Vliegenvangers (Muscicapidae) vormen een grote familie van zangvogels uit de superfamilie Muscicapoidea.

Kenmerken Het verenkleed bevat wisselende kleuren. Sommige soorten zijn bruinachtig, andere felgekleurd. Mannetjes en vrouwtjes zijn vaak verschillend van kleur, maar mannetjes zijn meestal groter. Soms is er een kuif aanwezig of een felgekleurde, kale huidpartij rond het oog. De snavelbasis is bezet met borsteltjes. Het zijn behendige vliegers en sommige kunnen best aardig zingen. De lichaamslengte varieert van 10 tot 21 cm.

Leefwijze Hun voedsel bestaat hoofdzakelijk uit vliegende insecten.

Voortplanting Ze bouwen een open nest tussen boomtakken of struiken. Het legsel bestaat uit één tot elf gevlekte eieren.

Verspreiding Deze vogels komen voor in Europa, Afrika, Azië en Australië. Wanneer de insecten schaars beginnen te worden, trekken broedende soorten uit noordelijke streken in het najaar naar het zuiden.

Er zijn nog veel meer vogelsoorten die vliegenvangers wordt genoemd. De New World Flycatchers of tirannen leven in Noord- en Zuid-Amerika. Deze vogels zijn niet verwant aan de vliegenvangers van de Oude Wereld en behoren zelfs tot een andere onderorde, de schreeuwvogels.

In Afrika komen ook vogels voor die vliegenvangers worden genoemd. Dit zijn soorten uit de familie Platysteiridae, waarin het geslacht Batis. Deze soorten zijn niet verwant aan de Muscicapidae, maar behoren tot de superfamilie Corvoidea.

Verder is er nog een groep vogels die buiten Europa voorkomt en in het Engels de naam flycatchers draagt en in het Nederlands Monarchen en waaierstaartvliegenvangers heten. Deze groep is evenmin verwant aan de vliegenvangers van de Oude Wereld, maar behoort ook tot de superfamilie Corvoidea.

Taxonomie

De familie wordt vaak opgesplitst in twee onderfamilies, de vliegenvangers van de Oude Wereld (Muscicapinae) en een groep van zangvogels die vroeger (en in veel veldgidsen) de 'kleine lijsterachtigen' of 'tapuiten' werd genoemd, de Saxicolinae. Deze onderverdeling is nogal kunstmatig en er bestaat geen overeenstemming over en wordt daarom hier ook niet weergegeven. Uit nieuw uitgevoerd genetisch/moleculair onderzoek blijkt steeds vaker dat de indeling nog lang niet volmaakt is en daarom vinden er vaak veranderingen plaats in de naamgeving. Zo worden sommige ondersoorten weer soorten, maar het omgekeerde kan ook het geval zijn. Sommige geslachten zijn waarschijnlijk een vergaarbak waaruit nog nieuwe geslachten zullen worden afgesplitst omdat niet alle soorten uit dat geslacht dezelfde gemeenschappelijke voorouder hebben. 2006. Systematics of Ficedula flycatchers (Muscicapidae): A molecular reassessment of a taxonomic enigma. Molecular Phylogenetics and Evolution Vol. 41(1):118–126. abstract, (2023). A near-complete and time-calibrated phylogeny of the Old World flycatchers, robins and chats (Aves, Muscicapidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 178.

De indeling zoals hier gepresenteerd, is gebaseerd op de IOC World Bird List versie 15.1. (Eds). 2025. IOC World Bird List (v 15.1). https://www.worldbirdnames.org Deze indeling kan afwijken van de indeling van het veelgebruikte overzichtswerk Handbook of the Birds of the World deel 10 (2005) en 11 (2006). Ook de volgorde is die van het IOC en geeft zoveel mogelijk de onderlinge verwantschap tussen geslachten weer.

Galerij