thumb|Driehoeksdiagram waarin de percentages magnesium (M), ijzer (F) en alkali's (A) tegen elkaar staan uitgezet. De ontwikkeling van de tholeiitische serie loopt bovenin het diagram; die van de kalkalkaliene serie eronder. De tholeiitische serie is in de petrologie en vulkanologie een serie van stollingsgesteente, magma of lava die relatief rijk is in alkalimetalen. Kenmerkend aan de tholeiitische serie is een verrijking in ijzer ten opzichte van magnesium bij een toenemend gehalte silica (SiO2). De tholeiitische serie is karakteristiek voor oceanische ruggen, maar komt ook veel voor bij vloedbasalten en in mindere mate bij andere plaattektonische omstandigheden. Het is de meest voorkomende samenstelling van magma of stollingsgesteente aan het aardoppervlak. Het bovenste deel van oceanische lithosfeer bestaat voor het grootste deel uit tholeiitisch basalt.
De naam komt van Tholey in het Duitse Saarland, waar andesiet met een tholeiitische samenstelling wordt gevonden. Kenmerkende mineralen voor tholeiitisch gesteente zijn labradoriet, augiet, hyperstheen of enstatiet, en pigeoniet, aangevuld met ofwel olivijn ofwel kwarts.Le Maitre et al. (2002) In de Irvine-Baragarclassificatie is de tholeiitische serie een onderverdeling van de alkaliene serie. De tholeiitische serie onderscheidt zich van de kalkalkaliene serie door een grotere verrijking in ijzer. In een driehoeksdiagram waarin magnesium, ijzer en alkali's tegen elkaar uitgezet zijn wordt de scheiding tussen de twee series aangegeven met een kromme.Miyashiro (1974)
De tholeiitische serie omvat gesteente dat als basalt, andesiet, daciet en ryoliet wordt geclassificeerd, of de plutonische varianten daarvan. De naam 'tholeiiet' wordt echter alleen gebruikt voor basalt met een tholeiitische samenstelling en geldt als verouderd. Wanneer stollingsgesteenten in hetzelfde gebied tot dezelfde magmaserie behoren, wordt meestal aangenomen dat ze een oorsprong in een gelijk magmareservoir hebben, en dat de onderlinge verschillen het gevolg zijn van magmadifferentiatie.
Categorie:Petrologie Categorie:Vulkanologie