraaf, 30 april 2022 Om 18.12 uur meldde een ambulance zich bij de hoofdingang van het Media Park, maar door een storing kon het hek niet worden geopend. Om 18.19 uurhttps://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030021681631/radio-1-avondjournaal/aflevering/2101608090076387531https://www.youtube.com/watch?v=h5sCj5a27S0 arriveerde een andere ambulance bij Fortuyn. De reanimatie mocht niet meer baten en werd om 18.49 uur stopgezet; Fortuyn overleed ter plaatse aan de gevolgen van de aanslag. Hij is 54 jaar oud geworden.
thumb|200px|Pim Fortuyn (1948-2002) De achtervolging De schutter werd korte tijd later, enkele straten verderop bij een tankstation op de Lage Naarderweg, door twee agenten aangehouden. Hij was tot daar achtervolgd door Hans Smolders, die deze dag als gelegenheidschauffeur van Fortuyn optrad. Na de aanslag rende de schutter het Mediapark in en passeerde het RVU-complex om het terrein te verlaten. De achtervolging volgde daarna de route via de Insulindelaan, Celebeslaan, Sumatralaan en Borneolaan naar de Lage Naarderweg. Toen de schutter op de Celebeslaan in zijn vluchtauto wilde stappen en merkte dat Smolders hem achterna liep, draaide hij zich om en richtte het wapen op hem, met de bedoeling hem af te schrikken. Tijdens de achtervolging sloot vanaf de Sumatralaan ook een politieagent met een hond zich aan.https://www.youtube.com/watch?v=6rovmzXP1Hc Smolders kreeg op het politiebureau te horen dat Fortuyn was overleden en dat de snelle arrestatie aan zijn optreden was te danken.https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003195015:mpeg21:a00256 Smolders had tijdens de achtervolging via zijn mobiele telefoon het alarmnummer 112 aan de lijn en wist zo de route door te geven.
De dader De aangehouden man werd later geïdentificeerd als Volkert van der Graaf, een Nederlander van toen 32 jaar, woonachtig in Harderwijk. Hij was, ten tijde van de aanslag, niet bekend bij Justitie en was werkzaam voor de milieubeschermingsorganisatie Vereniging Milieu-Offensief. Hij hield zich in die tijd met enig succes bezig met juridische procesvoering tegen milieu-overtredingen door met name boeren en tegen dierenmishandeling. Ook controleerde hij vaak eigenhandig of veehouders en boeren de vereiste milieuvergunningen hadden. Als motief voor de moord verklaarde Van der Graaf dat hij Fortuyn zag als een steeds groter wordend gevaar voor kwetsbare groepen in de samenleving. Om herkenning te voorkomen die dag had hij speciaal voor de aanslag een blauwe pet gekocht, droeg hij een zonnebril en had hij zijn oorringen uitgedaan. Daarnaast had hij latex handschoenen aangetrokken om geen vingerafdrukken achter te laten. Omdat hij zijn stoppelbaard te opvallend vond, had hij zich eerder die dag geschoren op een parkeerplaats langs de A12.
In de auto van de dader werden plattegronden van het Media Park en Kurhaus aangetroffen. Daarnaast bleek dat de dader als alternatieve momenten een gepland optreden van Fortuyn bij KRO’s Ontbijt TV op 8 mei 2002 en een optreden bij Barend & Van Dorp op 14 mei 2002 had geselecteerd. Ook werden de namen en adressen van drie andere LPF-kandidaten gevonden.
Gevolgen De moord op Fortuyn leidde in Nederland tot geschokte reacties en geweld. Onder meer in Den Haag braken rellen uit, waarbij een auto in de parkeergarage onder het Plein (bij het Binnenhof) in brand werd gestoken. Ook buitenlandse media besteedden veel aandacht aan de moord.
Enkele uren na de moord op Pim Fortuyn werd de vereniging Milieu-Offensief waar Volkert van der G. een van de oprichters van was, getipt door de Wageningse GroenLinks-wethouder Jack Bogers, die hiermee zijn ambtsgeheim overtrad. Hierna werd mogelijk belastend materiaal vernietigd.
De dag na de aanslag besloot het demissionaire kabinet-Kok II dat de nationale verkiezingen op 15 mei moesten doorgaan. De verkiezingscampagne kwam evenwel een week lang tot stilstand.
Verkiezingswinst Mat Herben, de woordvoerder van de Lijst Pim Fortuyn en zelf de nummer zes op die kieslijst,Kandidaten Tweede Kamerverkiezingen 2002, parlement.com kondigde aan dat Fortuyn tot na de verkiezingen de (postume) lijstaanvoerder zou blijven. Dit had hoofdzakelijk een praktische reden: de kandidatenlijsten mochten zo vlak voor de verkiezingen niet meer gewijzigd worden. Na de verkiezingen zou Herben als fractievoorzitter worden benoemd. De LPF werd met 26 zetels de grootste nieuwkomer in de Nederlandse parlementaire geschiedenis en de tweede partij van het land (na het CDA). Daarmee kwam de LPF in juli 2002 in de regering (kabinet-Balkenende I).
'Demonisering' In Nederland kwam even een discussie op gang over de invloed op het klimaat van de verkiezingsstrijd van de 'demonisering', zoals Fortuyn dat noemde, van diens persoon door andere politici en de media. Fortuyn refereerde in interviews aan deze door hem ervaren demonisering. In een interview met Robert Jensen in diens televisieprogramma JENSEN op 22 maart 2002 verklaarde Fortuyn dat de Haagse politici medeverantwoordelijk zouden zijn als op hem een aanslag gepleegd zou worden.Interview van Fortuyn met Robert Jensen waarin hij refereert aan demonisering Na de moord op Fortuyn werd de bewaking van bewindspersonen en politici tijdelijk verscherpt.
thumb|Locatie van de moord (direct achter de rode auto) De advocaten Gerard Spong en Oscar Hammerstein dienden op 14 mei 2002 namens de Politieke Vereniging Lijst Pim Fortuyn een aanklacht in tegen Peter Storm, Marcel van Dam, Rob Oudkerk, de redactie van NRC Handelsblad, Matty Verkamman, Thom de Graaf en Bas Eenhoorn wegens het demoniseren van Fortuyn. Het OM van Rotterdam maakte op 4 juni van dat jaar bekend de aanklacht niet in behandeling te zullen nemen omdat de aangedragen beschuldigingen niet strafbaar waren. Een maand later wees het Gerechtshof in Den Haag een klacht tegen dit besluit af.
Lijst Pim Fortuyn Binnen de Lijst Pim Fortuyn ontstond een machtsvacuüm: de aanvoerders van de partij kregen al snel onderling ruzie. Zowel problemen rondom de leiding van de partij als leden van het kabinet (in het bijzonder Eduard Bomhoff en Herman Heinsbroek) zorgden voor een onhoudbare situatie. Na slechts 86 dagen geregeerd te hebben, kwam er dan ook een einde aan het Kabinet-Balkenende I. Bij de verkiezingen die volgden zakte de LPF terug naar acht Kamerzetels en kwam de partij in de oppositie terecht.
Ondanks het snelle einde van de LPF in de regering, en het verliezen van 18 zetels bij de volgende verkiezingen, bleven denkbeelden van Fortuyn geruime tijd het politieke debat bepalen. Met name het twijfelen aan het succes van de integratie in Nederland en het ageren tegen 'achterkamertjespolitiek' waren veel genoemde onderwerpen.
Begrafenis en herdenking Pim Fortuyn werd op 10 mei begraven op de begraafplaats Westerveld te Driehuis, in de provincie Noord-Holland. Op 20 juli werd zijn lichaam herbegraven in Provesano in Italië, waar hij een vakantiehuis bezat.
Ieder jaar organiseert de Stichting Beeld van Pim een herdenking op 6 mei. Op 6 mei 2012 werd Fortuyns dood uitgebreid herdacht, onder meer met een mis in de Rotterdamse HH. Laurentius- en Elisabethkathedraal, een symposium in het stadhuis en een bustoer door Fortuyn-aanhangers. Ook werd een deel van de Korte Hoogstraat in Rotterdam, waar sinds 2003 een borstbeeld van hem staat, omgedoopt tot Pim Fortuynplaats.
Moordwapen Het moordwapen, een Star Firestar M43, maakt sinds 2012 deel uit van de collectie van het Rijksmuseum. Het museum heeft echter, na overleg met de nabestaanden, geen wens om het tentoon te stellen. In 2024 maakte Argos, na het ontvangen van een vertrouwelijk politierapport, de podcast Een vriend van Volkert over wie mogelijk het wapen leverde aan de moordenaar. Sinan Can maakte in hetzelfde jaar het televisieprogramma De wapenroute, waaruit bleek dat de politie na de moord een DNA-spoor aantrof op het wapen van een onbekend persoon. De politieke partij Nieuw Sociaal Contract pleitte daarom voor nader onderzoek. Volgens het Openbaar Ministerie is het juridisch niet meer van belang om te weten van wie het DNA-materiaal is, en is de zaak verjaard.
Complottheorieën Al kort na de moord doken er diverse complottheorieën op, die ruim aandacht kregen op internet en in enkele landelijke media. Hoofdrolspelers daarin waren columniste en blogger Pamela Hemelrijk, opiniemaker en voormalig advocaat Prem Radhakishun en Theo van Gogh. Andere verspreiders waren LPF-woordvoerder Mat Herben en Leefbaar Nederland-lijsttrekker Fred Teeven, die in het televisieprogramma Buitenhof meerdere daders suggereerde. Van de traditionele media waren De Telegraaf, Elsevier en het Katholiek Nieuwsblad hierin actief. Rechtse politieke partijen en media grepen volgens Jelle van Buuren hun kans om mee te liften met het gesuggereerde beeld van 'links' als de samenzwerende en elitaire politieke en culturele macht in Nederland. Doelwit Den Haag? — Complotconstructies en systeemhaat in Nederland 2000-2014, hoofdstuk 3. Jelle van Buuren, Universiteit Leiden, 2 nov 2016. via