thumb|In Alkmaar begint de Victorie. Bijdrage aan het Album van Mevrouw Bosboom-Toussaint van Matthijs Wezelaar en P.H. Witkamp, waarop het geboortehuis en andere belangrijke plekken uit het leven van de schrijfster staan aangegeven. thumb|Grafmonument Bosboom-Toussaint Anna Louisa Geertruida Bosboom-Toussaint (A.L.G. Bosboom-Toussaint) (Alkmaar 16 september 1812 – Den Haag, 13 april 1886) was een Nederlandse schrijfster van voornamelijk historische romans en novellen. Zij introduceerde levensechte, gecompliceerde karakters in de Nederlandse roman.Marita Mathijsen, 'In het bejaardenhuis van de letterkunde: de roman waarmee Geertruida Toussaint debuteerde.' NRC Handelsblad, 12 augustus 1988. Haar bekendste titels zijn Het Huis Lauernesse (historische roman, 1840) en Majoor Frans (eigentijdse roman, 1875). Vanaf 1840 tot aan haar dood beheerste ze de markt voor historische romans, die op een hoge waardering en een stabiel lezerspubliek konden rekenen.Marita Mathijsen, Het literaire leven in de negentiende eeuw. Leiden: Martinus Nijhoff, 1987, p. 76. Gearchiveerd op 9 april 2022.

Leven Geertruida Toussaint werd in 1812 geboren te Alkmaar als dochter van Hendrik Toussaint (1783-1859), apotheker en Cornelia Magdalena Cicilia Roquette (ca. 1786-1867). Het huwelijk van haar ouders was moeilijk, er waren financiële problemen en haar moeder, die uit Haarlem kwam, voelde zich niet thuis in het provinciale Alkmaar. Met haar vader kon 'Truitje' Toussaint het goed vinden en samen lazen ze de oude Nederlandse schrijvers zoals Hooft, Huygens en Vondel. Nadat in 1820 haar broertje Johan Daniel Sybrand werd geboren en de verhouding met haar moeder sterk verslechterde, werd ze naar Harlingen gestuurd waar ze in huis kwam bij haar grootmoeder en tantes. In 1828 kwam ze terug naar Alkmaar en deed haar belijdenis in de Nederlands Hervormde Kerk.

Zij legde op 16 april 1833 een examen voor het lager onderwijs af; maar in plaats van onderwijzeres te worden, volgde ze haar roeping in de Nederlandse letteren. Ze verbrak haar langdurige verloving met de invloedrijke literatuurcriticus en filosoof Bakhuizen van den Brink en trouwde pas op latere leeftijd met de kunstschilder Johannes Bosboom. Het huwelijk werd op 3 april 1851 ingezegend in de Grote Kerk van Alkmaar door ds. Johannes Jacobus van Oosterzee. Met haar echtgenoot vestigde ze zich te 's-Gravenhage; het huwelijk bleef kinderloos. Mevrouw Bosboom speelde een belangrijke rol in het letterkundige en godsdienstige leven van haar tijd. Naar aanleiding van een polemiek over de liberale theologie, begin jaren '60, raakte ze bevriend met de gevreesde schrijver en criticus Conrad Busken Huet.

In 1882 kreeg de schrijfster ter gelegenheid van haar zeventigste verjaardag een Album aangeboden, waaraan door honderden vrienden en bewonderaars is bijgedragen in de vorm van proza, felicitaties en persoonlijke boodschappen, aquarellen, foto's, kalligrafie, muziekstukken en naaldwerk.

De schrijfster stierf in 1886, hetzelfde jaar waarin ook Busken Huet overleed en ligt begraven op de Algemene Begraafplaats Kerkhoflaan in Den Haag. Aan het hoofdeinde werd in 1887 namens "de Vrouwen van Nederland' een monument in neorenaissancestijl geplaatst. De weduwnaar werd in 1891 bijgezet.

Werk

Geertruida Bosboom-Toussaint wordt gerekend tot de beste Nederlandse auteurs van de 19e eeuw. In de tekening en ontwikkeling van haar karakters is de invloed van de Engelse romantiek merkbaar, in bepaalde plotselinge wendingen in het vertelverloop geregeld ook die van het toneel (zij las graag de dramatische werken van Schiller, Victor Hugo en Racine). Nadat zij grote verwachtingen had gewekt met haar romans Almagro (1837) en De graaf van Devonshire (1838), zocht ze op aanraden van de zeer invloedrijke Gids-redacteur Potgieter haar onderwerpen voortaan in de vaderlandse geschiedenis. Met Het huis Lauernesse dat van die heroriëntatie het eerste gevolg was, vestigde zij in 1840 voorgoed haar naam. Rond het midden van de eeuw verschenen enkele romans die spelen in de tijd van het onsuccesvolle Engelse ingrijpen in de Tachtigjarige Oorlog onder leiding van de Graaf van Leicester, in de onzekere jaren na de moord op Willem van Oranje (1584). Van de vele historische romans die later nog verschenen verdient vooral het driedelige De Delftsche wonderdokter (1870/1871) vermelding. De schrijfster is echter het meest bekend gebleven door de in haar eigen tijd spelende roman Majoor Frans (1874), de schrijnende liefdesgeschiedenis van een onstuimige jonge vrouw die als jongen is opgevoed en opnieuw haar positie moet zien te bepalen binnen de geslachtsrollen van haar tijd. De roman is tot in onze tijd toe telkens weer herdrukt en, in zekere zin, actueel gebleven. Nog drie andere, late werken spelen overigens in de 19e eeuw zelf: Frits Millioen, Laura's keuze, en Langs een omweg.

Verhalen en romans 1837: Almagro (novelle)Almagro, 1843 op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023. 1838: De Graaf van Devonshire, Romantische Episodes uit de jeugd van Elisabeth Tudor, Amst.De Graaf van Devonshire, Romantische Episodes uit de jeugd van Elisabeth Tudor op Google BooksDe Graaf van Devonshire bij DBNL. Gearchiveerd op 24 februari 2023. 1839: Engelschen te Rome, romantische épisode uit de regering van Paus Sixtus V, 2 dln., Amst.Engelschen te Rome, romantische épisode uit de regering van Paus Sixtus V, Eerste deel op Google BooksEngelschen te Rome, romantische épisode uit de regering van Paus Sixtus V, Tweede deel op Google BooksEngelschen te Rome, romantische épisode uit de regering van Paus Sixtus V bij DBNL. Gearchiveerd op 24 februari 2023. 1840: Het huis Lauernesse, 2 dln., Amst.Het huis Lauernesse op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.Het huis Lauernesse bij DBNL. Gearchiveerd op 24 februari 2023. 10e dr. 1885, in het Frans vertaald Parijs 1887 1842: Eene kroon voor Karel den StouteEene kroon voor Karel den Stoute op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.Eene kroon voor Karel den Stoute bij DBNL. Gearchiveerd op 24 februari 2023., Amst. 6e dr. 1886 1842: De hertog van Alba, enz.De hertog van Alba, enz., ca 1885 bij DBNL. Gearchiveerd op 24 februari 2023. 1842: Iwein van Aelst (1128) (door Ph. Blommaert); Het blijspel van Mevrouw de Caumartin (door A.L.G. Toussaint)Iwein van Aelst (1128) (door Ph. Blommaert); Het blijspel van Mevrouw de Caumartin (door A.L.G. Toussaint) bij DBNL. Gearchiveerd op 24 februari 2023. 1843: Verspreide verhalen van A.L.G. Toussaint bijeenverzameld, Amst. Bevat: De echtgenooten van Turin ; Lord Edward Glenhouse ; Almagro ; Het blijspel van de markiezin de CaumartinVerspreide verhalen van A.L.G. Toussaint bijeenverzameld op Google BooksVerspreide verhalen van A.L.G. Toussaint bijeenverzameld bij DBNL. Gearchiveerd op 24 februari 2023. 1842: Ximenes - Alba - Orsini. Drie Novellen uit Spanje, 2 dln., Amst.Ximenes - Alba - Orsini. Drie Novellen uit Spanje bij DBNL. Gearchiveerd op 25 februari 2023. 1846: Negen novellen van A.L.G. ToussaintNegen novellen van A.L.G. Toussaint op Google Books. Bevat: De doopzusters; Het sterven van burgemeester Hooft; Het kanten bruidskleed; De tweelingen van Malta; Een vader; Eene moeder; Het model van Pierre Mignard; Vergelding; De man uit het bidvertrek 1845-1846: De Graaf van Leycester in Nederland, 3 dln., Amst.De Graaf van Leycester in Nederland. Eerste deel op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.De Graaf van Leycester in Nederland. Derde Deel op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.De Graaf van Leycester in Nederland bij DBNL. Gearchiveerd op 7 juni 2023.. Vertaald als: Graf Leicester und die Engländer in Holland, historischer Roman, 1851Graf Leicester und die Engländer in Holland, historischer Roman op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023. 1847: Diana, Amst.Diana op Google Books 1848: Mejonkvrouwe De Mauléon, 's Hage.Mejonkvrouwe De Mauléon op Google Books 1848: Fantasien in December 1848Fantasien in December 1848 op Google Books 1849: Gedenkschrift van de inhuldiging des Konings Willem III binnen de hoofdstad des rijks, 12 Mei 1849, Haarl.Gedenkschrift van de inhuldiging des Konings Willem III binnen de hoofdstad des rijks, 12 Mei 1849 op Google Books 1849: Het huis Honselaarsdijk in 1638, historische novelle, Hist. Nov., 2 dln., Amst.Het huis Honselaarsdijk in 1638, historische novelle. Eerste deel op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.Het huis Honselaarsdijk in 1638, historische novelle. Tweede deel op Google BooksHet huis Honselaarsdijk in 1638, historische novelle bij DBNL. Gearchiveerd op 25 februari 2023. 1849-'50: De vrouwen uit het Leycestersche tijdvak, 3 dln., Amst.De vrouwen uit het Leycestersche tijdvak. Eerste deel op Google BooksDe vrouwen uit het Leycestersche tijdvak. Tweede deel op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.De vrouwen uit het Leycestersche tijdvak. Derde en laatste deel op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.De vrouwen uit het Leycestersche tijdvak bij DBNL. Gearchiveerd op 25 februari 2023. 1850: Moedervreugde en moederlijden, fantasiën, Alkm.Moedervreugde en moederlijden, fantasiën op Google Books 1850: Eenige schetsen van A. L. G. Toussaint bijeenverzameld, Amst.Eenige schetsen van A. L. G. Toussaint bijeenverzameld op Google Books 1852: Media-noche : een tafereel uit den Nijmeegschen vredehandel. 1678, 2 dln., Haarl.Media-noche : een tafereel uit den Nijmeegschen vredehandel. 1678, Eerste deel op Google BooksMedia-noche : een tafereel uit den Nijmeegschen vredehandel. 1678, Tweede deel op Google BooksMedia-noche : een tafereel uit den Nijmeegschen vredehandel. 1678, 1885 bij DBNL. Gearchiveerd op 25 februari 2023. 1852: Don Abbondio II, Utr.'Don Abbondio II op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023. 1854: De Alkmaarsche wees en eenige andere novellen, Amst.De Alkmaarsche wees en eenige andere novellen, 2e dr. 1859 op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.De Alkmaarsche wees en eenige andere novellen, 3e dr. 1860 bij DBNL. Gearchiveerd op 25 februari 2023. 1854-'55: Gideon Florensz. : hist. rom. episode uit het laatste tydperk van Leycesters bestuur in Nederland, 4 dln., Amst.Gideon Florensz., I deel op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.Gideon Florensz., II deel op Google BooksGideon Florensz., III deel op Google BooksGideon Florensz., IV deel op Google Books 1856: Historische Novellen, Haarl.Historische Novellen, 2e dr., 1869 op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023. 1858: Een Leydsch student in 1593, Amst. Bevat ook: Het kasteel Westhoven in ZeelandEen Leydsch student in 1593, 1888. Bevat ook: Het kasteel Westhoven in Zeeland op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.Een Leydsch student in 1593, 1885. Bevat ook: Het kasteel Westhoven in Zeeland bij DBNL. Gearchiveerd op 25 februari 2023. 1860: Graaf Pepoli, de roman van een rijk edelman, 3 dln., Arnh.Graaf Pepoli, de roman van een rijk edelman. Eerste deel op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.Graaf Pepoli, de roman van een rijk edelman. Tweede deel op Google BooksGraaf Pepoli, d De roman van een rijk edelman. Derde deel op Google BooksGraaf Pepoli, de roman van een rijk edelman bij DBNL. Gearchiveerd op 7 juni 2023. 1860: Frits Millioen en zijne vriendenFrits Millioen en zijne vrienden, 1869 op Google BooksFrits Millioen en zijne vrienden bij DBNL. Gearchiveerd op 26 februari 2023. 1860: Langs een omwegLangs een omweg. Eerste deel, 1879 op Google BooksLangs een omweg. Tweede deel, 1879 op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023.Langs een omweg, 1877 bij DBNL. Gearchiveerd op 26 februari 2023. 1861: De triomf van Pisani, Amst.De triomf van Pisani, nieuwe uitg. op Google Books. Gearchiveerd op 14 juli 2023. 1862: De bloemschilderes Maria van Oosterwijk, Leid.De bloemschilderes Maria van Oosterwijk op Google BooksDe bloemschilderes Maria van Oosterwijk bij DBNL. Gearchiveerd op 26 februari 2023.