De Waalsdorpervlakte is een vlakte in het duingebied Meijendel bij Wassenaaropenmonumentendag.nl en Den HaagWaalsdorpervlakte, denhaag.com. De vlakte deed lange tijd dienst als militair oefenterrein van Legerkamp Waalsdorp. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden hier meer dan 250 mensen door de Duitse bezetter ter dood gebracht. Na de oorlog werd deze plek een van de belangrijkste Nederlandse oorlogsherdenkingsplaatsen. Het voormalige militaire oefenterrein is in 2016 door het ministerie van Defensie afgestoten en in beheer gekomen van Dunea. https://www.dunea.nl/over-dunea/-/media/bestanden/over-dunea/beheernota-tussen-strand-en-stad---dunea.ashxhttps://www.dunea.nl/algemeen/nieuws/2021/monumentenstatus-voor-oranjehotel-en-waalsdorpervlakte Het terrein maakt deel uit van het beschermde Natura 2000-gebied “Meijendel & Berkheide”.
Geschiedenis Het gebied maakte oorspronkelijk deel uit van een uitgestrekte strandvlakte en kreeg door zandverstuivingen in onder meer de 13e en 14e eeuw zijn huidige aanblik. De vroegste bewoners van wie archeologen sporen hebben aangetroffen zijn halfnomadische jagers in de late Bronstijd. In de Romeinse tijd en middeleeuwen waren er op de vlakte meer permanente nederzettingen en landbouwactiviteiten te vinden.Rijksmuseum van oudheden rmo.nl
Vanaf de 18e eeuw tot in de tweede helft van de 20e eeuw deed de Waalsdorpervlakte dienst als militair oefenterrein van het Legerkamp Waalsdorp. In 1927 werd er het Meetgebouw gevestigd. Dit groeide uit tot het Fysisch en Elektronisch Laboratorium, dat weer het begin was van TNO Defensie en Veiligheid.Museum Waalsdorp Naast de TNO-vestiging kwam later een gebouw te staan van het SHAPE Technical Center (STC), het huidige NATO Communications and Information Agency (NCIA).
Fusillades Tijdens de bezettingsjaren werd het schietterrein door de Duitsers gebruikt als fusilladeplaats: verzetsstrijders uit de nabijgelegen gevangenis, het Oranjehotel, werden door de Duitsers ter hoogte van schietbaan 9 ter dood gebracht. De eerste gefusilleerde was Ernst Cahn, een Joodse mede-eigenaar van ijssalon Koco in Amsterdam. Zijn arrestatie en de razzia's die daarop volgden, leidden eerder tot rellen en de Februaristaking. Tien dagen later volgden de leden van verzetsgroep De Geuzen en de drie organisatoren van de staking, herinnerd in het gedicht Het lied der achttien dooden. Nog velen zouden volgen, waaronder leden van de CPN, Vrij Nederland, Trouw en Het Parool. De laatste massa-executie vond op 8 maart 1945 plaats als vergelding op de aanslag op Hanns Rauter. Hierbij werden er 38 verzetsstrijders vermoord en onder het zand begraven. Er zijn in totaal tussen de 250 en 280 mensen omgebracht.Monument Waalsdorpervlakte, duingebied Meijendel stichtingnationaleherdenkingsgravenhage.nl
thumb|Het opgraven van een massagraf in augustus 1945
De verzetsstrijders zijn na de bevrijding herbegraven op onder meer Ereveld Loenen. Dit was mede mogelijk doordat de Katwijkse helmplanter en verzetsheld Pieter Kuijt helmgras plantte op de veldgraven van de gefusilleerden, waardoor deze na de oorlog teruggevonden konden worden. Op 30 april 2021 kreeg als eerbetoon aan Kuijt het fietspad door de Waalsdorpervlakte langs de herdenkingsplaats officieel de naam Pieter Kuijtpad.
Van zesentwintig lichamen is tot op heden niet bekend wie de slachtoffers zijn. Er wordt nog steeds actief gezocht naar informatie over hun identiteit, tegenwoordig met DNA-analyse. Ze liggen in afwachting van hun identificatie in een naamloos graf op Ereveld Loenen.Erepeloton Waalsdorp: Opgravingen In 2010 is één daarvan, verzetsstrijder Gerard Putter, geïdentificeerd.Eerste Nederlandse slachtoffer WOII geïdentificeerd door DNA-onderzoek, 3 februari 2010, Forensisch Instituut In 2015 zijn drie verzetsstrijders geïdentificeerd. De Werkgroep Vermiste Personen Tweede Wereldoorlog identificeerde hen als de Amsterdammers Douwinus Janse, Karel Walet en Eliazer Pachter.Nu.nl d.d. 13 april 2015: Slachtoffers Tweede Wereldoorlog na 71 jaar geïdentificeerd nu.nl
Fusillades collaborateurs Na de oorlog werden op de vlakte zeven belangrijke collaborateurs en misdadigers gefusilleerd. Als eerste nazipropagandist Max Blokzijl op 16 maart 1946, en vervolgens Anton Mussert, leider van de NSB, op 7 mei 1946. Zij zijn begraven in een staatsgeheim graf op de Algemene Begraafplaats Den Haag.
Monument thumb|De houten kruisen bij de dodenherdenking in 1961
Op 3 mei 1946 is een monument geplaatst bestaande uit vier houten kruisen. In de vlakte zijn twee losse kruisen geplaatst, één op een plek waar veel massa-executies plaats hebben gevonden, het andere specifiek als herdenking aan de represaille-executies na de aanslag op Rauter.
thumb|Muurtje met op de achtergrond de bronzen kruisen in 2009 In 1949 is voor de vier kruisen een lage muur toegevoegd met de tekst '1940–1945' ontworpen door de voormalige verzetsstrijder Marcus Marinus Oosenbrug. Voor de betonnen rand is in 1975 een plaquette aangebracht met de tekst:
thumb|Bourdonklok in 2009 thumb|Geluidsopname van de klok uit 1959
In mei 1955 werd in Den Haag de Stichting Oorlogsmonument 1940-1945 gevormd, dat geld wilde inzamelen voor een algemeen Haags oorlogsmonument. Aanvankelijk werd gedacht aan een groot monument bij het Stadhoudersplantsoen en Zorgvliet, waarvoor ongeveer 200.000 gulden nodig was. In april 1956 was daarvan ongeveer 25.000 gulden bijeengebracht.‘Om een oorlogsmonument in Den Haag’, Algemeen Handelsblad, 22 november 1955, via Delpher.‘Al kwart ton voor oorlogsmonument’, Het Binnenhof, 17 april 1956, via Delpher.
Omdat onvoldoende geld voor het oorspronkelijke plan werd ingezameld, besloot de stichting uiteindelijk een klokkenstoel met een grote luidklok, oftewel bourdon, op de Waalsdorpervlakte te plaatsen.Den Haag, Waalsdorpervlakte, Nationaal Comité 4 en 5 mei. Geraadpleegd op 22 september 2026. De ongeveer 5 ton zware klok werd gegoten door de firma Petit en Fritsen in Aarle-Rixtel. Gerbrandy droeg haar op 30 april 1959 namens de stichting als geschenk van de Haagse burgerij over aan burgemeester Hans Kolfschoten.‘Gedenkklok Den Haag’, ANP Nieuwsbericht, 30 april 1959, via Delpher. Op de voorkant staat de volgende tekst van prof. Rudolph Pabus Cleveringa:
De klok vormt een belangrijk onderdeel van de Dodenherdenking en wordt daarnaast geluid bij uitvaarten van het Koninklijk Huis.
In 1980 zijn de vier houten fusilladekruisen vervangen door bronzen replica's. De houten kruisen zijn overgebracht naar het Fries Verzetsmuseum te Leeuwarden,https://web.archive.org/web/20160507030629/http://www.friesverzetsmuseum.nl/nieuws/opening-tentoonstelling-de-tweede-wereldoorlog-100-voorwerpen vervolgens naar het Haags Historisch Museum en in 2019 naar het Nationaal Monument Oranjehotel (bijnaam van de Scheveningse gevangenis tijdens de Tweede Wereldoorlog).
In september 2021 werd de Waalsdorpervlakte aangewezen tot rijksmonument.en Oranjehotel vanaf vandaag RijksmonumentWaalsdorpervlakte en Oranjehotel worden Rijksmonument: 'Belangrijk voor toekomst van het herdenken'
Herdenking thumb|Bioscoopjournaal over de herdenking in 1947 thumb|Bloemen bij het monument in 2009 De nationale dodenherdenking op de Waalsdorpervlakte wordt georganiseerd door het Erepeloton Waalsdorpervlakte. Jaarlijks wordt op deze dag tegen de rand van het monument de Nederlandse vlag gevormd, vroeger met bloemen, tegenwoordig met geverfde dennenappels. Aan weerszijden van het monument worden fakkels geplaatst en er staat een erewacht van 6 personen.
Over de Waalsdorpervlakte wordt een stille tocht gelopen. De stoet vormt zich vanaf het verlengde van de Oude Waalsdorperweg. Het voorste deel van de stoet is gereserveerd voor nabestaanden van de gefusilleerde verzetsstrijders en genodigden. Daarachter volgen de belangstellenden.
thumb|Taptoesignaal Het erepeloton luidt de Bourdonklok van 19:15 tot vlak voor 20:00 uur.Monument Waalsdorpervlakte, duingebied Meijendel, Stichting Nationale Herdenking 's-Gravenhage Na het taptoe-trompetsignaal volgen twee minuten stilte. Daarna klinkt het Wilhelmus. De klok wordt weer geluid door de luidploeg en de deelnemers aan de stille tocht lopen vervolgens langs het monument en kunnen bloemen en kransen neerleggen. Totdat de laatste belangstellende het monument heeft gepasseerd, wordt de klok geluid.
Aan de herdenking doen jaarlijks gemiddeld 3000 mensen mee.De Waalsdorpervlakte ná 4 mei 1945, Erepeloton.nl De organisatie van deze herdenking is in handen van de leden van de Vereniging Erepeloton Waalsdorp waarvan zes man in tenue van de Binnenlandse Strijdkrachten een erewacht vormen bij het monument. De dodenherdenking op de Waalsdorpervlakte werd tot en met 1986 door de NOS uitgezonden op televisie. Sinds 1995 zendt RTL de herdenking uit.
In 2017 besloot de Vereniging Erepeloton Waalsdorp dat personen met een te fors postuur geen deel meer mochten uitmaken van het erepeloton. Volgens de vereniging waren er klachten binnengekomen dat het geen gezicht zou zijn. Het besluit werd landelijk nieuws toen de berichtgeving daarover in april 2018 naar buiten kwam.Niels Klaassen, 'Discriminatie van dikkerds bij Dodenherdenking is bizar', ad.nl, 7 april 2018 Nadat er kritiek was gekomen op het verbod van onder meer gemeenteraadsfracties en burgemeester Pauline Krikke, werd het besluit op 8 april weer ingetrokken.Julia Broos, Bestuur zwicht: Dikkerds tóch welkom in erewacht op 4 mei, ad.nl, 8 april 2018
thumb|Plattegrond van massagraven op de Waalsdorpervlakte. Tekening van 26 juli 1945 (Bron: NIOD)
Lijst van gefusilleerde verzetsstrijders