thumb|Sebastia/Samaria. De (origineel 25 meter hoge) basis van de Augusteum tempel op de top van de Samaria-heuvel De stad Samaria (Hebreeuws: ; Oudgrieks: ; Arabisch: ) was volgens de bijbel de residentie van de koningen van het oude koninkrijk Israël (het zogenaamde 10-stammenrijk), gelegen naast de plaats Sebastia in het huidige Palestina op de Westelijke Jordaanoever. Volgens de overlevering gaf Herodes de Grote de stad de naam Sebaste, om daarmee keizer Augustus te eren.
Historie De stad Samaria zou volgens de bijbel ca. 879 v.Chr. op de hoogste heuvel uit de omgeving zijn gesticht door de Israëlische koning Omri en uitgebreid door diens zoon Achab.De stad Samaria livius.org Bij opgravingen is onder meer diens befaamde ivoren paleis gevonden. Archeologische opgravingen van o.a. Stager duiden ook op een vestiging met actieve landbouw vanaf op zijn minst de 11 eeuw v.Chr., en bewoning door pre-Israelitische inwoners.Stager, Lawrence E. (1990). "Shemer's Estate". Bulletin of the American Schools of Oriental Research. 277/278. American Schools of Oriental Research: 93–107. JSTOR 1357375.
Koning Salmanassar V van het Assyrische Rijk belegerde Samaria van 724-722 v.Chr., maar overleed tijdens het beleg (722 v.Chr.). Zijn zoon Sargon II volgde hem op en nam de stad in (720 v.Chr.). Dat luidde de definitieve val van het 10-stammenrijk in, waarna het koninkrijk een provincie van het Assyrische Rijk werd met Samaria als provinciehoofdstad. Het stond vervolgens onder Babylonisch en Perzisch bestuur, waarnaar het verschillende malen verwoestd en herbouwd is.Grabbe, Lester L. (2006). A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period: The Persian Period (539–331 BCE). The Library of Second Temple Studies. Vol. 1. T&T Clark. ISBN 9780567216175. Herodes de Grote gaf de stad de naam Sebaste, om daarmee keizer Augustus te eren. De joodse aanwezigheid in Samaria nam geleidelijk af tijdens de Romeinse en Byzantijnse periode (Joodse diaspora).
Vanaf de Byzantijnse tijd werd Sebaste vereerd als de plaats waar Johannes de Doper begraven zou liggen. Rond zijn vermeende graf ontstond een belangrijk bedevaartsoord voor christenen. Na de Arabische verovering in de zevende eeuw bleef de plaats bewoond en werd het heiligdom geïntegreerd in de later gebouwde Nabi Yahya-moskee. Gedurende de kruisvaarders-, Mamlukse en Ottomaanse periode verloor de stad haar vroegere regionale betekenis, maar de nederzetting bleef bestaan. Het moderne Palestijnse dorp Sebastia ligt tegenwoordig gedeeltelijk op de ruïnes van de oude stad en vormt een van de belangrijkste archeologische locaties van de historische regio Samaria.
Na de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 kwam de stad onder Jordaanse bezetting. Joden hadden daardoor nauwelijks toegang tot de archeologische vindplaats en andere historische locaties op de Westelijke Jordaanoever.
Na de Zesdaagse Oorlog van juni 1967 veroverde Israël het gebied op Jordanië. Hierdoor werd de archeologische site opnieuw toegankelijk voor Israëlische archeologen, historici en bezoekers. Vanaf de jaren zeventig kreeg Samaria bovendien een symbolische betekenis binnen delen van de Israëlische nederzettingenbeweging, die de plaats beschouwden als het historische hartland van het oude koninkrijk Israël. Tegelijkertijd bleef Sebastia een overwegend Palestijns-Arabisch dorp. Sinds de Oslo-akkoorden ligt de top van Tel (heuvel) Sebastia met de archeologische site in C-gebied en de rest in B-gebied (onder civiel Palestijns bestuur). Volgens de Israëlische organisatie Peace Now ligt een deel van het archeologische gebied in C-gebied en een deel in B-gebied en noemt dat de Palestijnse Authoriteit een deel van de grond onderhoud en open stelt voor publiek, en de inwoners van Sebastia toeristen ontvangen in het gebied. In 2023 kondigde de Israëlische overheid aan dat het gaat investeren in de ontwikkeling van een nationaal park; Shomron National Park, of Samaria/Sebastia National Park. Dit werd opgevolgd in mei 2025 met aannemende constructie werk, en in november/december aanvullende annexaties van 1.800 dunums land van Palestijne grondgebruikers. Deze ontwikkelingen zorgen voor veel onrust onder de Palestijnse bewoners van het gebied.
Zie ook Samaritanen
Categorie:Archeologische vindplaats op de Westelijke Jordaanoever Categorie:Bijbelse plaats Categorie:Oud-Israëlitische stad Categorie:Westelijke Jordaanoever