Gerard I van Kamerijk of Gerard I van Florennes (ca. 975 – 14 maart 1051) was een geestelijke die langdurig bisschop van Kamerijk was, namelijk van 1012 tot 1051. Hij speelde een aanzienlijke rol in de keizerlijke politiek en in de religieuze hervormingen van zijn tijd.
Levensloop Gerard stamde uit het gravengeslacht van Florennes-Rumigny. Hij was de tweede zoon van Arnulf van Florennes († ca. 1005) en Ermentrude van Luxemburg.Van Mingroot (ed.), trefwoord 'Gérard I', 742. Hlawitschka, Die Anfänge des Hauses Habsburg-Lothringen, 70.
Hij studeerde bij Gerbert van Aurillac en werd na deze studies hofkapelaan voor de Duitse koning Hendrik II, voor wie hij onder meer met Robert II van Frankrijk onderhandelde. Als vertrouweling van de Duitse keizer werd hij in 1012 aangesteld tot rijksbisschop in het strategisch zeer belangrijke bisdom Kamerijk.Jégou, L'évêque entre autorité sacrée et exercice du pouvoir, 37-55
In een rijksbijeenkomst in Aken speelde hij in juli 1023 een belangrijke rol in de beslissing de jurisdictie over de abdij van Burtscheid bij Aken aan het prinsbisdom Luik (bisschop Durand) te geven en niet aan Keulen, dat onder leiding stond van aartsbisschop Pilgrim. RI II, 4 n 2040B, in: Regesta Imperii Online (bezocht op 30 november 2013)
Gerard ondersteunde de hervormingen van Richard van Verdun en Poppo van Stavelot. Hij richtte zich speciaal op de benedictijnse abdijen, zo nodig door daadkrachtig het bestuur te wijzigen. Zijn hervormingen betroffen Hautmont, Lobbes, Arras, Haspres, Marchiennes, Denain, Hamage, Berclau, Saint-Ghislain, Maubeuge en Maroilles.Erik Van Mingroot, "Liste provisoire des actes des évêques de Cambrai de 1031 à 1130" in: Cultura mediaevalis. Serta devota in memoriam Guillelmi Lourdaux, pars posterior, eds. W. Verbeke e.a., 1995, p. 15
Gerard ageerde heftig tegen de ketterij van de Italiaan Gundolfo, waarover hij in 1025 een synode organiseerde in Atrecht.Van Mingroot, 'Acta Synodi Attebatensis (1025): problèmes de critique de provenance', 201-229. Barber, Malcolm (2004). De Katharen, p. 24. Uitg.: Pearson Education, , Megivern, James J. (1997). The death penalty: an historical and theological survey, p. 56. Uitg.: Paulist Press, . Volgens het verslag van deze synode, de Acta Synodi Atrebatensis, slaagde de bisschop erin de ketters te overtuigen van hun orthodoxie en ze opnieuw te verzoenen met de Kerk.
Duby heeft voor het voetlicht gebracht hoe Gerards ideeën over de standenmaatschappij het middeleeuwse wereldbeeld hielpen articuleren.Georges Duby, "Gérard de Cambrai, la paix et les trois fonctions sociales, 1024" in: Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 1976, p. 136-146 Hij zag de driedeling tussen biddende, vechtende en werkende groepen als een door God gewilde ongelijkheid, gericht op het harmonieus verstrekken van wederzijdse diensten. Zijn aanleiding om het hierover te hebben was de godsvredebeweging. Hij verzette zich tegen de vredeseed die graaf Boudewijn IV van Vlaanderen probeerde in te voeren, omdat hij vond dat de adelstand aan haar essentie zou verzaken door alle private vergeldingsoorlogen af te zweren. In reactie vormden de stedelingen van Kamerijk een commune die tegen hem was gericht, maar hij kon haar onderdrukken en haalde op het concilie van Kamerijk-Atrecht in 1034/1035 zijn slag thuis.Van Meter, David C., 'The Peace of Amiens-Corbie and Gerard of Cambrai's Oration on the Three Functional Orders: the Date, the Context, the Rhetoric.', Revue belge de philologie et d'histoire 74 (1996) 657.
Geestelijke stichtingen Als bisschop was Gerard betrokken bij de stichting van meerdere geestelijke instellingen. Hij lag aan de basis van twee benedictijner abdijen: De Sint-Andriesabdij van Le Cateau-Cambrésis De abdij van Florennes: in 1012, toen hij nog seculiere kanunnik was in de kathedraal van Reims, stichtte Gerard onder impuls van zijn familieleden de abdij van Florennes. Richard van Verdun werd hier als eerste abt aangesteld. Drie jaar later stelde Gerard de abdij onder de bisschop van Luik.
Ook zat hij mee achter de stichting of hervorming van seculiere kapittels in Florennes, Hénin-Liétard, Bethune, Douai, Lobbes en Haaltert. In 1047 was hij betrokken bij de oprichting van het Sinte-Goedelekapittel te Brussel.
Te Kamerijk begon hij in 1047 de Sint-Nicolaaskerk, die pas onder zijn opvolger Lietbertus van Kamerijk werd ingewijd.
Invloed op de letteren Gerard heeft belangrijke invloed gehad op de schrijvers uit zijn bisdom. Hij staat bekend als de opdrachtgever van de Gesta episcoporum Cameracensium, een omvangrijke kroniek over het bisdom en de bisschoppen van Kamerijk vanaf de 6e eeuw tot aan het bestuur van Gerard, toegeschreven aan zijn kapelaan, Fulco van Kamerijk.
Gerard is vermoedelijk ook de mentor geweest van meerdere hagiografen, zoals Hugo van Lobbes (1033-1053), Onulfus van Hautmont (ca. 1048), Gonzo van Florennes en de anonieme schrijver van de Vita tertia Gaugerici (vermoedelijk te vereenzelvigen met zijn kapelaan, Fulco van Kamerijk). Uit dekbrieven bij een paar heiligenverhalen die gericht waren aan bisschop Gerard (met name de Vita S. Berlendis en de Vita tertia Gaugerici) blijkt dat hij de redacties persoonlijk stuurde of wenste dat ze aan zijn ultieme goedkeuring werden voorgelegd.
Literatuur Janssens, Sam, 'Context or Text? Towards a New Interpretation of Gerard I of Cambrai’s Oration on the Three Orders.', The Medieval Low Countries, 3 (2016) 21-37 Jégou, L., 'L'évêque entre autorité sacrée et exercice du pouvoir. L'exemple de Gérard de Cambrai (1012-1051)', Cahiers de civilisation médiévale 47 (2004) 37-55. Sproemberg, H. en J.-M. Duvosquel, trefwoord 'Gérard Ier, évèque de Cambrai', Biographie nationale de Belgique, XXXV (Brussel 1970), kol. 286-299 Van Mingroot, E., ed., trefwoord 'Gérard I', Dictionnaire d'Histoire et de Géographie Ecclésiastiques 20 (Parijs 1984) 742-751. Van Mingroot, E., 'Kritisch onderzoek omtrent de datering van de Gesta Episcoporum Cameracensium', Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 53 (Brussel 1975) 281-332. Van Mingroot, E., 'Acta Synodi Attebatensis (1025): problèmes de critique de provenance', Studia Gratiana 20 (Rome 1976) 201-229. Van Droogenbroeck, F.J., 'Kritisch onderzoek naar de interacties tussen de Vita S. Gudilae en de Gesta Episcoporum Cameracensium.', Eigen Schoon en De Brabander 95 (2012) 311-346. Van Meter, David C., 'The Peace of Amiens-Corbie and Gerard of Cambrai's Oration on the Three Functional Orders: the Date, the Context, the Rhetoric.', Revue belge de philologie et d'histoire 74 (1996) 633-657.
Edities S. Vanderputten. D.J. Reilly (ed.), Gerardus Cameracensis. Acta Synodi Atrebatensis, Vita Autberti, Vita Gaugerici; Varia scripta ex officina Gerardi exstantia (= Corpus Christianorum. Continuatio Mediaevalis 270), Turnhout: Brepols Publishers, 2014, .
Categorie:Bisschop van Kamerijk Kamerijk Categorie:Bisschop in de Nederlanden in de 11e eeuw