Culturele diversiteit in de Nederlandse media betreft de rol van de media in de Nederlandse multiculturele samenleving. Vanaf 1999 voert het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een actief beleid rond het thema “media en minderheden”, met als uitgangspunt dat de veranderingen in de samenstelling van de Nederlandse bevolking zichtbaar dienen te zijn in het aanbod, de makers en het publiek van de media. De media als spiegel van de multiculturele samenleving.
Programma-aanbod In de loop der jaren is het accent binnen het mediabeleid verschoven van doelgroepprogramma’s naar multiculturele programma’s en van multiculturele programma’s naar inclusieve programma’s. Verschillende organisaties (zoals Migranten & Media, Bureau Beeldvorming & Diversiteit en Mira Media) hebben zich ingezet voor een betere afspiegeling van de multiculturele samenleving in de media. Meer gekleurde acteurs, presentatoren met een migratieachtergrond, biculturele kandidaten in spelshows, woordvoerders en experts uit etnische minderheidsgroepen. Hieronder een overzicht van culturele diversiteit in de Nederlandse media.
Mainstreammedia Onder mainstreammedia worden verstaan de meest gebruikte, toonaangevende media in Nederland. Culturele diversiteit in mainstreammedia houdt in dat de multiculturele samenleving op een vanzelfsprekende manier aan bod komt in alle media-uitingen. Voorbeelden van culturele diversiteit in mainstreammedia zijn: Onderweg naar Morgen (soapserie, tv) SpangaS (jongerenserie, tv) Van Speijk (politieserie, tv) Kunststof (radioprogramma) Viva (vrouwenblad) Flair (vrouwenblad) Spunk (internetmagazine) NOS Headlines (nieuwsportal)
Multiculturele media Multiculturele media zijn media voor een divers samengesteld publiek vanuit verschillende perspectieven. Ze worden gemaakt door een cultureel diverse redactie en richten zich specifiek op wat leeft onder verschillende bevolkingsgroepen in de multiculturele samenleving. Deze programma’s spreken ook mensen met interesse in andere culturen aan. Voorbeelden van multiculturele media waarin culturele diversiteit naar voren komt zijn: MTNL (televisiezender) FunX (jongerenzender, radio) Raymann is Laat (laatavondprogramma, tv) Dichtbij Nederland (actualiteitenprogramma, tv) Dunya en Desie (jongerenserie) Shouf Shouf! (tv-serie) Shouf Shouf Habibi! (film) Contrast (tijdschrift) Colorfull magazine (tijdschrift) Wereldjournalisten (nieuwsportal, internet) Partypeeps2000 (multiculturele jongerenwebsite, internet)
Doelgroepmedia Doelgroepmedia zijn bedoeld voor één specifieke etnische doelgroep en belichten alleen onderwerpen met betrekking tot of relevant voor deze groep. Vaak verschijnen doelgroepmedia in de eigen taal van de bevolkingsgroep waarvoor ze bedoeld zijn. Lokale etnische doelgroepprogramma’s hebben een belangrijke sociale en culturele functie binnen de etnische gemeenschappen. De mensen worden via de programma’s geïnformeerd over gebeurtenissen binnen de eigen kring en in de Nederlandse samenleving. De programma’s besteden aandacht aan de eigen taal en cultuur hetgeen een belangrijk bindmiddel vormt met de luisteraars en de kijkers. De lokale omroepen fungeren ten slotte als discussieplatform voor kwesties die in de gemeenschap en in de Nederlandse samenleving spelen. Ze zijn dan ook bij uitstek geschikt als bronnen voor alternatief nieuws. Voorbeelden: Zaman Vandaag, Nederlandstalige nieuws- en opiniewebsite, weekblad en maandelijks tijdschrift, bij oprichting in 2012 gelieerd aan het Turkse dagblad Zaman en met focus op Turkse Nederlanders, Islam en Turkije, in mei 2017 doorgegaan als de Kanttekening Zaman Hollanda Turkstalig nieuws en opinieblad Amor FM (radio) Ujala Radio (radio) Stadsradio Faya Lobi (radio) Radio Stanvaste (radio) Kadin (blad voor Turks-Nederlandse vrouwen) Mixs Magazine (tijdschrift) M-kidz (tijdschrift voor islamitische kinderen) PoPolsku (weekkrant voor Polen in Nederland) Marokko.nl (communitysite, internet) Maroc.nlhttps://www.maroc.nl (communitysite, internet) In 2007 heeft onderzoeker Marleen de Witte aan de Universiteit van Amsterdam een inventarisatie uitgevoerd naar het aantal minderhedenmedia in Nederland. Zij vond in totaal 323 vormen van minderhedenmedia, waarvan 112 radio, 97 televisie en 94 print. Internetmedia zijn in deze inventarisatie niet meegenomen.
Makers (personeel) Culturele diversiteit in mediaorganisaties De culturele diversiteit in de Nederlandse samenleving wordt niet weerspiegeld in mediaorganisaties: Redacties binnen de omroepsector bestaan voornamelijk uit autochtone mannen en vrouwen die werken volgens vaste patronen en een eigen, vooral autochtoon netwerk hebben. Het is voor allochtone mediaprofessionals zeer moeilijk om een plek te bemachtigen tussen deze gevestigde orde.Mira Media (2007). Feiten & Cijfers. Vissen in een witte vijver: Diversiteit bij de Nederlandse Publieke Omroep. Utrecht: Mira Media In 2008 was 5% van de werknemers bij de Nederlandse Publieke Omroep van allochtone afkomst, het streefgetal van 10% wordt nog lang niet gehaald.NOS (2008). Jaarverslag 2008. Hilversum: Nederlandse Omroep Stichting De Wet SAMEN, die ondernemingen met ten minste 35 werknemers verplichtte een afzonderlijke personeelsregistratie te voeren en een jaarverslag op te stellen, bood inzicht in het aantal werkzame allochtonen bij de publieke omroep. Geen van de publieke omroepen behaalde het evenredigheidscijfer van 9% (toentertijd het gemiddelde percentage allochtonen in Midden-Nederland). Bij de AVRO werkten de meeste allochtonen (7,1%), bij de EO de minste (3,3%). Endemol was enige van alle omroepinstellingen die het evenredigheidspercentage van 9% behaalde. De commerciële omroepen Sky Radio en Radio 538 hadden beiden geen allochtone werknemers in dienst.Mira Media (2003). Feiten & Cijfers. Wet SAMEN: Verslaglegging van omroeporganisaties. Utrecht: Mira Media Allochtone journalisten en mediamakers krijgen nog te weinig voet aan de grond in de witte omroepwereld van Hilversum. Omroepen zijn zich steeds meer bewust van de noodzaak van diversiteitsbeleid, maar zien nog te veel haken en ogen bij de ontwikkeling ervan.Bink, S. & Serkei, C. (2009). Verbinden of polariseren. Over de multiculturele kwaliteit van de media in Nederland. Sdu uitgevers: Den Haag, p. 62 Allochtone werknemers zijn nog steeds ondervertegenwoordigd binnen mediaorganisaties. Ondanks de groeiende steun in de mediasector voor diversiteitsbeleid en de groeiende vraag naar etnische mediaprofessionals, ondervinden zij toch nog grote barrières om deze sector binnen te komen en er binnen te blijven. Volgens Marieke Dielissen, zo blijkt uit haar onderzoek 'Voor iedereen gelden dezelfde regels, dus er is hier geen probleem' uit 2004 voor Bureau Beeldvorming en Diversiteit, zijn hier vijf redenen voor aan te wijzen: Objectiviteit staat voorop: allochtone collega’s worden gezien als specifiek en subjectief. Programma’s zijn prioriteit: prioriteit ligt niet bij de begeleiding van nieuwe medewerkers of actief diversiteitsbeleid. Onbekend maakt onbemind: allochtonen wijken af van de meerderheid mannelijke, autochtone 40+, ongelovige mediaprofessional. Je moet gezien en gevraagd worden: bij selectie put men uit voornamelijk eigen ‘witte’ netwerk. Iedereen heeft gelijke kansen: leidinggevenden voelen weinig noodzaak zich te verdiepen in processen die de kansen van allochtonen vergroten. Uit verschillende onderzoekenwww.div-management.nl website van Div Management over diversiteitsmanagement. URL bezocht 13 januari 2010.Sociaal Economische Raad (2009). Advies Diversiteit in het personeelsbestand, Den Haag: Sociaal Economische Raad, p. 25-44 is de meerwaarde van een divers personeelsbestand bij (media) organisaties gebleken. Organisaties met veel culturele diversiteit onder hun personeel: Hebben een grotere verscheidenheid aan kennis, ideeën en ervaringen Zijn aantrekkelijker voor de buitenwereld die zich in het bedrijf herkent Zijn bekend met een diversiteit aan cultureel bepaalde omgangsvormen Intern krijgt iedereen gelijke kansen
Talentontwikkeling etnische mediaprofessionals Talenten met diverse etnische achtergronden zijn binnen de media een bron van vernieuwing.Bink, S. & Serkei, C. (2009). Verbinden of polariseren. Over de multiculturele kwaliteit van de media in Nederland. Sdu uitgevers: Den Haag, p. 111 Er zijn verschillende initiatieven die met name omroepen ontplooien om jonge talenten in huis te halen: Summerschool, een initiatief georganiseerd door MTNL, RVU en Idtv waarbij een multicultureel samengestelde groep van dertig jonge mensen een zomercursus televisie doorloopt. Roots & Routes, opleiding van multicultureel talent. Professionele artiesten die jong muziek- en danstalent begeleiden met als afsluiting een optreden bij een muziekfestival. Daarbij maken jonge schrijvers en filmers verslagen en videoregistraties van deze optredens, die worden uitgezonden op lokale en regionale radio en televisie. Project Kind en Kleur (samenwerking tussen het Mediafonds en adviesbureau Binoq Atana). Ontwikkelingstraject Impuls (samenwerking tussen het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties en Mira Media). Scouten van de Nederlandse Film- en Televisieacademie op middelbare scholen naar potentieel cultureel-divers filmtalent. Jongerenprogramma Combeat, waar jongeren met diverse etnische achtergronden een radioprogramma maken na eerst een radiotraining te hebben gevolgd.
Publiek Mediagebruik etnische minderheden Etnische minderheden zijn ondervertegenwoordigd in reguliere kijk- en luisteronderzoeken van de Nederlandse Publieke Omroep. Wel zijn er verschillende ad-hoconderzoeken met betrekking tot het mediagedrag van etnische minderheden. Allochtonen kijken weinig naar programma’s van de publieke omroep, veel etnische minderheden kijken naar eigentalige zenders. Dit geldt met name voor oudere allochtonen. Jongeren kijken naar zowel Nederlandse zenders als eigentalige zenders, waardoor ze een bredere kijk op het nieuws hebben dan de gemiddelde Nederlandse mediagebruiker. Opvallend is dat het kijk- en luistergedrag van de tweede en derde generatie allochtonen (geboren en getogen in Nederland) veel overeenkomsten vertoont met autochtone jongeren. Beide groepen kijken en luisteren veel naar commerciële zenders. Verder zijn allochtone Nederlanders zeer gehecht aan cultuurgebonden printmedia.Nieuwe Nederlanders zeer gehecht aan cultuurgebonden media. Persbericht 16 november 2007, Amsterdam: Motivaction 2007 Daarnaast zijn ze minder bereid te betalen voor een dagblad. Wat betreft online mediagebruik geldt dat oudere allochtonen nauwelijks gebruikmaken van het internet. Allochtone jongeren maken veel gebruik van internet, net zoveel als autochtone jongeren.Huysmans, F. en de Haan, J. (2008). Dagbladen, televisie en internet, in: A. van den Broek en S. Keuzenkamp (red.), Het dagelijks leven van allochtone stedelingen, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, p. 125-148. De zogenaamde digitale kloof is dus voornamelijk gebaseerd op leeftijd en niet zozeer op etniciteit. Cultuurgebonden online media zijn wel populair bij allochtone jongeren. Verder wijzen verschillende onderzoekenFoquz Etnomarketing, Publieke Omroep niet populair onder allochtonen. Persbericht 27 februari 2007, Nieuwegein: Foquz Etnomarketing 2007Nederlandse Publieke Omroep, Mediagebruik Etnische Publieksgroepen 2002, Hilversum: Nederlandse Publieke Omroep 2004Motivaction, Nieuwe Nederlanders zeer gehecht aan cultuurgebonden media. Persbericht 16 november 2007, Amsterdam: Motivaction 2007 uit dat tussen verschillende etnische groepen veel verschil in mediagebruik bestaat.
Mediawijsheid