thumb|Vooraanzicht van de basiliek thumb|Zijaanzicht van de basiliek met in de zuidelijk wand nog te zien de ingemetselde overblijfselen van de aan Spes gewijde tempel De San Nicola in Carcere (Sint Nicolaas in de kerker) is een basiliek in Rome, gelegen in de wijk Ripa, gewijd aan de Heilige Nicolaas van Myra.
De kerk is gelegen aan de antieke groentemarkt Forum Holitorium, tegenover de Casina dei Pierleoni, en is gebouwd op de fundamenten van drie Romeinse tempels die zich op een rij aan dit plein bevonden. De precieze stichtingsdatum van de kerk is niet bekend. Vast staat dat het tempelcomplex in het Liber Pontificalis wordt genoemd als plaats waar zich een gevangenis bevond, op grond waarvan we de naam van de basiliek kunnen verklaren. Aangenomen wordt dat het gebouw vanaf het einde van de achtste eeuw een kerkelijke functie kreeg. In 1099 werd de kerk door paus Paschalis II verheven tot titeldiakonie. In 1128 werd de kerk door de Griekse gemeenschap in Rome gewijd aan Nicolaas. De eerste grondige verbouwing dateert uit de twaalfde eeuw, terwijl de basiliek aan het einde van de zestiende eeuw opnieuw werd verbouwd, waarbij de kerk haar huidige vorm en barokke voorgevel kreeg. De klokkentoren deed aanvankelijk dienst als verdedigingstoren van een fort van de Pierleone-familie. miniatuur|In de kelder van San Nicola in Carcere
De kerk staat in zijn geheel over de middelste van de drie tempels heen, die waarschijnlijk gewijd was aan Juno Sospita. De zeven zuilen in de zuidelijke muur behoorden aan de Tempel van Spes en de acht zuilen in de noordelijke muur waren waarschijnlijk van de Tempel van Janus. De drie tempels werden in de 1e eeuw n.Chr. herbouwd, maar stammen oorspronkelijk uit de 3e en 2e eeuw v.Chr.
De kerk doet dienst als de nationale kerk van de Apuliëers in Rome.
Titeldiakonie Alfonso Carafa Damian Hugo Philipp von Schönborn-Buchheim ... Houders van de titel San Nicola in Carcere waren vanaf de twintigste eeuw:
Gaetano de Lai (1907-1911) Giuseppe Mori (1922-1933) Nicola Canali (1935-1961) Patrick Aloysius O'Boyle (1967-1987) (titelkerk pro hac vice) Hans Urs von Balthasar (1988) Alois Grillmeier, S.J. (1994-1998) Zenon Grocholewski (2001-2011; 2011-2020: titelkerk pro hac vice) Silvano Maria Tomasi (2020-heden)
Nicola in Carcere Nicola in Carcere