Per Nørgård (Gentofte, 13 juli 1932 – Kopenhagen, 28 mei 2025) was een Deens componist en muziekpedagoog.
Levensloop Opleiding Nørgård studeerde aan Det Kongelige Danske Musikkonservatorium (DKDM) te Kopenhagen bij onder anderen Vagn Holmboe en Finn Høffding. Naast compositie studeerde hij muziektheorie, piano, solfège en muziekgeschiedenis. Hij behaalde zijn einddiploma compositie in 1955. Na zijn debuutconcert in 1956 ging hij naar Parijs en studeerde bij Nadia Boulanger.
Compositieleraar In 1958 werd Nørgård docent muziektheorie en compositie aan Det Fynske Musikkonservatorium te Odense en werkte in deze functie tot 1961. Vervolgens werd hij in dezelfde vakken docent aan zijn alma mater, het DKDM in Kopenhagen. Omdat hij het met de directie van het conservatorium niet eens werd over het toelatings- en opleidingsbeleid verhuisde hij in 1965 naar Det Jyske Musikkonservatorium te Aarhus, waar hij een compositieklas oprichtte, die zich al spoedig ontwikkelde tot een centrum voor een ideologievrije muziekopleiding in Noord-Europa. In 1995, na meer dan dertig jaren, trok Nørgård zich terug uit zijn functie als muziekpedagoog. Tot zijn bekendste leerlingen behoren de Deense componisten Karl Aage Rasmussen, Bent Sørensen, Hans Abrahamsen en Anders Nordentoft en de Zweedse operacomponist Hans Genfors.
Uendelighedsrække (Oneindigheidsreeks) thumb|upright=2|Oneindigheidsreeks in G groot (de eerste 32 noten) Nørgård heeft veel geleerd van de "door elektriciteit geleide energie", die zijn compositieleraar Holmboe hem bijbracht. Wat hen met elkaar verbindt was het Noordse en het Kosmische. Holmboes metamorfosetechniek – het idee van een 'muzikale kiemcel in onuitgezette organische verandering' (Rasmussen) – leek als gecreëerd voor een componist die zich aangetrokken voelde tot Oosterse klankvoorstellingen en de 'oneindige verbindingen tussen de dingen' onderzocht. Op zoek naar de "sensibele chaos" (Novalis) ontdekte Nørgård de door hem zo genoemde oneindigheidsreeks. Uitgaand van een aselectieve interval, kan deze – door een regelmatig voortzettingsprincipe – een eindeloze lijn in gang zetten, die zich losmaakt van verdere hiërarchieën van "zelf-gelijke" dochterreeksen: bouwstof voor 'fractale' klankstructuren. In het werk voor kamerorkest Rejse ind i den gyldne skærm (Reis in het gouden scherm) wordt het klankgebeuren dat zich quasi volgens natuurwetten ontplooit geleid door een dergelijke oneindigheidsreeks.
Adolf Wölfli Reekshiërarchieën, het over- en ondertoonspectrum en ritmes naar het model van de gulden snede geven zijn muziek in de jaren zeventig een objectief karakter. Een expositie met schilderijen van Adolf Wölfli in het kunstmuseum Louisiana in Humlebæk ten noorden van Kopenhagen beïnvloedde hem en leidde omstreeks 1980 tot een nieuwe, subjectief-expressionistische werkperiode. In de 4e Symfonie en Indische Rozentuin en Chinese Heksenzee (1981) en in de opera Det guddommelige Tivoli ("De goddelijke kermis") (1982) zette Nørgård de schizofrene Zwitserse kunstenaar Wölfli neer als een blijvend "beschermd monument".
Toonzeeën Golvende klankverlopen en 'toonzeeën' – ineengevlochten "stapels van kwinten, die telkens voorwaarts en achterwaarts aflopen" (Leif Thomsen) – doorspekken voornamelijk zijn werken uit de jaren negentig. Orgiastische klankkolken en pauzebreuken zijn het kenmerk van de 5e Symfonie (1990). Een belangrijk scheppingsmotief in de 6e Symfonie "...in het Rijk van het aflopen" was het onderzoek van een ongekende baswereld. Haar basis wordt gevormd door basfluit, contrafagot, bastrompet, contrabastrombone en contratuba. Toenemende en rollende klankgolven met een onrustig "binnenleven", overlappende verschillende tempo's, wisseling tussen ritmisch scherp gesneden motieven en glijdende camouflage geven het klankgebeuren een instabiel en meerduidig karakter.
Hij schreef (anno 2009) zes opera's, vijf balletten, acht symfonieën, andere orkestwerken, concerten, vocale muziek, koorwerken en een aanzienlijk oeuvre aan kamermuziek. Hij schreef ook filmmuziek.
Nørgård overleed op 28 mei 2025 op 92-jarige leeftijd.Per Nørgård (1932–2025): Grootmeester van de Scandinavische klank overleden op 92-jarige leeftijd
Composities (selectie) Werken voor orkest Symfonieën 1953-1955 Symfonie nr. 1 "Sinfonia austera" 1970 Symfonie nr. 2 1972-1975 Symfonie nr. 3, voor 2 blokfluiten, 2 gemengde koren, orgel en groot orkest Outer Movement Inner Interplay 1981 Symfonie nr. 4 1990 Symfonie nr. 5 1998-1999 Symfonie nr. 6 "At the End of the Day" 2004-2006 Symfonie nr. 7 2011 Symfonie nr. 8
Concerten voor instrumenten en orkest 1952 Rapsodi, voor piano en orkest 1968 Recall, voor accordeon en orkest 1984-1985 Between, voor cello solo en orkest 1985-1986 Remembering Child, voor altviool solo en orkest 1986-1987 Concert "Helle Nacht", voor viool en orkest 1988-1989 King, Queen and Ace, voor harp solo, dwarsfluit, hobo, klarinet, fagot, hoorn, trompet, trombone, slagwerk, 2 violen, altviool, cello en contrabas 1991 Spaces of Time, voor piano solo en orkest 1994-1995 Concert in due tempi, voor piano en orkest 1996-1997 Bach to the Future, voor 2 slagwerkers solo en orkest (zonder violen) 2000 Håndslag til et orkester, voor slagwerk solo en orkest 2002 Borderlines, voor viool solo en strijkorkest 2007 Pictures from Lake Arre, voor altsaxofoon solo, piano en strijkorkest
Andere werken voor orkest 1953 Metamorfosi, voor strijkorkest 1958 Konstellationer, voor strijkorkest 1959 Lyse danse, voor kamerorkest 1964-1965 Den unge mand skal giftes, concertsuite voor sopraan, alt, tenor, bas en orkest 1966 Komposition for orkester 1966 Töne vom Hernst, voor elektrische gitaar en orkest 1968 Århus' tapre skrædder – Variation over C.C. Møllers "Aarhus Tappenstreg", voor orkest en brassband 1968-1969 Rejse ind i den gyldne skærm ("Reis in het gouden scherm"), voor kamerorkest 1976-1977 Twilight, voor orkest 1981 Indischer Roosen-Gaarten und Chineesischer Hexen-See ("Indische Rozentuin en Chinese Heksenzee"), voor orkest 1984 Burn, voor orkest 1991-1992 Night-Symphonies, Day Breaks, voor kamerorkest 1992 Fugitive Summer, voor strijkorkest 1993 Amled Suite uit de filmmuziek "Amled – Prinsen af Jylland", voor kamerorkest 1997 Aspects of Leaving, voor orkest 2000 Terrains vagues, voor orkest
Werken voor harmonieorkest en blazers 1968 Ceremonial Music, voor 4 hobo's, 8 hoorns, 8 trompetten en 4 trombones 1968 Doing, voor 5 cornetten, flügelhorn (bugel), 3 hoorns, 2 Baritons, 3 trombones, eufonium, 2 tuba's, pauken en slagwerk 1968 Århus' tapre skrædder – Variation over C.C. Møllers "Aarhus Tappenstreg", voor (harmonie)orkest en brassband 1970 Modlys, voor harmonieorkest en 2 piano's 1976 Nu dækker sne den hele jord, voor 8 tuba's 1983 Brænding, voor accordeon, piano en harmonieorkest
Oratoria en cantates 1962 Dommen, scenisch oratorium voor mezzosopraan, tenor, 2 bariton, bas, gemengd koor, vrouwenkoor, kinderkoor, orkest, geluidsband en 5 acteurs 1976 Vinterkantate, cantate voor gemengd koor, hobo, trombone, slagwerk, orgel, viool en cello
Muziektheater Opera's Voltooid intitelaktespremièrelibretto 1963 Labyrinten Het Labyrint) 2 aktes 2 september 1967, Kopenhagen Bent Nørgaard 1971-1972 Gilgamesh (Gilgamesj) 6 dagen en 7 nachten 4 april 1973, Aarhus van de componist naar het Gilgamesj-Epos 1974-1979 Siddharta – Spil for den ventede ("Siddharta – Spel voor de verwachte") 3 aktes 19 maart 1989, Stockholm, Koninklijke Opera van de componist en Ole Sarvig 1982 Det guddommelige Tivoli ("De goddelijke kermis") 2 aktes 1983, Århus Adolf Wölfli, Ted Hughes, William Shakespeare, Friedrich Nietzsche 1988 Den uendelige sang bygger på Den afbrudte sang (The Never-ending Song); Brylluppet; Nedstigningen; Orfeus' død 3 delen Ulla Ryum, Marie Lalander, de componist en verschillende antieke schrijvers 1995-1996 Nuit des hommes 2 aktes 1996, Kopenhagen Guillaume Apollinaire
Balletten Voltooid intitelaktespremièrelibrettochoreografie 1964-1968 Den unge mand skal giftes 1965, Deense televisie; 1967, Kopenhagen (toneel) I. Ionesco 1967 Tango Chikane 1967, Kopenhagen F. Flindt 1984 Kropsdrøm (Body Dream) 1985 Tre søskende (Three Siblings) 1986 Ildnatten
Werken voor koren 1954 Aftonland, voor gemengd koor 1955 Overstået angst, voor gemengd koor 1957 To pastoraler, voor tenor solo, mannenkoor en orkest 1957 Triptychon, voor gemengd koor en orgel 1959 Sinfonia profana, klarinet en vierstemmig mannenkoor 1960 Strandvalmue, voor zesstemmig gemengd koor (SAATBB) 1961 Landskabsbillede, voor gemengd koor 1962 Golgatha, voor gemengd koor 1971 Oluf Strangesøn, voor gemengd koor en 3 slagwerkers 1974 Singe die Gärten, mein Herz, die du nicht kennst, voor dubbelkoor (SSAATTBB), dwarsfluit, klarinet, hoorn, 2 slagwerkers, harp, piano en cello 1975-1976 Frostsalme, voor gemengd koor 1976-2000 Nu dækker sne den hele jord, voor gemengd koor, 4 eufonia, Es tuba, 2 Bes tuba's 1977 Den afbrudte sang, voor gemengd koor en instrumenten 1977 Kredsløb, voor gemengd koor 1977 Orfeus' Dansevise, voor gemengd koor en 5 slagwerkers 1979-1980 Tidligt forårs danse, voor gemengd koor, hobo, 4 slagwerkers en dansers ad libitum 1979-1980 Wie ein Kind, voor gemengd koor 1981 Slå dørene op, voor kinderkoor, gemengd koor en instrumenten 1982 3 motetter til "Agnus Dei", voor gemengd koor 1982 HIL DI(n)G ROSENBERG, voor gemengd koor 1983 Afbrudt højsang, Skrig og Drikkevise, voor gemengd koor 1985 Den foruroligende Ælling, voor gemengd koor en geluidsband 1989 La Peur, As It Were, voor twee gemengde koren 1993 Og der skal ikke mere gives tid, voor gemengd koor 2000 Morgenmyte, voor gemengd koor 2000 Mytisk Morgen, voor gemengd koor en basklarinet 2002 Rêves en pleine lumière, voor gemengd koor 2009 Piet Hein Suite, voor driestemmig vrouwenkoor en vijfstemmig gemengd koor
Vocale muziek 1955-1956 To recitativer, voor alt en cello 1956 Sånger från Aftonland, voor alt, dwarsfluit, viool, altviool, cello en harp 1960 Af Tue Bentsøns viser, voor bariton en piano 1960 Det skete i de dage, voor zangstem, acteurs, kinderkoor, blokfluiten, slagwerk en strijkers 1963-1965 Tre kærlighedssange, voor alt en orkest 1971 Wenn die Rose sich selbst schmückt, schmückt sie auch den Garten, voor sopraan, altfluit, slagwerk en contrabas 1975 Fons laetitiae, voor tenor/luit of sopraan/harp 1975 Nova Genitura, voor sopraan, viool, blokfluit, viola da gamba, luit en klavecimbel 1978 Seadrift, voor sopraan, viool, dwarsfluit+crumhorn, viola da gamba/cello, klavecimbel/piano, gitaar en slagwerk 1982-1984 Plutonian Ode, voor sopraan en cello 1987-1988 L'enfant et l'aube, voor sopraan, tenor, dwarsfluit, klarinet, slagwerk, piano en cello 1991 Tre Magdalena Sange, voor alt en piano 1991-1992 Sommerpræludium og to årstidssange, voor sopraan en orgel 2000 Drømmeduo, voor alt, bariton, piano en accordeon 2003-2004 Lygtemændene tager til byen, voor sopraan, mezzosopraan, tenor, blokfluiten, gemengd koor en orkest 2003-2004 The Will-o'-the-Wisps go to Town, voor sopraan, mezzosopraan, tenor, gemengd koor en orkest
Kamermuziek 1955-1958 Ni danske sange, voor viool en piano 1959 Tre Miniaturer, voor strijkkwartet 1960 Trompetmusik I-II, voor 2 of 3 trompetten 1962 Titanic, voor spreker en geluidsband 1963 Det er ikke til at bære, voor dwarsfluit, trompet, elektrische gitaar, piano, viool en contrabas 1966 Stumspil, voor dwarsfluit, trompet, viool, contrabas en piano 1968 Kejsertrio, voor klarinet, viool en piano 1969 Dreamscape, voor strijkkwartet en geluidsband 1969 Inscape, voor strijkkwartet 1969 Musaic, voor 5 cornetten, 3 trombones en elektronica 1970 "Time is a River without Banks" (Marc Chagall says ...), voor viool en geluidsband 1970 Whirls' World, voor blazerskwintet 1977 Cantica, voor cello en piano 1985 9 Friends, voor accordeon en piano 1986 Tintinnabulary, voor strijkkwartet